Số liệu được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đưa ra tại hội nghị thường niên của hiệp hội này ở Tp.HCM ngày 28/8 cho thấy mặt hàng tôm xuất khẩu trong tháng 7/2018 đạt 369 triệu USD, tăng đến 35%. Theo đó, tổng kim ngạch xuất khẩu tôm trong 7 tháng đầu năm nay đã đạt 1,92 tỷ USD, tăng trên 18% so với cùng kỳ.

Tín hiệu lạc quan

Rõ ràng đây là một tín hiệu tích cực khi mà thị trường xuất khẩu chủ lực là Mỹ và EU ngày càng có nhiều hàng rào kỹ thuật. Và nếu cứ theo đà tăng trưởng này thì trong năm 2017, kim ngạch xuất khẩu tôm cả nước có thể sẽ đạt 3,3 tỷ USD, tăng 9% so với năm ngoái.

Theo VASEP, thị trường Australia từng bước nới lỏng lệnh cấm nhập khẩu tôm tạo cơ hội cho tôm Việt Nam đẩy mạnh giá trị xuất khẩu trong quý II/2017. Đa phần các thị trường chính đều cho thấy mức độ tăng trưởng tốt.

Trong khi thị trường Mỹ và ASEAN sụt giảm thì các doanh nghiệp (DN) xuất khẩu thủy sản cũng đã chuyển hướng khi đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Hơn nữa, do đồng Yên của Nhật Bản tăng giá so với đồng USD và các ngoại tệ khác sẽ tiếp tục thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu vào thị trường Nhật Bản.

Xuất khẩu tôm của Việt Nam thời gian qua đã đem về nguồn ngoại tệ còn lớn hơn cả xuất khẩu gạo và hiện là mặt hàng nông nghiệp xuất khẩu có giá trị thứ hai, chỉ sau cà phê.

Tuy nhiên, bên cạnh sự lạc quan thì cũng nên lưu ý những nhược điểm còn tồn tại cũng như các thách thức mà ngành này cần khắc phục nếu muốn đạt kim ngạch nhiều hơn so với hiện nay.

Chẳng hạn về nguyên liệu, theo lưu ý của ông Lê Văn Quang, Phó chủ tịch VASEP, Chủ tịch HĐQT công ty CP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, ngành tôm hiện đang thiếu tôm nguyên liệu cỡ nhỏ để chế biến, đặc biệt cho thị trường châu Âu (EU).

Trong khi đó, như lời ông Quang, chúng ta lại dư thừa tôm cỡ lớn. Nếu DN không xuất được thì sẽ phải giảm giá thu mua. Khi đó, người nuôi tôm sẽ gặp bất lợi nếu không biết chia nhỏ thành 3 – 4 đợt thu hoạch.

Mục tiêu xuất khẩu tôm của Việt Nam đến năm 2020 là đạt từ 4,4 đến 5 tỷ USD

Theo VASEP thì đến quý II/2017, nguồn cung nguyên liệu tôm trong nước được cải thiện đáng kể và giảm nhập khẩu nguồn cung tôm nguyên liệu. Đây là điều mà ngành tôm Việt cần tiếp tục phát huy, nhất là khi năm ngoái, mặt hàng tôm đã chiếm đến 40% trong gần 1 tỷ USD nhập khẩu nguyên liệu thuỷ sản của Việt Nam.

Phải thấy rằng giá tôm nguyên liệu nhập khẩu thường có xu hướng rẻ hơn tôm nuôi trong nước. Vì vậy, nhiều DN nhập tôm nguyên liệu về chế biến xuất khẩu thay vì mua nguyên liệu tôm trong nước, và Ấn Độ là thị trường cung cấp chính.

Còn nhiều việc phải làm

Với nghịch lý khi ngành tôm đang thiếu nguồn nguyên liệu tôm cỡ nhỏ và thừa tôm cỡ lớn là điều mà Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn cần lưu tâm để người nuôi tôm thoát khỏi khó khăn từ chuyện thừa thiếu.

Ngoài ra, khi xuất khẩu tôm đang chiếm đến 45% tổng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản thì cũng phải để ý về vấn đề giá cả, chất lượng sản phẩm trên thị trường xuất khẩu mà ngành tôm Việt đôi lúc còn gặp bất lợi.

Đơn cử, do trước đây phải nhập khẩu nhiều nguyên liệu tôm giá rẻ về để chế biến, bởi vì nghi vấn gian lận xuất xứ nên thị trường EU trở nên dè chừng hơn với sản phẩm tôm Việt Nam.

Tại các tỉnh ĐBSCL, diện tích nuôi tôm đang phát triển rất nhanh, hiện đạt gần 630.000 ha, chiếm trên 75% diện tích nuôi tôm của cả nước. Việc phát triển tôm thẻ hữu cơ (nằm trong nhóm 3 sản phẩm quốc gia chủ lực cần phát triển) cũng đang được khuyến khích.

Tuy nhiên, điều quan ngại là người nuôi tôm vẫn còn dựa vào việc sử dụng kháng sinh và hóa chất xử lý môi trường, dẫn đến việc sản phẩm tôm có thể không đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm để nhập khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ, EU

Với thị trường EU, trước đây các nhà nhập khẩu chỉ yêu cầu có chứng nhận GlobalGAP. Tuy nhiên hiện nay, chứng nhận GlobalGAP được rất ít nhà nhập khẩu yêu cầu, mà đa số các hệ thống siêu thị và nhà phân phối lớn đều yêu cầu phải có chứng nhận ASC mới chấp nhận nhập khẩu

Còn các sản phẩm tôm sinh thái, trong năm tới, thị trường Mỹ và EU còn yêu cầu phải có thêm các chứng nhận về quy trình nuôi sinh thái. Với thị trường EU, từ năm 2018, đại đa số các nhà NK đã yêu cầu sản phẩm tôm sinh thái bắt buộc phải có chứng nhận Euro Bio (tiền thân là Tiêu chuẩn sinh thái quốc gia Đức). Trong khi Chứng nhận tôm sinh thái Naturland (Cơ quan chứng nhận sản phẩm sinh thái quốc tế – Đức) hiện chỉ còn được áp dụng ở thị trường Thụy Sỹ và Đức.

Tựu trung, để yên tâm với mục tiêu kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 4,5 – 5 tỷ USD/năm, tốc độ tăng trưởng đạt bình quân 9-12% đến năm 2020 và phấn đấu đạt tỷ trọng xuất khẩu 10 tỷ USD/năm, đạt 10% GDP thì ngành tôm Việt cần phải tạo ra được nhiều điểm sáng, khắc phục các điểm yếu và đáp ứng được các hàng rào kỹ thuật, đạt được các tiêu chuẩn an toàn quốc tế từ những thị trường xuất khẩu chủ lực.

Thế Vinh