Theo số liệu từ Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tăng trưởng GDP 9 tháng cả nước đạt 9,01%, riêng quý III tăng gần 10%. Sự phục hồi mạnh mẽ này thúc đẩy nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh và đầu tư tăng vọt. Ngân hàng Nhà nước cho biết, tính đến ngày 30/9, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025.

Tuy nhiên, dòng vốn giá rẻ đang dần thu hẹp. Mặt bằng lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại nhà nước và cổ phần đối với cả khoản vay mới lẫn cũ hiện dao động từ 8,4% - 10,7%/năm. Ngoại trừ các lĩnh vực ưu tiên được giữ trần lãi suất ngắn hạn khoảng 4%/năm, nhiều doanh nghiệp phản ánh lãi vay thực tế đã vượt 10%, bào mòn đáng kể biên lợi nhuận. Cùng với đó, sức ép tỷ giá cuối năm vẫn hiện hữu khi đồng USD quốc tế neo ở mức cao và các ngân hàng trung ương có thể tiếp tục tăng lãi suất.

Phân tích về diễn biến này tại tọa đàm “Doanh nghiệp tìm vốn cho chu kỳ tăng trưởng mới” tổ chức ngày 13/10, TS. Châu Đình Linh, chuyên gia tài chính - ngân hàng, cho rằng mặt bằng lãi suất nhiều khả năng tiếp tục duy trì ở mức cao hoặc nhích tăng cục bộ thay vì có dư địa giảm trong thời gian tới.

Lý giải điều này, ông Linh cho rằng lạm phát cơ bản hiện ở mức 4,26% và lạm phát thực tế là 4,52%. Khi lạm phát neo cao, người gửi tiền đòi hỏi mức lãi suất danh nghĩa lớn hơn để bảo đảm lãi suất thực dương, buộc ngân hàng phải tăng chi phí huy động đầu vào. Bên cạnh đó, các cấu phần như chi phí vận hành, phần bù rủi ro của từng nhóm khách hàng và biên lợi nhuận của ngân hàng vẫn ở mức cao. Áp lực bên ngoài từ chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cùng giá năng lượng, nguyên vật liệu nhập khẩu cũng khiến bài toán vừa ổn định lãi suất, tỷ giá, vừa thúc đẩy tăng trưởng trở nên phức tạp.

Trước bối cảnh chi phí vốn chịu nhiều sức ép, TS. Châu Đình Linh khuyến cáo doanh nghiệp không nên thụ động chờ đợi lãi suất hạ, mà cần chấn chỉnh hệ thống kế toán nội bộ nhằm minh bạch hóa số liệu trước khi tiếp cận các nguồn vốn chất lượng.

Tốc độ tăng lãi suất đang chậm lại, thị trường dần định hình mặt bằng mới?

Tín dụng bứt tốc vượt huy động và cuộc đua lãi suất ngấm ngầm “xé rào”

Đặc biệt, chuyên gia nhấn mạnh nguyên tắc sống còn là nguồn vốn nào phải hình thành nên tài sản đó. Theo đó, nợ ngắn hạn chỉ được dùng để tài trợ tài sản ngắn hạn lưu động, trong khi các tài sản dài hạn như nhà xưởng, máy móc phải được tài trợ bằng nợ trung, dài hạn và vốn chủ sở hữu. Doanh nghiệp tuyệt đối không sử dụng vốn ngắn hạn để đầu tư tài sản trung và dài hạn. Sự lệch pha về kỳ hạn này tiềm ẩn rủi ro rất lớn, bởi khi ngân hàng không gia hạn hoặc không tái cấp hạn mức tín dụng ngắn hạn, doanh nghiệp sẽ lập tức rơi vào cảnh mất khả năng thanh toán.

Về cơ cấu đòn bẩy tài chính, ông Linh gợi ý các đơn vị khởi nghiệp nên ưu tiên vốn chủ sở hữu nhằm hạn chế rủi ro phá sản. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, tỷ lệ nợ vay phù hợp nằm trong khoảng 30% đến 50%. Mức đòn bẩy tài chính cao quanh ngưỡng 70% chỉ nên áp dụng cho những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh thực sự ổn định.

Để tăng sức chống chịu trước các biến số khó lường, chuyên gia đề xuất lãnh đạo doanh nghiệp cần chủ động xây dựng ba kịch bản tài chính rõ ràng. Kịch bản cơ sở dựa trên các tham số thị trường hiện tại để tính toán doanh thu, lợi nhuận kỳ vọng. Kịch bản xấu giả định các biến số vĩ mô bất lợi ở mức vừa phải, chẳng hạn tỷ giá tăng 3% hoặc lãi suất vay tăng thêm 1 đến 2 điểm phần trăm. Cuối cùng, kịch bản xấu nhất đưa ra các mức biến động cực đoan nhằm kiểm tra sức chịu đựng tối đa của mô hình kinh doanh.

Song song với việc lập kịch bản, doanh nghiệp cần chủ động sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá như hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại ngân hàng thương mại. Về mặt vận hành, việc tăng cường kỷ luật tài chính, đẩy nhanh vòng quay tồn kho, siết chặt quản trị công nợ, thanh lý tài sản kém hiệu quả hoặc kêu gọi cổ đông tăng vốn chủ sở hữu sẽ là những giải pháp căn cơ giúp doanh nghiệp bảo toàn dòng tiền và nắm bắt cơ hội trong chu kỳ tăng trưởng mới.

Huyền Anh