Hồi bé, cũng như bao người dân Hải cảng, tôi từng say mê những con tàu và tự tay cắt giấy, bìa, làm nên bao con tàu đồ chơi, gắn cho tàu cái tên “Hy vọng”, “Viễn dương”, “Hải âu”… Tưởng chừng như lớn lên sẽ làm người thủy thủ.

Tuy nhiên, cuộc sống đã có nhiều ngã rẽ… và Hải Phòng cùng những con tàu chỉ còn là một thuở hoài niệm trong tôi.

Nỗi đau từ chính con tàu…

Thế rồi hàng chục năm sau cái thuở thiếu thời ấy, cuộc sống kinh tế đã như những làn sóng dữ làm chao đảo “giấc mơ” của những con tàu biển Việt Nam. Sự cố không mong muốn xảy ra ở Vinashin, rồi Vinalines những năm qua ít nhiều đã nhấn chìm hình ảnh đẹp, hùng dũng của những con tàu Việt Nam.

Bạn tôi, có nhiều người thân và có cả nhiều người sơ từng làm việc trên những con tàu biển, họ từng gặt hái đủ cả, giàu sang phú quý và cũng có cả tủi nhục, xấu hổ vì lao tù…

Từ đó tiếng vang của những con tàu biển ở Hải Phòng không còn lừng lẫy nữa, nhưng cuộc sống thì vẫn tiếp tục và có những nỗi đau cũng đang phải lặng lẽ hàn gắn để hòa nhịp với đời sống kinh tế vẫn đang diễn ra. Tôi muốn nói đến một tín hiệu đáng mừng từ những con tàu biển Việt Nam đang hồi sức cùng với sự phát triển nhanh của Hải Phòng và các bến cảng khác trên cả nước.

Theo đánh giá của Cục Hàng hải Việt Nam, nhờ tái cơ cấu đúng hướng, vận tải biển Việt Nam đã có nhiều khởi sắc, tổng sản lượng vận tải của đội tàu biển Việt Nam liên tục tăng trưởng.

Năm qua, lĩnh vực vận tải biển giữ được đà tăng trưởng tốt, khối lượng hàng thông qua cảng biển do đội tàu Việt Nam vận chuyển đã đạt hơn 81 triệu tấn, tăng 16% so với cùng kỳ năm 2018.

Dự báo trong những năm tới, tốc độ tăng trưởng hàng hóa thông qua cảng biển hàng năm sẽ là 12-16% và năm 2030 đạt gấp 1,5 - 2 lần so với hiện nay.

“Trẻ hóa” đội tàu

Cục Hàng hải Việt Nam cho biết 6 tháng đầu năm 2019, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển Việt Nam ước đạt 308,8 triệu tấn, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2018. Trong đó, lượng hàng container thông qua cảng biển đạt 9,1 triệu TEUs, tăng 3% so với cùng kỳ năm trước. Khối lượng hàng thông qua cảng biển do đội tàu Việt Nam vận chuyển đạt hơn 81 triệu tấn, tăng 16% so với cùng kỳ. Trong đó, khối lượng hàng container thông qua cảng của đội tàu biển Việt Nam đạt 1,2 triệu Teus, tăng 5%.

Đáng chú ý, đội tàu mang cờ quốc tịch Việt Nam hiện đã đảm nhận được gần 100% lượng hàng vận tải nội địa bằng đường biển, trừ một số tàu chuyên dụng như LPG, xi măng rời... Hàng hóa vận chuyển nội địa chủ yếu là các mặt hàng gia dụng, lương thực, than, vật liệu xây dựng, thiết bị máy móc, container, xăng dầu, hàng hóa tổng hợp…

Đối với vận tải biển quốc tế hiện đang đảm nhận vận chuyển khoảng 7% thị phần và chủ yếu vận tải các tuyến gần như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, khu vực Đông Nam Á. Đội tàu container Việt Nam hoạt động chủ yếu trên các tuyến vận tải ngắn Đông Nam Á và Đông Bắc Á, một số tàu hàng rời đã vận tải hàng hóa trên các tuyến châu Âu.

