Dân tộc Pà Thẻn có bộ sưu tập các mẫu hoa văn vô cùng phong phú, được bảo lưu và trao truyền từ đời này sang đời khác. Chính vì vậy, việc phát triển nghề dệt thổ cẩm không chỉ giúp bảo tồn nét văn hóa của người Pà Thẻn mà còn tạo ra giá trị kinh tế.

HTX giúp giữ nghề truyền thống

Người Pà Thẻn định cư lâu đời và sinh sống nhiều nhất ở các xã Tân Trịnh, Tân Bắc (Quang Bình). Trang phục của người Pà Thẻn có những nét đặc trưng về kiểu dáng, màu sắc, chất liệu… Để hoàn thành một bộ trang phục có khi kéo dài cả năm và đòi hỏi sự khéo léo, cần cù, sáng tạo, các công đoạn dệt, thêu hoa văn, ghép vải hoàn toàn bằng phương pháp thủ công.

Bằng sự tỉ mỉ, dày công, những phụ nữ Pà Thẻn đã tạo ra bộ váy áo với sắc đỏ rực rỡ, trẻ em được chú ý bởi chiếc mũ đội đầu nhiều màu sắc. Đồ trang sức vòng cổ, vòng tay, hoa tai, nhẫn tay là những phụ kiện không thể thiếu đi kèm váy áo.

Đặc biệt, trang phục của người dân tộc Pà Thẻn rất độc đáo. Đó là hệ thống hoa văn hình học cơ bản, như: Hình chữ thập, tam giác, hình vuông, hình thoi… phân bố thành các dải băng ngang, làm đường phân tuyến cho những hoa văn khác trên khăn, ngực áo, eo lưng, gấu áo, thân váy. Hay những hoa văn hình người, chân chó, mắt cua, con nghé, sừng trâu phức tạp hơn. Ngoài ra, hoa văn cây thông, cây cỏ và một số loại thuốc quen thuộc của đồng bào tôn vinh thêm vẻ đẹp của bộ trang phục.

Để tránh mai một nghề truyền thống, HTX Dệt thổ cẩm truyền thống My Bắc được thành lập với mong muốn đầu tiên là dạy nghề lại cho thế hệ trẻ. Theo bà Chẳng Thị Liên, Phó Chủ tịch UBND huyện Quang Bình, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, sự hội nhập và giao thoa văn hóa giữa các dân tộc, cộng đồng Pà Thẻn vẫn giữ được nét đẹp văn hóa dệt vải truyền thống.

Nhằm phát huy các giá trị đó, huyện đã hỗ trợ, khuyến khích HTX Dệt thổ cẩm truyền thống My Bắc phát triển. Đồng thời, giao ngành chức năng hướng dẫn HTX hoàn thiện hồ sơ để hưởng chính sách phát triển du lịch theo Nghị quyết 35 của Hội đồng nhân dân tỉnh; phối hợp với các nghệ nhân, tổ chức dạy nghề dệt cho phụ nữ.

Người đầu tiên mạnh dạn vận động, tập hợp một nhóm hơn 10 chị em có tay nghề dệt thổ cẩm thành lập HTX Dệt thổ cẩm truyền thống My Bắc là chị Phù Thị Thiên. Chị Thiên cho biết, HTX vừa dạy nghề cho chị em trong thôn, vừa tạo sản phẩm bán ra thị trường. Đến nay, các sản phẩm dệt thổ cẩm của HTX ngày càng đa dạng, phong phú như: Khăn đội, trang phục dân tộc, chăn thêu, mặt gối, túi thêu đựng điện thoại…

Quảng bá tới du khách quốc tế

Năm 2020, sản phẩm thổ cẩm My Bắc đạt chứng nhận 3 sao OCOP. Thành quả đó đã tạo động lực để chị em trong HTX thêm yêu nghề. Có khá nhiều chị em trong thôn, xã đăng ký tham gia vào HTX học nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

"Thổ cẩm là mặt hàng 100% làm bằng nguyên liệu tự nhiên. Vải dệt được kéo từ sợi tơ, màu của sợi được làm từ củ nghệ cho màu vàng, lá cơm đỏ cho màu đỏ, lá cây cơm xanh để tạo màu xanh... Khách nước ngoài về My Bắc rất thích thổ cẩm", chị Tải Thị Mai, Giám đốc HTX Dệt thổ cẩm truyền thống My Bắc cho biết.

"Họ đánh giá HTX có sản phẩm thổ cẩm của tự nhiên và cho đó là cuộc sống xanh gắn với thiên nhiên, cây cỏ, gắn với văn hóa tộc người Pà Thẻn. Bởi thế, từ khi thành lập đến nay, HTX đã bán được hàng ngàn sản phẩm cho khách các nước Bỉ, Áo, Đức, Mỹ, Anh, Pháp... ", chị Mai giải thích.

Chủ trương của HTX là chị em phụ nữ cấy xong lúa, trồng xong ngô vụ mùa rồi bắt tay dệt thổ cẩm, chuẩn bị đón khách du lịch vào dịp cuối năm. HTX hiện đang dệt ra 6 mặt hàng thổ cẩm truyền thống của người Pà Thẻn. Nếu không có dịch COVID-19, làng nghề dệt thổ cẩm hôm nào cũng có khoảng từ 10 - 12 thợ dệt.

Đặt biệt, HTX còn phát triển sản phẩm tranh treo tường. Mỗi bức dệt tranh treo tường, người thợ phải làm ít nhất 4 ngày công liên tục. Bình quân, mỗi tháng, một người thợ dệt được 6 bức tranh. Giá bán mỗi bức là 2 triệu đồng, tạo thu nhập đáng kể cho chị em. Nhờ sự khéo léo, tỉ mỉ, sáng tạo, các sản phẩm của HTX không chỉ phục vụ nhu cầu của khách hàng địa phương, mà còn được nhiều đơn vị, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.

Việc thành lập HTX vừa đảm bảo công việc ổn định cho nhiều chị em, vừa truyền nghề, dạy nghề dệt thổ cẩm cho con em trong thôn. Điều này giúp cho nghề truyền thống - nét độc đáo của đồng bào dân tộc Pà Thẻn được bảo lưu và trao truyền từ đời này sang đời khác.

Thy Lê

Bài 2: Phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa