Rất nhiều công ty, ngân hàng đã từng mạnh tay đầu tư sở hữu cổ phần ngân hàng với toan tính thu lợi tức hàng nghìn tỷ, hay trở thành đối tác “thân thiết” để dễ dàng vay vốn, hợp tác kinh doanh… Nhưng đến giờ, chính các cổ đông lớn lại “ngậm quả đắng” vì khoản đầu tư này mà họ cũng chịu “vạ lây”.

Lặng lẽ xoá lỗ mất vốn

Tại ĐHCĐ thường niên ngày 2/4 vừa qua, lãnh đạo công ty CP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (mã: PNJ) cho biết, lợi nhuận trước thuế năm 2015 đạt hơn 514 tỷ đồng, tăng 72% so với cùng kỳ năm trước. Nhưng do phải tăng trích lập dự phòng đầu tư tài chính nên lợi nhuận trước thuế chỉ đạt 200 tỷ đồng, giảm 39% và chỉ bằng 53% kế hoạch đề ra.

Được biết, thời gian qua, lợi nhuận của PNJ liên tục bị “bào mòn” do phải trích lập dự phòng rủi ro cho hai đầu tư kém hiệu quả tại Ngân hàng TMCP Đông Á (DongABank) và công ty CP địa ốc Đông Á.

Từ năm 2014, PNJ bắt đầu thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tại DongABank trước diễn biến bất lợi tại đây như: lợi nhuận sa sút, giá cổ phiếu lao dốc…

Khoản đầu tư của PNJ vào DongABank có giá trị sổ sách 395 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ sở hữu 7,69% vốn điều lệ ngân hàng. Trong năm 2015, PNJ đã tăng trích lập dự phòng đầu tư tài chính lên 341 tỷ đồng, chủ yếu là trích 80 tỷ đồng cho khoản đầu tư vào DongABank.

Sang quý I/2016, cổ đông lớn PNJ tiếp tục trích lập dự phòng tại DongABank thêm 84,7 tỷ đồng, nâng tổng số dự phòng đã trích lên 395 tỷ đồng, bằng 100% giá trị khoản đầu tư này.

Do chi phí dự phòng tài chính lớn nên lợi nhuận sau thuế của PNJ tiếp tục bị “ăn mòn”, chỉ đạt gần 120 tỷ đồng trong quý I/2016. Có thể hiểu là PNJ đã nhận thấy khoản đầu tư vào DongABank có nguy cơ mất trắng này.

Do phải trích khoảng 115 tỷ đồng dự phòng rủi ro khoản đầu tư tại DongABank và Địa ốc Đông Á (đã trích 30 tỷ đồng trên tổng số 90 tỷ đồng đầu tư) nên PNJ chỉ dám đặt mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2016 ở mức thấp, dự kiến đạt khoảng 361 tỷ đồng.

Thực tế, hoạt động kinh doanh của DongAbank hai năm gần đây có dấu hiệu sa sút, chậm trễ công bố thông tin tài chính. Đến giờ, ngân hàng vẫn chưa công bố kết quả kinh doanh năm 2015, song trước đó, lợi nhuận năm 2014 chỉ đạt 27 tỷ đồng do nợ xấu lớn, phải tăng trích dự phòng rủi ro…

Trên thị OTC, giá cổ phiếu DongAbank cũng sụt giảm đáng ngại khi ngân hàng bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt, giá chỉ còn 3.300 đồng/CP. Do đó, giá trị khoản đầu tư của PNJ thực tế đã “bốc hơi” mạnh, chỉ còn khoản 30% giá trị ban đầu. Không chỉ PNJ, nhiều cổ đông lớn là lãnh đạo PNJ, DongABank, các tổ chức tài chính khác… đều bị thiệt hại về giá cổ phiếu, không được chia cổ tức.