Bên cạnh đó, “độ tuổi” của đội tàu Việt Nam cũng từng bước “trẻ hoá” mạnh mẽ đạt 14,7 tuổi, giảm 0,2 tuổi so với năm 2017 và trẻ hơn 6,1 tuổi so với thế giới (theo số liệu của Diễn đàn Thương mại và phát triển Liên Hiệp quốc (UNCTAD), tuổi tàu bình quân của thế giới là 20,8 tuổi).

Trong đó, các tàu có độ tuổi trung bình trẻ nhất là tàu hàng tổng hợp 14,2 tuổi, tàu có độ tuổi cao nhất là tàu khí hóa lỏng 22,9 tuổi, tàu container 16,3 tuổi, tàu dầu hóa chất 16,4 tuổi.

"Đội tàu Việt Nam trẻ hóa trong thời gian qua là do quá trình tái cơ cấu đội tàu, số lượng tàu được đầu tư mới tăng lên”, báo cáo của Cục Hàng hải nêu rõ.

Cơ cấu đội tàu biển Việt Nam cũng phát triển theo hướng chuyên dụng hóa. Đặc biệt, đội tàu container Việt Nam tăng trưởng khá tốt, từ 19 tàu trong năm 2013 lên 39 tàu vào năm 2019. Theo thống kê của UNCTAD, đội tàu Việt Nam đứng thứ 4 trong khu vực ASEAN và thứ 30 trên thế giới.

Vươn ra “biển lớn”

Tuy vậy, cũng phải thừa nhận một thực tế, hiện đội tàu Việt Nam chưa đủ mạnh, vì mới chỉ đáp ứng được nhu cầu vận tải nội địa và vận tải hàng feeder tại một số nước trong khu vực, mà chưa tăng được thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu. Thực tế cho thấy vận tải đường biển của Việt Nam còn chưa phát triển đúng tầm và còn chứa đựng nhiều thách thức.

Do đó, việc xây dựng chiến lược phát triển mạng lưới vận tải hàng hải và cơ sở hạ tầng liên quan là một yêu cầu hết sức cấp bách và thiết thực để đưa vận tải biển Việt Nam hội nhập và chiếm vị trí xứng đáng trong mạng lưới vận tải đường biển khu vực châu Á và trên thế giới.

Mặt khác, do tác động chung của hoạt động ngành vận chuyển đường biển thế giới và những khó khăn trong nước (thiếu tàu dầu, tàu chở khí hóa lỏng, tàu container; giá cước vận tải giảm, giá nhiên liệu tăng, trượt giá…) nên phần lớn các doanh nghiệp vận tải biển đều có lợi nhuận thấp và vẫn gặp nhiều khó khăn trong hoạt động kinh doanh.

Điều đáng ghi nhận trong thời gian qua là Cục Hàng hải đã phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện 11 thủ tục hành chính (TTHC) đối với tàu thuyền vào và rời cảng biển tại toàn bộ 25 cảng vụ hàng hải. Cục đã rà soát, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 31/101 TTHC nhằm gỡ bỏ các rào cản không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Hiện nay, các quy định về phí, lệ phí cũng như giá dịch vụ tại cảng biển đều được ban hành bởi Bộ Tài chính và Bộ GTVT, cơ bản đã tạo ra sự công khai, minh bạch về phí, giá dịch vụ tại cảng biển, hài hòa lợi ích giữa các doanh nghiệp cung cấp và sử dụng dịch vụ, đồng thời hạn chế việc cạnh tranh không lành mạnh về giá.

Hiện cả nước có 45 cảng biển (263 bến cảng, 18 khu neo đậu, chuyển tải) với gần 89km dài cầu cảng, tổng công suất thiết kế khoảng 543,7 triệu tấn hàng/năm. So với những năm đầu tiên triển khai thực hiện quy hoạch (năm 2000), hệ thống cảng biển Việt Nam đã tăng lên 4,4 lần về chiều dài bến cảng (năm 2000 đạt khoảng 20.000m, đến nay đạt 89.000m).

Cầu chúc và nhiều hy vọng cho đội tàu biển Việt Nam vững vàng vươn ra biển lớn.

Trọng Trí