Khảo sát tại các tuyến phố trên địa bàn Thủ đô, quảng cáo “tín dụng đen” đang tràn ngập khắp các hang cùng, ngõ hẻm và trên các trang mạng. Với thủ tục cho vay đơn giản, không cần thế chấp, không phí dịch vụ, chỉ cần chứng minh thư nhân dân, sổ hộ khẩu, bằng lái xe… là người dân đã có thể vay 100 - 300 triệu đồng, nhận tiền, hoặc mua trả góp các sản phẩm, trong vòng 24 giờ.

Nghịch lý tín dụng đen

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), lãi suất cho vay tại hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) hiện nay phổ biến từ 8 - 11%/năm, cho các khoản vay ngắn, trung và dài hạn. Nếu làm phép so sánh đơn giản, có thể thấy mức lãi suất của “tín dụng đen” đang cao hơn 15 - 20 lần cho phép.

Theo tìm hiểu, mức lãi suất của “tín dụng đen” thời điểm hiện tại phổ biến ở mức 5.000 - 7.000 đồng/triệu/ngày, nghĩa là lên đến gần 200%/năm. Nhưng tại sao lại có nghịch lý xảy ra, khi không ít (nếu không muốn nói là rất nhiều) người dân vẫn chấp nhận “đánh bạc” với các khoản “vay nóng” đầy rủi ro này?

Câu trả lời là thời gian và thủ tục vay. Nếu như để vay được khoản vay tiêu dùng tại ngân hàng, hay các tổ chức tín dụng (TCTD) uy tín, cần rất nhiều thủ tục, điều kiện, quy trình… thì lợi thế của “tín dụng đen” nhanh và gọn. Thậm chí, nhiều người không có tài sản bảo đảm vẫn có thể vay “tín dụng đen” một cách rất dễ dàng.

Anh Hoàng Vĩnh Giang - chủ đại lý kinh doanh, gần KĐT Mỹ Đình II (Nam Từ Liêm, Hà Nội), kể: “Tôi làm đại lý trung gian giữa tổng đại lý và các đại lý tại các tỉnh. Nếu đại lý ở tỉnh không kịp gửi tiền về, tôi lại phải ứng tiền trước. Nhiều khi không đủ, tôi lại phải “vay nóng” của các tổ chức “tín dụng đen”. Có lần cả trăm triệu, nhưng chỉ 1 - 2 ngày sau là trả khoản lãi khoảng 2 triệu (lãi suất 5.000 đồng/triệu/ngày), có thể chấp nhận được, nếu áp vào mục đích của mình”.

Ở một trường hợp khác (nhỏ hơn), Nguyễn Hoàng Lân - sinh viên năm 3 Đại học Quốc Gia, chia sẻ: “Có lần đến hẹn trả tiền nhà, vì đường bưu điện trục trặc, nên tiền gửi từ quê xuống bị chậm. Mình đành đặt thẻ sinh viên để “vay nóng” hơn 3 triệu. Hai hôm sau, tiền đến bưu điện, mình rút rồi trả luôn, cũng chỉ mất có gần 60.000. Chấp nhận được, so với việc nghe ông chủ nhà càu nhàu (!)”.

Không thể phủ nhận những trường hợp bị “vỡ nợ”, “tan cửa, nát nhà” vì lãi suất “cắt cổ” của “tín dụng đen”. Nhưng đôi khi, các khoản “vay nóng” của tín dụng đen lại trở thành “cứu tinh” của người dân, trong những trường hợp khẩn thiết, mà ngân hàng và TCTD không làm được, như hai trường hợp được nêu ở trên.

Quảng cáo "tín dụng đen" đang "bung nở" những ngày cận Tết

Lối thoát nào cho “nghịch lý”?

Từ câu chuyện nghịch lý của “tín dụng đen” đem so sánh với vay tiêu dùng, cho thấy, nếu các NHTM, các TCTD tiêu dùng khắc phục được những điểm yếu về thủ tục, thời gian… sẽ giúp người dân tránh được sức cám dỗ của “tín dụng đen”.

Ông Bùi Quốc Dũng - Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), nhận định: “Cho vay tiêu dùng có nhiều tác dụng, trong đó có việc góp phần thu hẹp các hoạt động cho vay phi chính thức, giúp người dân có nhu cầu vay tiêu dùng không phải tìm đến các loại hình cho vay nặng lãi, “tín dụng đen”, tránh được rủi ro”.

Ở chiều ngượi lại, các quy định pháp lý cũng cần chặt chẽ, hiệu quả hơn để bảo vệ quyền của ngân hàng và các TCTD. Các cơ quan chức năng cũng cần xây dựng hành lang pháp lý để ngăn chặn, xử phạt các tổ chức “tín dụng đen”. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, các tổ chức cho vay tiêu dùng sẽ tăng lên, áp lực cạnh tranh sẽ giúp giảm lãi suất, giảm “áp lực” cho cả người dân và các TCTD.

Tuy nhiên, “lối thoát” tốt nhất vẫn là từ phía người dân. Các TCTD dù cải cách cỡ nào cũng không thể “đua tốc độ” với “tín dụng đen”. Người dân cần cân nhắc kỹ lợi, hại khi vay, tìm hiểu kỹ hợp đồng, các điều khoản, tính toán kỹ khả năng trả nợ trước khi đặt bút ký hợp đồng vay “tín dụng đen”.

Tết Nguyên đán 2016 đã cận kề, nhu cầu chi tiêu trong gia đình tăng lên đáng kể, khiến người dân nghèo phải tìm đủ mọi cách để xoay sở và “tín dụng đen” luôn có hấp lực rất mạnh. Tuy nhiên, vay dễ, trả khó, “tín dụng đen” tiềm ẩn nhiều chiếc “bẫy” với người vay vốn. Vì vậy, nếu không chắc chắn trả được tiền trong thời gian ngắn, người dân tuyệt đối không tìm đến “tín dụng đen” vì mục đích chi tiêu cá nhân.

Văn Hiến