Theo số liệu thống kê của Vụ Nuôi trồng Thủy sản - Tổng cục Thủy sản (Bộ NN&PTNT), năm 2015, các tỉnh khu vực Trung du miền núi phía Bắc nuôi khoảng 5.800 lồng (tăng gần 50% so với năm 2014). Các loại cá được nuôi chủ yếu là cá trắm, chép, rô phi, điêu hồng và một số loại cá có giá trị kinh tế cao như cá nheo Mỹ, cá chiên, cá lăng, cá tầm...

Thu nhập hàng chục triệu đồng/ha

Thống kê chưa đầy đủ, tính đến tháng 8/2016, khu vực trung du miền núi phía Bắc có khoảng 8.765 lồng, sản lượng cá nuôi ước đạt 17.487 tấn. Trong đó, Phú Thọ, Hòa Bình là địa phương phát triển tốt. Hòa Bình có 2.800 lồng, sản lượng đạt 3.200 tấn (chiếm 42% tổng sản lượng nuôi của toàn vùng); Sơn La 640 lồng, sản lượng đạt 1.200 tấn; Phú Thọ 962 lồng, sản lượng 2.994 tấn.

Theo ông Nguyễn Thanh Tùng - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Phú Thọ, tính đến hết tháng 8/2016, tổng số lồng nuôi trên địa bàn đạt 1.278 lồng với 162 hộ nuôi, chủ yếu là các giống mới, giống đặc sản cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao như: rô phi, diêu hồng, chép lai, lăng, chiên, trắm đen... năng suất trung bình ước đạt gần 5 tấn/lồng/chu kỳ nuôi, sản lượng cá lồng ước đạt 5.000 tấn (chiếm khoảng 17% tổng sản lượng nuôi thủy sản của tỉnh).

Lợi thế của nuôi cá lồng là rất thuận lợi, cho thâm canh cao, giảm được nhiều chi phí nhân công trong chăm sóc, phòng trị bệnh, thu hoạch... Hiện tại, giá thương phẩm đối với cá rô phi nuôi bằng thức ăn công nghiệp lãi chưa trừ nhân công cho 1 kg đạt từ 6.000 - 10.000 đồng/kg thì mỗi lồng cho lãi trên 30 triệu đồng/lồng/chu kỳ nuôi. Đối với các loại cá khác như: Điêu hồng, chép lai V1, trắm đen, nheo, lăng… hiệu quả còn cao hơn.

Nuôi cá lồng trên hồ thủy điện Sơn La

Theo ông Tùng, nuôi cá lồng bè tại khu vực Trung du miền núi phía Bắc mang lại hiệu quả cao, nhưng vấn đề phát triển bền vững cho nghề nuôi cá lồng bè còn gặp nhiều khó khăn, do chưa có quy hoạch, kế hoạch tổng thể, nên công tác quản lý phát triển sản xuất, định hướng cơ cấu giống nuôi, xúc tiến thương mại, xây dựng thị trường tiêu thụ cho người dân gặp nhiều khó khăn. Nguy cơ dịch bệnh giữa các cơ sở nuôi, nhất là nuôi trên sông rất lớn. Người dân chưa quan tâm nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hỗ trợ thành lập HTX nuôi trồng

Nghề nuôi cá lồng thâm canh phát triển nhanh với quy mô lớn nên nhu cầu về các loại giống đặc sản như: cá lăng, chiên, nheo, ngạnh... là rất lớn, các cơ sở sản xuất, cung ứng chưa đáp ứng được nhu cầu. Giống thu gom ngoài tự nhiên là chủ yếu, góp phần gây cạn kiệt nguồn lợi các đối tượng trên.

Công tác khảo nghiệm, thử nghiệm, công bố giống mới chưa đáp ứng thực tiễn sản xuất, có giống đã có nhiều đề tài nghiên cứu nhưng chưa được công bố đã đưa vào sản xuất hàng hóa quy mô lớn như cá nheo Mỹ.

Liên kết tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị còn rất lỏng lẻo. Tư duy về thị trường của người nuôi chưa đáp ứng yêu cầu, sức cạnh tranh hàng hóa thấp. Hoạt động nuôi cá lồng thâm canh cần vốn rất lớn, trong khi tiềm lực kinh tế của người dân còn hạn chế, việc tiếp cận các nguồn vốn vay gặp nhiều khó khăn, chưa có bảo hiểm cho sản xuất.

Để khắc phục những khó khăn, tạo điều kiện cho phát triển nuôi cá lồng bè phát triển bền vững, nhiều ý kiến cho rằng, cần tăng cường công tác quản lý chất lượng cá giống. Đầu tư nghiên cứu sinh sản nhân tạo các loại giống thủy sản nước ngọt chất lượng, năng sất cao, sức đề kháng tốt, nhanh lớn, kháng bệnh. Tăng cường tập huấn kỹ thuật, tổ chức các điểm trình diễn mô hình nuôi cá lồng bè trên sông và hồ chứa cho nông dân.

Quan tâm xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại để sản phẩm sản xuất ra có thị trường tiêu thụ và phát triển bền vững. Trung ương và địa phương hỗ trợ thành lập các THT, HTX nuôi trồng để hình thành mô hình liên kết phát triển nuôi cá lồng bè theo chuỗi giá trị, bảo đảm đầu ra cho sản phẩm, bảo vệ người sản xuất, nhà chế biến và người tiêu dùng.

Thu Hường