Theo thống nhất của các nhà Lãnh đạo các nước thành viên Hiệp định TPP, lễ ký kết Hiệp định TPP sẽ diễn ra vào thứ Năm, ngày 4/2/2016 tại Auckland, New Zealand. Sáng 30/1, đoàn công tác của Việt Nam do Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng dẫn đầu sẽ sang Australia và New Zealand để đẩy mạnh hợp tác với hai nước này, trong đoàn có nhiều bộ ngành, đặc biệt là có nhiều doanh nghiệp. Đây là những thông tin mới nhất về tiến độ của Hiệp định TPP vừa được đưa ra tại buổi họp thường kì Chính phủ ngày 29/1.

FDI hưởng lợi

Qua đó cho thấy, TPP đang ngày càng đến gần với Việt Nam, mang theo nhiều cơ hội và thách thức đã được dự báo trước, song có điều là DN trong nước sẽ nắm bắt và vượt qua thế nào.

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) , khẳng định, tầm quan trọng của các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới; trong đó có TPP, sẽ tác động mạnh mẽ tới thể chế kinh tế cũng như hoạt động kinh doanh của các DN Việt Nam. Đặc biệt, DN trong nước sẽ có một thị trường rộng lớn và được hưởng những ưu đãi về thuế nên có thể tận dụng để tăng cường sản xuất, mở rộng quy mô xuất khẩu; tiến tới thành công trong hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, quá trình triển khai một số FTA cho thấy rằng DN của ta chỉ tận dụng được khoảng 30% lợi ích mang lại từ việc thực thi các cam kết quốc tế. Trong đó, các đơn vị có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chuyên doanh xuất khẩu hưởng lợi nhiều hơn từ các FTA. Trong khi đó, DN dân doanh còn lúng túng, thiếu thông tin và giải pháp khả thi để tăng trưởng nhanh, bền vững dẫn đến những hạn chế, thua thiệt đáng tiếc.

Dẫn chứng cụ thể, ông Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Ủy ban Tư vấn chính sách thương mại quốc tế VCCI, cho biết vừa qua khi gặp gỡ nông dân và một số chủ DN làm nông nghiệp ở các địa phương, ông nhận được câu hỏi: “Bao giờ TPP có hiệu lực và tác động thế nào đến hoạt động sản xuất, trồng trọt, chăn nuôi? Khi tôi nói hiệp định này đến năm 2018 sẽ có hiệu lực, đa số mọi người đều bảo “Ôi, thế thì còn dài lắm, lo gì”. Đây đúng là câu chuyện “nước đến chân mới nhảy”, ông Huỳnh lo ngại.

Ở một khía cạnh lạc quan hơn, theo ông Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, nếu chỉ nói đến những thách thức, khó khăn và lo ngại thì sẽ chỉ thấy DN Việt Nam “yếu toàn diện”, không có cơ hội để cạnh tranh trong sân chơi TPP.

Tuy nhiên, yếu không có nghĩa là chúng ta chấp nhận nhường sân chơi. Như năm 2000, Việt Nam ký BTA với Mỹ, khi đó nhiều người lo ngại sẽ thua thiệt nhưng sau một năm, Mỹ đã thành thị trường xuất khẩu lớn nhất và trong 15 năm xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đã tăng lên trên 30 lần. Điều này cho thấy, nếu DN trong nước tự tin, dám chơi và khai thác tốt các lợi thế so sánh trong TPP, Việt Nam sẽ thành công.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, cho biết văn kiện đầy đủ của TPP bao gồm 30 chương, với gần 6.000 trang văn bản (bằng tiếng Anh), cho thấy đây là hiệp định có khối lượng các cam kết lớn nhất, phức tạp nhất mà Việt Nam từng có cho tới thời điểm hiện tại. Việc tìm hiểu và tận dụng được các cam kết này là thách thức lớn đối với các DN Việt Nam.

Vì vậy, đồng tình ý kiến của ông Thành, bà Trang cho rằng TPP là một sân chơi lớn, do vậy nếu các DN “đến muộn, biết sau” chắc chắn miếng ngon cơ hội sẽ nhỏ lại, thậm chí mất luôn không gian cho tồn tại và phát triển.

Hiệp định có khối lượng các cam kết lớn nhất, phức tạp nhất mà Việt Nam từng có cho tới thời điểm hiện tại. Việc tìm hiểu và tận dụng được các cam kết này là thách thức lớn đối với các DN Việt Nam.

Quan trọng là hành trang

Vì vậy, bà Trang cho rằng, ở thời điểm này, để tận dụng hiệu quả cơ hội tham gia TPP, các cơ quan của Chính phủ cần nhanh chóng hỗ trợ và thông tin kịp thời cho các DN trong nước, đặc biệt về những điểm mạnh – yếu của từng thị trường thành viên, các hàng rào phi thuế quan cụ thể.

Theo đó, có 8 phần mà DN cần phải chú ý trong TPP. Đó là các vấn đề chung về TPP; cam kết TPP về thuế quan và mở cửa thị trường đối với hàng hóa; cam kết về dịch vụ và đầu tư; mua sắm công và doanh nghiệp Nhà nước (DNNN); sở hữu trí tuệ; lao động và môi trường; chính sách cạnh tranh – Thương mại điện tử – Doanh nghiệp nhỏ và vừa; minh bạch, chống tham nhũng và giải quyết tranh chấp.

Đặc biệt, một điểm quan trọng về dệt may trong TPP mà bà Trang cho biết, đó là quy tắc “từ sợi trở đi”. “Từ sợi trở đi” là tên gọi ngắn gọn để nói về quy tắc xuất xứ áp dụng cho hàng dệt may trong TPP. Tuy nhiên, trên thực tế, trong cam kết TPP không có quy tắc “từ sợi trở đi” chung cho các sản phẩm dệt may mà là các quy tắc “từ sợi trở đi” cụ thể hóa đối với từng nhóm sản phẩm dệt may (nhóm theo mã số HS 4 số).

Do đó, đối với nhóm sản phẩm dệt may, doanh nghiệp cần tra cứu cụ thể quy tắc xuất xứ riêng cho nhóm sản phẩm của mình, chứ không hiểu vắn tắt là “từ sợi trở đi” chung được. Bà Trang cho biết thêm, quy tắc xuất xứ với nhóm sản phẩm dệt may được quy định trong phụ lục 4A của Chương 4 TPP.

Thêm vào đó, bà Đặng Phương Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng cho biết, trên thực tế đã có nhiều lý giải và phân tích đối với DN về các cam kết nguyên liệu, nguyên tắc xuất xứ từ sợi theo các hiệp định như với Liên minh châu Âu, với các nước thành viên TPP. Tuy nhiên, ngoài vấn đề nguyên liệu thì khó khăn trong kêu gọi đầu tư và hỗ trợ tài chính cũng đặt bài toán khó cho các doanh nghiệp ngành dệt may.

Ngoài ra, liên quan đến hoạt động của DNNN, kể từ khi TPP có hiệu lực với Việt Nam, DNNN thuộc diện áp dụng của Chương DNNN vì vậy các DNNN cần phải tìm hiểu và thực hiện đúng cam kết.

Lê Thúy