Những ngày gần đây, “nông nghiệp công nghệ cao” có lẽ là cụm từ được nhắc đến nhiều nhất trên các phương tiện thông tin đại chúng khi gói tín dụng dành cho nông nghiệp công nghệ cao trị giá 100.000 tỷ đồng đã được Thủ tướng thông qua.

Thời nông nghiệp công nghệ cao

Mới đây nhất, tại buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Cao Bằng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo, Cao Bằng cần đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới; tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao; phát triển mạnh các doanh nghiệp nông nghiệp, trang trại, các loại hình kinh tế hợp tác; nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả.

Như vậy, từ việc ra gói tín dụng 60.000 tỷ trước Tết cho tới việc nâng gói vay này lên trong ngày đầu làm việc của năm mới Đinh Dậu; đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của nông nghiệp đối với chiến lược phát triển kinh tế của nhiều tỉnh cho thấy quyết tâm cao hơn bao giờ hết của Chính phủ nhằm đổi mới nông nghiệp bằng công nghệ cao.

Cụ thể, ngay sau Tết Nguyên đán vừa qua, ngày 2/2 (ngày làm việc đầu tiên sau Tết Nguyên đán), Thủ tướng đã nhấn nút khởi động sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại Nông trường VinEco Hà Nam. Điều này cho thấy Chính phủ rất coi trọng giải bài toán tái cơ cấu ngành nông nghiệp với mục tiêu xây dựng một nền nông nghiệp sạch, ứng dụng công nghệ cao.

Thủ tướng khẳng định sẽ đẩy mạnh cởi trói, kiến tạo phát triển nông nghiệp theo hướng nền nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao, nông nghiệp sạch, nền nông nghiệp thông minh, sản xuất theo yêu cầu thị trường, hướng vào thị trường gần 100 triệu dân của nước ta và hướng về xuất khẩu, nhất là rau, củ, quả, chăn nuôi.

Thủ tướng yêu cầu phải nâng gói hỗ trợ cho đầu tư nông nghiệp công nghệ cao từ 60.000 tỷ lên 100.000 tỷ đồng và giao Ngân hàng Nhà nước vận động các ngân hàng có gói tín dụng hỗ trợ cần thiết để thực hiện vấn đề này.

Vì vậy, trong cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 1/2017 diễn ra chiều ngày 3/2, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, Người phát ngôn của Chính phủ Mai Tiến Dũng đã nhấn mạnh yêu cầu của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc về đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

“Chúng ta đã có thời tập trung vào dịch vụ, vào công nghiệp, bây giờ là lúc chúng ta cần tập trung vào mảng nông nghiệp công nghệ cao”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nhấn mạnh.

Với tinh thần đẩy mạnh xúc tiến nông nghiệp, Bộ trưởng cho biết Thủ tướng yêu cầu thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao cả về chủ trương, nguồn vốn, mô hình, cơ chế, chính sách…

Cùng với đó, vị trưởng tư lệnh của ngành nông nghiệp, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết, thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục tái cơ cấu theo hướng phát triển nền nông nghiệp bền vững, tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung quy mô lớn, hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao.

Phát triển nông nghiệp công nghệ cao mới chỉ bắt đầu

Doanh nghiệp ngóng hỗ trợ

Điều này cho thấy rõ, quyết tâm lớn từ Chính phủ và Bộ, ngành trong việc khuyến khích đầu tư phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hiện nay phát triển nông nghiệp công nghệ cao đang là bài toán cần phải giải quyết 4 vấn đề lớn.

Thứ nhất, về đất sản xuất nông nghiệp công nghệ cao cần diện tích lớn và thời hạn sử dụng đất lâu dài để thực hiện cơ giới hóa, tự động hóa nhằm tăng năng suất lao động, giảm giá thành sản phẩm, đảm bảo đồng bộ của sản phẩm trên diện rộng và nhiều lợi ích khác.

