Đây được xem là mũi tên trúng nhiều đích, khi vừa bảo đảm được sự ổn định của một ngành sản xuất công nghiệp quan trọng, vừa giảm bớt áp lực xã hội, nếu hơn 15.000 nhân công của Tata Steel thất nghiệp khi các nhà máy đóng cửa.

“Yếu lại phải ra gió”

Tata Steel là hãng sản xuất thép lớn nhất của Ấn Độ, lớn thứ hai của châu Âu về năng lực sản xuất, với sự hiện diện tại 45 nước, sản lượng khoảng 26 triệu tấn thép/năm.

Tuần vừa qua, Tata Steel thông báo sẽ tìm kiếm đối tác để nhượng lại mảng hoạt động của mình tại Anh, trong đó có nhà máy thép lớn nhất nước này ở Port Talbot, xứ Wales - nơi đóng góp tới 70% tổng sản lượng thép nội địa năm 2015. Nếu doanh nghiệp không tìm được người mua vừa ý và buộc phải dừng hoạt động thì tối thiểu 15.000 người lao động sẽ có nguy cơ mất việc làm.

Trong bài trả lời phỏng vấn đài BBC hôm 3/4, Bộ trưởng Bộ Doanh nghiệp Anh - ông Sajid Javid, cho biết chính phủ sẽ làm “tất cả những gì có thể để duy trì hoạt động sản xuất thép tại Port Talbot cũng như giúp đỡ người lao động”. Và mặc dù không chủ trương quốc hữu hóa tại thời điểm này, song chính phủ Anh có thể sử dụng chính sách hỗ trợ ưu đãi, để thu hút nhà đầu tư mua lại các nhà máy của Tata Steel.

Trước đó, chính phủ Anh đã phải đối mặt với nhiều chỉ trích, vì không tích cực hỗ trợ ngành công nghiệp thép vốn “đã yếu lại phải ra gió”, trong bối cảnh thị trường thép toàn cầu đang khủng hoảng thừa, còn chi phí sản xuất tại Anh lại quá cao.

Xét riêng trong khối Liên minh châu Âu, lượng thép nhập khẩu từ Trung Quốc - nước sản xuất thép lớn nhất thế giới, đã tăng gấp đôi trong vòng có hai năm qua cho dù nhu cầu thép vẫn chỉ dao động dưới mức đỉnh từng thiết lập trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Thật dễ hiểu vì sao mà giá thép cứ rơi tự do trong giai đoạn hai năm đó.

Không chỉ có vậy, doanh nghiệp sản xuất thép của Anh còn gặp bất lợi cạnh tranh về giá khi chi phí năng lượng mà các công ty này phải gánh, trong quá trình sản xuất cao hơn tới 90% so với mức bình quân ở EU. Sự chênh lệch “khủng” chủ yếu bắt nguồn từ chính sách thuế bảo vệ môi trường và tiền điện sản xuất. Ước tính, riêng ba loại thuế về khí thải carbon và năng lượng tái tạo đã làm tăng chi phí năng lượng của doanh nghiệp thêm 30 bảng Anh/megawatt giờ.

Tata Steel là hãng sản xuất thép lớn nhất của Ấn Độ

Tháo gỡ nút thắt

Ông Javid khẳng định chính phủ sẽ “đứng sau lưng” ngành thép và đưa ra một số các biện pháp giảm tác động của chính sách thuế và phí, cũng như tạo điều kiện cho doanh nghiệp sản xuất thép nước này có cơ hội tham gia các gói thầu của chính phủ.

Tính đến thời điểm này, đã có hai nhà đầu tư quan tâm tới lời chào bán của Tata Steel và một trong số đó là Liberty House, tập đoàn kinh doanh thép quốc tế từng mua lại hai nhà máy của Tata Steel ở Scotland trong tháng Ba vừa qua. Liberty House bày tỏ ý định xem xét mua lại nhưng chỉ đối với nhà máy xử lý thép thành phẩm, và còn tùy thuộc vào mức độ hỗ trợ của chính phủ Anh.

Đối tác tiềm năng còn lại là Greybull Capital, quỹ đầu tư mà Tata Steel đang đàm phán về việc chuyển nhượng nhà máy sản xuất sản phẩm thép dài.

Dù Tata có ý định bán tài sản gì và bán cho ai, thì một trong những nút thắt khó gỡ nhất chính là việc “sang tên đổi chủ” một quỹ hưu trí có giá trị khoảng 15 tỷ bảng nhưng đang thâm hụt tới 485 triệu bảng Anh mà Tata Steel quản lý cho 130.000 thành viên.

Tata Steel từng có ý định chuyển đổi quỹ này từ mô hình chi trả hưu trí theo mức xác định trước sang mô hình chi trả dựa trên mức đóng góp để phù hợp với thông lệ ở Anh. Tuy nhiên, ý định trên vấp phải làn sóng phản đối và bị công đoàn lao động dọa sẽ đình công lần đầu tiên trong 30 năm. Cuối cùng, Tata phải nhượng bộ và hứa giữ nguyên mô hình cũ kèm theo một số thay đổi áp dụng cho người mới tham gia đóng góp.

Hùng Anh