Trào lưu đầu tư sở hữu ngân hàng nở rộ suốt giai đoạn năm 2000-2008 đã gây ra những hệ luỵ đau xót cho hệ thống tài chính. Từ cuối năm 2011 đến nay, nhiều ngân hàng đã phải sáp nhập, hợp nhất, bị mua lại giá 0 đồng vì làm ăn sa sút, mất thanh khoản, đứng bên bờ vực phá sản.

Lãnh đạo các công ty bị thiệt hại vì những khoản đầu tư kém hiệu quả, lỗ mất vốn trong ngân hàng sẽ trả lời cổ đông ra sao?

Và ngậm trái đắng…

Khoản đầu tư vào ngân hàng của nhiều tổ chức, cá nhân lại trở thành gánh nặng cho chính nhà đầu tư, mà chưa thể bán được, phải tăng trích dự phòng rủi ro giá giảm…

Trong năm 2015-2016, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp tục chỉ đạo quyết liệt thực hiện tái cơ cấu, xử lý các ngân hàng yếu kém. Để minh bạch sức khoẻ tài chính, NHNN yêu cầu các ngân hàng phải phân loại, trích lập dự phòng rủi ro các khoản đầu tư theo đúng quy định để số liệu lợi nhuận chuẩn xác hơn.

Từ đây, một số ngân hàng báo lãi lớn, “bỗng dưng” bị lỗ do dự phòng rủi ro tăng cao. Đơn cử, ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank, mã: EIB) chỉ báo lãi 56 tỷ đồng (năm 2014) và 40 tỷ đồng (năm 2015). Mới đây, Eximbank phải điều chỉnh hồi tố lợi nhuận chưa phân phối năm 2014 từ lãi 114 tỷ xuống lỗ 834,56 tỷ đồng, năm 2015 còn lỗ 817,47 tỷ đồng. Cổ phiếu EIB lập tức bị đưa vào diện cảnh báo giao dịch.

Thua lỗ, bất ổn nhân sự, vi phạm cho vay… khiến cho cổ phiếu EIB giảm mạnh trên sàn. Hiện, mã EIB giao dịch quanh mức 10.100 đồng/CP (vốn điều lệ 12.355 tỷ đồng). Nhiều cổ đông tổ chức lớn của Eximbank, như Vietcombank (nắm 8,19%), Sumitomo Mitsui Banking Corporation (nắm 15%) cũng bị ảnh hưởng về giá trị đầu tư, không cổ tức.

Thê thảm hơn là hai cổ đông tổ chức – công ty CP Đầu tư Dầu khí toàn cầu (GP Invest) và công ty chứng khoán Agriseco – cũng đành “ngậm đắng nuốt cay” khi mất trắng hàng trăm tỷ đồng đầu tư vào Ngân hàng TMCP Dầu khí toàn cầu (GPBank).

Do GPBank bị mua lại 0 đồng nên GPInvest – cổ đông sở hữu 3 triệu cổ phần (giá trị 30 tỷ đồng) – phải trích dự phòng rủi ro mất vốn 100%. Còn Agriseco nhận cầm cố cổ phiếu GPBank với giá trị sổ sách khoảng 230 tỷ đồng, cũng coi như bị mất tài sản bảo đảm.

Được biết, do quá trình đầu tư, bơm vốn lòng vòng vào ngân hàng khác nên có khá nhiều ngân hàng cũng bị thiệt hại, phải lấy lợi nhuận ra trích dự phòng rủi ro. Ví như: ngân hàng ACB phải tăng trích lập dự phòng rủi ro cho khoản tiền 772 tỷ đồng tại GPBank, 400 tỷ đồng tại VNCB…

Trong mùa ĐHCĐ năm 2016, lãnh đạo các công ty bị thiệt hại vì những khoản đầu tư kém hiệu quả, lỗ mất vốn trong ngân hàng sẽ trả lời cổ đông ra sao cũng như cách nào để bù đắp thiệt hại này.

Hải Hà