Theo yêu cầu của Luật Đầu tư, các điều kiện kinh doanh nằm trong nghị định do Chính phủ ban hành từ thời điểm 1/7 tới đây khi các thông tư do các bộ ban hành sẽ đương nhiên mất hiệu lực.

Và điều mà các doanh nghiệp (DN) đang quan tâm nhất từ ngày 1/7 là việc loại bỏ các “giấy phép con” sẽ được Chính phủ thực thi đến đâu, có thực hiện đúng cam kết không và liệu có bao nhiêu thông tư “chui_vào Nghị định?

Có “cắt” được không?

Vấn đề đang gây bàn cãi hiện giờ là trong khi Thủ tướng Chính phủ nhiều lần nhắc nhở phải kiên quyết loại bỏ các điều kiện kinh doanh bất hợp lý, không cần thiết, gây cản trở, khó khăn cho DN, nhưng nhiều bộ vẫn duy ý chí, “sao chép y nguyên thông tư cũ, điều kiện cũ sang nghị định mới” dù “giờ G” 1/7 đã gần kề.

Cần phải nhấn mạnh rằng theo chỉ đạo của Thủ tướng, sẽ có khoảng 3.500 điều kiện kinh doanh ban hành chưa đúng thẩm quyền có thể được loại bỏ khỏi nền kinh tế.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, Ts Trần Du Lịch cho rằng hiện nay, nỗ lực của Chính phủ trong việc cắt giảm điều kiện kinh doanh là để nhắc lại trách nhiệm của bộ máy hành chính phải làm theo quy định.

“Tôi xin thưa rằng thủ tục của Việt Nam không phải quá rườm rà. Chẳng hạn ở Mỹ, để mở một tiệm ăn, thủ tục rất rườm rà nhưng không ai kêu ca. Tại sao? Bởi vì nó minh bạch, bộ máy công tâm. Còn ở ta, xin lỗi, anh giảm cỡ nào, nếu như bộ máy không minh bạch, công tâm thì cũng là nhũng nhiễu thôi” – Ts Trần Du Lịch chia sẻ.

Và theo ông Lịch, cái mà Chính phủ hiện nay nhấn mạnh chính là chống nhũng nhiễu và tạo sự minh bạch, công tâm trong công vụ, đó là yêu cầu đầu tiên.

Trong thực tế, mỗi lần các bộ đưa ra thông tư, nghị định mới là những lần các DN lại mệt mỏi nghiên cứu cũ mới. Để rồi phải è cổ làm theo điều kiện mới, trong khi cái cũ còn chưa thông.

Trong mắt giới DN, lâu nay các “giấy phép con” tạo ra cơ chế xin-cho là “khối u” kìm hãm sự phát triển của DN và nền kinh tế. Thế nhưng nó lại là mảnh đất màu mỡ để nhiều quan chức nhũng nhiễu, ăn đút lót, trục lợi cá nhân nhưng lại nhân danh quản lý quyền lợi cho Nhà nước.

Rõ ràng DN đã quá mệt mỏi với quá nhiều điều kiện kinh doanh chồng chéo, khi mà trong thực tế các bộ ngành luôn luôn tạo quyền và lợi cho họ. Thế thì vì lý do gì các bộ ngành vẫn tìm cách nhét các điều kiện vào có lợi cho họ?

Các DN đã quá mệt mỏi với nhiều điều kiện kinh doanh chồng chéo. 

Xin đừng “trói buộc”

Đứng từ góc độ của giới chuyên gia đang hăm hở bàn về việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân, nếu các “giấy phép con” vẫn tiếp tục tồn tại, nỗ lực của Chính phủ nhằm cải cách môi trường kinh doanh có nguy cơ sẽ bị kiềm lại.

Khi ấy, sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân cũng như nền kinh tế nói chung sẽ tiếp tục gặp nhiều khó khăn. Mục tiêu đạt một triệu DN vào năm 2020 xem ra sẽ lắm chông gai.

Do đó, điều mong mỏi của giới DN trong đợt cải cách lần này của Chính phủ là phải hạn chế được việc các bộ tự đưa ra các điều kiện kinh doanh gây rắc rối, cản trở môi trường kinh doanh, đầu tư.

Nói như Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng, tinh thần là cởi trói, tháo gỡ khó khăn cho DN. Nếu có ranh giới không rõ ràng giữa điều kiện kinh doanh với quy chuẩn, tiêu chuẩn thì thà “bỏ sót” điều kiện kinh doanh còn hơn là đưa vào nghị định để trói buộc DN.

Điều đáng hoan nghênh là Chính phủ đã không “mũ ni che tai” để không nghe thấy các DN đang rất âu lo khi cứ phải “sống còn” với hàng loạt điều kiện kinh doanh bất hợp lý.

Thống kê trong phụ lục 4 của Luật Đầu tư cho thấy hiện có khoảng 267 ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Mỗi ngành nghề đó có rất nhiều điều kiện kinh doanh. Thậm chí trong các điều kiện kinh doanh nhỏ còn có thêm vài điều kiện nữa.

Và số DN trong 267 ngành nghề này chắc hẳn sẽ rất quan ngại các “giấy phép con” cản trở việc khởi nghiệp và kinh doanh của họ.

Mới đây, nhóm chuyên gia quốc tế từ Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam đã lưu ý rằng sẽ không có cơ sở thể chế cho một nền kinh tế thị trường phát triển nếu như khung chính sách cạnh tranh và khả năng thực thi còn yếu.

Nhìn từ việc có quá nhiều “giấy phép con” tại Việt Nam, giới chuyên gia nhận định chất lượng quản lý nhà nước yếu kém vì mâu thuẫn trong việc quản lý dịch vụ công.

Vì thế, nhóm chuyên gia của WB khuyến nghị Việt Nam cần tăng cường kỷ luật thị trường đối với Nhà nước. Vai trò của Nhà nước và mối liên hệ với thị trường phải được làm rõ. Nhất là tăng cường vai trò “Trung tâm của Chính phủ”, với sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chính phủ khác nhau tại Trung ương.

Còn theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, chính sách và khung pháp lý về cạnh tranh phải đảm bảo 4 nguyên tắc chính. Đó là: Áp dụng đồng đều với tất cả các DN; Tập trung ngăn chặn hành vi hạn chế cạnh tranh chứ không phải là kiểm soát và điều tiết giá; Hoạt động trong khung khổ quy tắc, minh bạch, công bằng và không phân biệt đối xử.

Thế Vinh