Câu chuyện ông Trịnh Xuân Thanh liệu có phải là một phần của “tảng băng chìm” trong danh sách những lãnh đạo đứng đầu các DNNN dưới quyền quản lý của Bộ Công Thương có biểu hiện làm ăn thua lỗ nghiêm trọng nhưng thoát “lưới” trách nhiệm và được cất nhắc lên cao?

Lỗi tại ai?

Tính đến cuối quý I/2016, Tổng công ty CP Xây lắp Dầu khí (PVC, đơn vị thành viên Tập đoàn Dầu khí Việt Nam) vẫn lỗ lũy kế 2.896 tỷ đồng, do di chứng của giai đoạn làm ăn be bét dưới thời của Chủ tịch HĐQT Trịnh Xuân Thanh.

Nhưng kết quả kinh doanh đi xuống của PVC lại trái ngược với con đường hoan lộ đi lên của ông Thanh. Trong vòng ba năm sau khi rời PVC, ông Thanh được bổ nhiệm, luân chuyển nhiều chức vụ quan trọng tại Bộ Công Thương trước khi trở thành Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang và mới đây đã đắc cử đại biểu Quốc hội khoá XIV.

Chính vì chuyện trái khoáy này, ngay sau khi có chỉ đạo của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, Phó Thủ tướng Chính phủ Trương Hoà Bình yêu cầu Bộ Công an, Bộ Công Thương và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam theo thẩm quyền, khẩn trương kiểm tra, làm rõ những khuất tất về ông Trịnh Xuân Thanh, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 25/6/2016.

Trong trách nhiệm quản lý của Bộ Công Thương hiện nay có 11 tập đoàn, tổng công ty đang nắm giữ các ngành kinh tế mũi nhọn của cả nước. Đơn cử như PetroVietNam (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam), EVN (Tập đoàn Điện lực Việt Nam), Vinacomin (Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam), Petrolimex (Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam), Vinatex (Tập đoàn Dệt may Việt Nam), Vinachem (Tập đoàn Hóa chất Việt Nam), Tổng công ty Thép Việt Nam (VnSteel)…

Nhưng thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, có rất nhiều “ông lớn” Nhà nước trong số này làm ăn không hiệu quả, nợ nần. Thậm chí đã có một loạt các dự án đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng của các DNNN thuộc Bộ Công Thương báo lỗ, hoạt động kém hiệu quả đã làm thất thoát của Nhà nước rất lớn.

Điển hình mới đây nhất là Nhà máy đạm Ninh Bình do Tập đoàn Hóa chất Việt Nam đầu tư gần 11.000 tỷ đồng, nhưng sau 4 năm hoạt động, thua lỗ lên đến 2.000 tỷ đồng và phải tạm ngừng sản xuất từ tháng 3/2016.

Hoặc như dự án Nhà máy Gang thép Thái Nguyên giai đoạn II do công ty CP Gang thép Thái Nguyên (thành viên của VNSteel) đầu tư. Dự án có tổng vốn đầu tư 8.104 tỷ đồng đang “chết lâm sàng” từ năm 2012 và đến nay vẫn chưa hoạt động trở lại.

Sau 4 năm hoạt động, Nhà máy Đạm Ninh Bình thua lỗ lên đến 2.000 tỷ đồng.

Có lợi ích nhóm?

Bộ Công Thương là một trong những Bộ ngành quản lý nhiều Tập đoàn, Tổng công ty có quy mô lớn cả nước, nên theo giới chuyên gia, việc truy trách nhiệm của Bộ quản lý là vấn đề cần phải làm rõ.

Và liệu việc đầu tư gây thua lỗ như vậy có liên quan gì đến hành vi tham nhũng, gây lãng phí tại Bộ Công thương? Nhất là hồi đầu năm nay, trong báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện luật Phòng chống tham nhũng của Bộ Công Thương cho thấy chỉ có 1 vụ vi phạm và 25 triệu đồng giá trị quà tặng nộp về. Điều này khiến cho giới chuyên gia bất bình là chưa sát thực và thiếu trung thực.

Trong phản ánh gần đây, Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), cũng lưu ý nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước do Bộ Công Thương quản lý đều lâm vào tình trạng kinh doanh không hiệu quả, kinh doanh thua lỗ và trở thành doanh nghiệp ốm yếu như Tập đoàn Hóa chất, TKV, Vinasteel…

Theo VAFI, giá trị tài sản và vốn nhà nước giảm đi rất nhiều do quản trị doanh nghiệp. Trong văn bản mới đây nhất, VAFI gửi ông Vũ Huy Hoàng, nguyên Bộ trưởng Bộ Công Thương và bà Hồ Thị Kim Thoa, Thứ trưởng Bộ Công Thương, đã chỉ đích danh trường hợp bổ nhiệm ông Vũ Quang Hải (sinh năm 1986) làm thành viên HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty CP Bia – rượu – nước giải khát Sài Gòn (Sabeco, nơi mà Nhà nước sở hữu 89,59% vốn điều lệ và Bộ Công Thương là đại diện vốn nhà nước).

VAFI đặt câu hỏi liệu việc bổ nhiệm ông Hải có đúng quy định hay không? Nhưng cũng có không ít chất vấn về “mối quan hệ” giữa ông Vũ Quang Hải và ông Vũ Huy Hoàng.

Một điểm đáng lưu ý ở đây, trước khi về Bộ Công Thương công tác vào năm 2014 rồi giữ chức Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xuất khẩu, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), ông Hải từng đảm nhận chức vụ Tổng Giám đốc công ty Đầu tư tài chính Công đoàn Dầu khí (PVFI, công ty có vốn điều lệ hơn 300 tỷ đồng và Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam nắm giữ trên 51% vốn điều lệ.) từ năm 2011.

Tuy nhiên, thành tích kinh doanh của PVFI dưới thời ông Hải khá tệ, năm 2011 lỗ 155 tỷ đồng, năm 2012 lỗ 67 tỷ đồng.

Vì thế, nên VAFI nhận định việc điều một số cán bộ công chức từ Bộ Công Thương xuống doanh nghiệp làm thành viên Hội đồng quản trị của Sabeco là không đủ tiêu chuẩn.

Rõ ràng, từ những vụ việc mới nhất của ông Trịnh Xuân Thanh, Vũ Quang Hải hay Nhà máy Đạm Ninh Bình cho thấy có rất nhiều “sạn” trong việc quản lý các DNNN của Bộ Công Thương như hiện giờ, cũng như việc bổ nhiệm, điều động cán bộ từ những DNNN làm ăn thua lỗ.

Nhiều người đặt câu hỏi liệu có lợi ích nhóm trong những khuất tất này. Và điều bây giờ dư luận yêu cầu là Bộ Công Thương phải sớm có trách nhiệm giải trình!

Thế Vinh