Đó là chia sẻ của ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tại buổi đối thoại về Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) diễn ra ngày 1/7.

EVFTA được đánh giá là FTA tốt nhất từ trước đến nay dành cho doanh nghiệp (DN) Việt Nam. Với việc ký kết EVFTA, Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế mở nhất thế giới, cơ hội tiếp cận thị trường toàn cầu rộng mở. Tuy nhiên, các DN sẽ nắm bắt thời cơ này như thế nào?

"Cuộc chơi" đầy thách thức

Theo ông Lộc, 6 tháng đầu năm 2019, Việt Nam đang có niềm vui song hỷ. Tháng 1/2019, CPTPP chính thức có hiệu lực và ngày 30/6, Việt Nam ký được EVFTA, IPA. Như vậy, hàng hóa Việt Nam có thể bắt đầu một hành trình chinh phục cả Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.

Từ phía cộng đồng DN Việt Nam, VCCI kỳ vọng rất nhiều vào những cơ hội chưa từng có từ hai Hiệp định kết nối Việt Nam với EU – đối tác thương mại chiếm xấp xỉ 20% tổng kim ngạch xuất khẩu (XK), nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất ngoài khu vực châu Á tại Việt Nam.

Đặc biệt, EVFTA sẽ mở ra con đường ưu tiên cho hàng hóa XK Việt Nam vào thị trường EU. Những nông sản nhiệt đới, thủy sản, cà phê, hạt tiêu, hạt điều, rau củ… của Việt Nam XK sang EU với thuế quan ưu đãi sẽ mang về thu nhập cao hơn cho nông dân Việt Nam, những người chiếm trên 65% lực lượng lao động Việt Nam và đang có thu nhập trung bình chưa đầy 1.000 Euro/năm.

Các sản phẩm gia công như giày dép, dệt may của Việt Nam sẽ có ưu thế cạnh tranh hơn, từ đó mở ra cơ hội việc làm và thu nhập cho khoảng 4,5 triệu người lao động Việt Nam, trong đó chủ yếu là lao động nữ và lao động chuyển dịch từ khu vực nông thôn.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của DN là đáp ứng được quy tắc xuất xứ trong EVFTA. Hiện nay, nhiều ngành hàng của Việt Nam nhập khẩu chủ yếu nguyên liệu từ Trung Quốc, ASEAN nên khó được hưởng ưu đãi thuế quan.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho hay, hàng loạt mặt hàng được giảm thuế xuống còn 0%, mở đường cho hàng hóa Việt Nam vào trong thị trường EU và ngược lại. Đối với mặt hàng da giày, dệt may của Việt Nam, dung lượng dành cho Việt Nam đủ lớn để khai thác các cơ hội, hình thành chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, người đứng đầu ngành công thương cũng chỉ ra những trở ngại, khó khăn mà DN Việt phải đối mặt.

Hiện nay, các DN vừa và nhỏ vẫn còn hạn chế về quy mô, trình độ nhân lực, khả năng quản trị. Do đó, khi Việt Nam là đối tác với các nền kinh tế lớn – cụ thể là EU với trình độ công nghệ cao, sẽ là "cuộc chơi" đầy thách thức.

Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương, Việt Nam có lợi thế giảm thuế nhưng hàng rào thuế quan không phải là tất cả. Những yêu cầu, chuẩn mực rất cao liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm, hàng rào kiểm định… đòi hỏi sản phẩm của Việt Nam phải đáp ứng được nếu muốn thâm nhập thị trường EU.

Ông Đỗ Mạnh Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư Việt Nam tại Đức, cho rằng điểm yếu lớn nhất của DN Việt Nam hiện nay là trình độ quản trị, công nghệ, chất lượng sản phẩm yếu kém. EU mở cửa hàng rào thuế quan với Việt Nam nhưng để vượt qua hàng rào tiêu chuẩn là thách thức không hề dễ dàng. Nếu không thay đổi, hàng XK Việt Nam sẽ rất khó vào EU.

Cần hậu thuẫn của Nhà nước

Cơ hội chỉ đến khi nội lực của DN Việt Nam được nâng lên. Theo ông Nguyễn Tôn Quyền, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, mỗi DN cần phải đi học để nâng cao trình độ kỹ năng, sản xuất sản phẩm có chất lượng tốt hơn.

Trên con đường hoàn thiện mình, DN rất cần sự hỗ trợ của Nhà nước. Riêng về ngành gỗ, ông Quyền cho hay đang thiếu các cơ sở đào tạo công nhân kỹ thuật. Vấn đề này phải có bàn tay Nhà nước, bằng cách giao cho một vài cơ sở đào tạo đảm nhiệm, DN cung cấp nơi thực tập cho sinh viên, công nhân học nghề.

Bên cạnh đó, Nhà nước phải có văn bản hướng dẫn, tổ chức các lớp tập huấn hỗ trợ cho DN biết và hiểu về các cam kết trong EVFTA. Nhà nước cũng cần phải hỗ trợ về chi phí cho vay, tiếp cận các kênh tín dụng để DN có nguồn đầu tư công nghệ, đào tạo công nhân kỹ thuật lành nghề.

Theo Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc, chủ thể chính trong EVFTA là DN. Chính phủ, người dân sẽ hậu thuẫn cho DN; thành công của DN chính là thành công của người dân, của Chính phủ. Vì vậy, Chính phủ cần hỗ trợ DN đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cấp quy trình sản xuất, chứ một mình DN khó vượt qua, đặc biệt là DN nhỏ và vừa.

Đặc biệt, ông Lộc nhấn mạnh thị trường đã thông, thể chế phải thoáng. Thị trường mở ra mà thể chế vẫn "bó chân" DN chẳng khác nào quẳng DN xuống đại dương – khó có đường sống.

Theo đại diện VCCI, đào tạo nguồn nhân lực là trọng tâm mà Nhà nước cần phải quan tâm trong thời gian tới. Bên cạnh đó, EU có nhiều trường đại học, doanh nhân chuyên nghiệp hàng đầu thế giới. Ông Lộc mong muốn phía EU hỗ trợ cho DN Việt Nam nâng cao năng lực, đáp ứng được điều kiện khắt khe về thị trường.

Đáp lại, bà Cecilia Malmastrom, Cao ủy thương mại EU, cho rằng Việt Nam phải xác định đâu là những vấn đề cần hỗ trợ.

"Hàng hóa XK vào EU chắc chắn phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đòi hỏi DN Việt Nam cần phải nỗ lực. Hiện nay, tiêu chuẩn, yêu cầu đã có rồi, vấn đề là Việt Nam cần phía EU hỗ trợ như thế nào", đại diện EU cho biết.

Lê Thúy