Trong khi nhiều người đang bận rộn xuýt xoa tiếc nuối, thì câu hỏi đặt ra là chuyện gì sẽ xảy ra sau đây với cả nước Anh và EU, khi bắt đầu bước vào 2 năm “ly thân”, với nhiều phức tạp chờ đợi sẵn phía trước.

Tuyên bố sẽ từ chức, song Thủ tướng Anh David Cameron cho biết ông vẫn ở lại thêm ít nhất 3 tháng nữa để ổn định tình hình, tới khi đảng Bảo thủ của ông tổ chức đại hội thường niên vào tháng 10/2016 và nước Anh có Thủ tướng mới.

Bộn bề thời kỳ “ly thân”

Trong tuần này, ông Cameron sẽ tới Brussels, để thông báo với lãnh đạo EU về tình hình trong nước và trao đổi về mối quan hệ tương lai với EU. Theo quy định hiện hành, cụ thể là Điều 50 của Hiệp ước EU, quốc gia muốn rời khối phải thông báo ý định của mình và tiến hành đàm phán với EU để đạt được một thỏa thuận rút lui.

Nước Anh sẽ chính thức đánh mất tư cách thành viên EU khi thỏa thuận trên có hiệu lực, hoặc sau 2 năm kể từ khi phát đi thông báo muốn rời khối, trong trường hợp đàm phán không có kết quả.

Ông Cameron cho biết sẽ không trực tiếp kích hoạt cơ chế Điều 50 nêu trên, mà dành quyền quyết định cho người kế nhiệm mình.

Như vậy, khi Điều 50 bắt đầu được áp dụng, nước Anh sẽ chỉ có 2 năm trong thời kỳ “ly thân” để thương lượng với EU - khoảng thời gian mà nhiều người đánh giá là quá ngắn, để có thể xử lý hết những vấn đề phức tạp liên quan đến các hiệp định thương mại. Thậm chí, cả sau khi Anh đã chính thức rời EU, chưa biết chừng quá trình đàm phán vẫn còn chưa đâu vào đâu.

Nếu bây giờ mà đặt câu hỏi “Nước Anh muốn đàm phán chuyện gì”, hẳn là ngay cả phe đòi ra đi cũng chưa thể trả lời dứt khoát. Song nổi lên có ba vấn đề đặc biệt thu hút sự quan tâm của giới đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp: thỏa thuận mới nào sẽ ra đời để điều chỉnh quan hệ thương mại giữa Anh và phần còn lại của EU, với kim ngạch hàng năm gần 575 tỷ USD? Làm thế nào doanh nghiệp Anh có thể tiếp cận thị trường EU quy mô 13.600 tỷ USD? Và các ngân hàng thành lập tại Anh có tiếp tục được thoải mái hoạt động ở EU hay không?

Rời bỏ EU không đơn giản chỉ là hết tư cách thành viên

Lựa chọn nào cho “ngoại khối”

Các chuyên gia hiện đang tính tới ba phương án cho nước Anh. Đầu tiên là học tập mô hình của Na Uy - không là thành viên EU nhưng vẫn tham gia Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA). Khi đó, Anh vẫn sẽ được tiếp cận với thị trường EU và bảo đảm người lao động được tự do di chuyển giữa các quốc gia, đồng thời vẫn đóng góp vào ngân sách EU. Mô hình này được các ngân hàng ủng hộ, vì không làm gián đoạn việc tiếp cận khách hàng EU.

Phương án thứ hai là đàm phán Hiệp định thương mại tự do mới giữa Anh và EU. Điểm trừ lớn nhất của lựa chọn này là mất rất nhiều thời gian để đàm phán mức độ mở cửa thị trường. Không nói đâu xa, Hiệp định thương mại của EU với Canada là bài học điển hình: sau 7 năm mới đàm phán xong, mà đến giờ vẫn chưa được phê chuẩn.

Giải pháp đỡ tốn công sức hơn cho người Anh là cứ tương tác với EU theo quy định sẵn có của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), áp đặt chính sách thuế quan riêng giống như Nga và Brazil đang làm. Tuy nhiên, như thế thì Anh không có được quan hệ thuận lợi với EU, hay bất kỳ nước nào khác.

Vậy ở chiều ngược lại, EU sẵn sàng dành cho Anh những gì sau khi không còn “chung sống” dưới một mái nhà? Vấn đề này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào ý chí chính trị của từng nước thành viên. Phần Lan hay Hy Lạp có thể không muốn mở cửa thị trường một cách hào phóng cho nước Anh nữa, vì như thế chẳng khác nào khuyến khích phong trào chống EU ở trong chính nước mình.

Tạm thời có thể nhận diện hai nhóm quan điểm: một là “thực dụng kiểu Đức”, vẫn coi Anh là đối tác thương mại lớn và duy trì các chính sách hiện hành; hai là “khắt khe kiểu Pháp”, với ý định cho nước Anh thấy rằng rời bỏ EU không đơn giản chỉ là hết tư cách thành viên, mà đã là “ngoại khối” thì không thể hưởng các điều kiện ưu đãi như “nội khối” được.

Hải Châu