Tuy nhiên, hiện nay, đất sản xuất đang thuộc quyền sử dụng của người dân, mỗi hộ một diện tích nhỏ, manh mún và không đồng đều. Doanh nghiệp rất khó tích tụ ruộng đất để sản xuất lớn, còn người dân không muốn rời bỏ đất đai vốn là tài sản lớn nhất của mình và tập quán canh tác đã hình thành từ lâu đời.

Thứ hai, về chính sách, nhà đầu tư không chỉ trông vào những chính sách ưu đãi Nhà nước dành cho họ, mà còn quan tâm đến tuổi thọ của các chính sách có lâu dài và nằm trong quy hoạch rõ ràng, ổn định.

Thứ ba, về công nghệ, các doanh nghiệp muốn đầu tư vào nông nghiệp vì thấy có nhiều tiềm năng nhưng do không chủ động nắm bắt, triển khai và thích nghi được công nghệ, đặc biệt là công nghệ cao cùng những trang thiết bị liên quan đến nông nghiệp công nghệ cao bởi đặc tính luôn thay đổi của công nghệ.

Thứ tư, vấn đề liên kết giữa người sản xuất với người nông dân. Hiện tại đã có một số mô hình doanh nghiệp hợp tác với dân bao tiêu sản phẩm.

Trên thực tế, nhiều DN tư nhân đã và đang chuyển hướng đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao để tận dụng những ưu đãi. Trong đó có cả những DN hoạt động về lĩnh vực cơ khí, bất động sản, công nghệ thông tin cũng đã tìm hướng đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp.

Không chỉ vậy, ngay từ đầu năm 2017, nhiều quỹ đầu tư khởi nghiệp đã thông báo rót vốn vào các dự án khởi nghiệp ngành nông nghiệp công nghệ cao và đang tiếp tục tìm dự án triển vọng để đầu tư trong thời gian tới.

Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số DN đầu tư vào nông nghiệp vẫn chỉ giữ một tỷ lệ khiêm tốn. Theo thống kê, hiện cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp trong tổng số 600.000 doanh nghiệp hiện có. Đặc biệt, tính đến năm 2015, mới có 521 dự án đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp, với 3 tỷ 360 triệu USD chiếm 1,3% số vốn đầu tư nước ngoài đăng ký của cả nước.

Lý giải khó khăn khi đầu tư vào nông nghiệp, các DN cho rằng những vướng mắc trong đầu tư nông nghiệp vẫn luôn là rào cản đối với các doanh nghiệp có ý định đầu tư, nhất là chính sách về đất đai và tín dụng.

Đáng chú ý, một số DN chia sẻ, thời gian qua đã có nhiều chính sách ưu đãi tín dụng hay lãi suất dành cho DN và nông dân được ban hành nhưng thực tế, người cần vốn đã không thể tiếp cận được.

“Ngân hàng nào cũng đòi hỏi tài sản thế chấp, điều kiện cho vay nông nghiệp hết sức khó khăn nên chính sách cuối cùng vẫn ở trên giấy tờ. Chúng tôi hy vọng lần này sẽ có nhiều đổi mới theo hướng thông thoáng và gần với thực tiễn DN hơn”, đại diện một DN nói.

Còn theo ông Lê Văn Tam, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty CP Mía đường Lam Sơn (Lasuco), rào cản lớn nhất đối với sản xuất nông nghiệp công nghệ cao là thiếu vốn và hạn chế về chính sách đất đai, hạn điền khiến doanh nghiệp không có điều kiện đầu tư phát triển cánh đồng mẫu lớn. Đối với Lasuco, lợi thế lớn nhất của công ty là có diện tích đất rộng, song hình thức canh tác vẫn rất manh mún do phụ thuộc vào các hộ nông dân khiến doanh nghiệp khó đầu tư áp dụng công nghệ cao để tăng năng suất.

Theo ông Tam, Nhà nước cần sớm triển khai chính sách tích tụ ruộng đất, dồn điền đổi thửa để hỗ trợ giải quyết những khó khăn này cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư phát triển.

Lê Thúy