Đó là những chia sẻ của Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương tại Cuộc Bình chọn quy định pháp luật năm 2016 do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố ngày 28/2.

Có thể thấy đây là đóng góp ý nghĩa, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bình chọn các quy định pháp luật năm 2016, dù được mệnh danh là giải “Oscar”, song gặp rất nhiều sóng gió do nhiều bộ, ngành tỏ ý quan ngại về cuộc bình chọn này. Cuộc bình chọn được khởi động từ ngày 22/12/2015 và dự tính sẽ công bố vào tháng 4/2016 nhưng không được thực hiện đúng theo kế hoạch.

Làm luật kiểu “đút chân gầm bàn”

Tiếp lời của Ts. Cung, Ts. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, phát biểu rằng đề xuất quy định pháp luật tốt thì cộng đồng DN, người dân cổ vũ. Còn chỉ ra quy định không tốt không phải để phê phán mà là “tiếp sức” cho cải cách hành chính của các bộ trưởng.

Thông qua wesite, điện thoại, thư điện tử và bưu chính, VCCI đã nhận được hơn 9.000 đề cử các quy định từ hơn 1.000 cá nhân và tổ chức. Sau khi sàng lọc, có 114 đề cử quy định tốt nhất và 123 đề cử quy định kém.

Trong tổng số 273 quy định được đề cử, có 79 quy định nằm ở cấp luật (chiếm 33%), 75 quy định nằm trong các nghị định (chiếm 32%) và 69 quy định nằm ở cấp thông tư (chiếm 29%), còn lại ở các văn bản khác (chiếm 6%).

Khi phân loại theo đề cử tốt và kém cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các nhóm này. Có 43% đề cử tốt nằm ở cấp luật, trong khi tỷ lệ quy định được đề cử kém cao hơn, tới 70% so với 50% quy định được đề cử tốt.

Điều này cho thấy rằng theo cảm nhận chung của cộng đồng, chất lượng văn bản pháp luật ở cấp nghị định và thông tư có xu hướng kém hơn so với văn bản ở cấp luật.

Cùng với đó, trong tổng số quy định kém, liên quan đến thủ tục hành chính, số đề cử quy định kém là 41 quy định, chiếm 34%; liên quan đến điều kiện kinh doanh, số đề cử quy định kém là 24 quy định, chiếm 20%. Sau quá trình phân tích, chọn lựa, ban tổ chức đã quyết định đề cử 30 quy định mỗi bên và tính từ “chưa tốt” được thay thế bằng kém.

Trong các quy định kém có các quy định đã gây tranh cãi trong cộng đồng DN, dư luận thời gian qua như yêu cầu trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy trên xe ô tô; điều kiện nhập khẩu ô tô từ 09 chỗ ngồi trở xuống (điều 1 thông tư số 20/2011/TT-BCT của Bộ Công Thương ngày 12/2/2011 quy định bổ sung thủ tục nhập khẩu xe ô tô chở người loại từ 09 chỗ ngồi trở xuống)…

Thông tư số 20/2011/TT-BCT quy định bổ sung thủ tục nhập khẩu xe ô tô chở người loại từ 09 chỗ ngồi trở xuống đã một thời làm doanh nghiệp "sống dở chết dở"

Đồng thời, cuộc bình chọn này cũng cho thấy, trên thực tế, DN kiến nghị những quy định pháp luật kém nhiều hơn, cán bộ kiến nghị quy định tốt nhiều hơn, hiệp hội DN cân bằng cả tốt và kém.

Bình luận về thực tế xây dựng chính sách pháp luật hiện nay, ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội DN vừa và nhỏ Tuyên Quang, chia sẻ rằng hiệp hội DN vừa và nhỏ tỉnh Tuyên Quang luôn tham gia tất cả các văn bản quy phạm pháp luật, mỗi dự thảo văn bản luật gửi tới, Hiệp hội đều tổ chức đóng góp ý kiến, nhưng khi văn bản luật chính thức ban hành, nhiều ý kiến đóng góp của cộng đồng DN không được ghi nhận.

Như vậy, phải chăng đôi khi các bộ, ngành vẫn làm luật theo kiểu “đút chân gầm bàn”, thậm chí phía sau đó là cả một nhóm lợi ích chi phối.

Đồng quan điểm trên, bà Vũ Đặng Hải Yến, đang tư vấn luật cho một tập đoàn tư nhân, cho biết: “Về việc soạn thảo văn bản pháp luật, DN có được hỏi không, tôi khẳng định là có, tôi đã từng làm pháp chế cho một DN nhà nước, mỗi lần ban hành các quy định pháp luật mới, DN tôi đều được hỏi và DN đã bỏ hết tâm huyết vào đó để góp ý”.

Quy định tồi, ai nhận trách nhiệm?

“Song cái chúng tôi trăn trở vẫn là khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận góp ý của chúng tôi, họ có thấy điều đó hữu ích với dự thảo và sửa theo ý chúng tôi đóng góp hay không. Thực tế, tỷ lệ tiếp thu hiện tại chỉ khoảng 10 – 20%”, bà Yến cho biết.

Cùng với đó, bà Yến cũng cho rằng các DN hiện nay vẫn chưa chủ động trong việc góp ý xây dựng các văn bản pháp luật. “DN thường ngồi chờ văn bản tới với mình mới góp ý, thậm chí là góp ý chưa sâu sát và nhiệt tình. Thay vì thế, tại sao không tìm hiểu các dự thảo văn bản trên phương tiện thông tin đại chúng gắn với lợi ích của mình để góp ý”, bà Yến đề xuất.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cũng cho rằng DN không nên lên tiếng “phần ngọn” mà cần góp ý từ khi làm chính sách.

Về việc bình chọn, chuyên gia Phạm Chi Lan nêu quan điểm: “Tôi chỉ muốn đưa ra bình chọn quy định pháp luật tồi, vì tốt là điều đương nhiên. Đó là trách nhiệm của Nhà nước, Chính phủ và địa phương”.

Ông Lê Hồng Sơn, Nguyên Cục trưởng Kiểm tra văn bản pháp luật của Bộ Tư pháp, cũng cho rằng tốt nhất là bình chọn quy định tồi, vì đó là “liều thuốc” cải thiện hệ thống pháp luật.

Ngoài ra, chuyên gia Phạm Chi Lan cho rằng quy trình soạn thảo quy định pháp luật phải hợp lý, hợp pháp và hợp hiến. Quy trình soạn thảo phải làm sao minh bạch, dân chủ hơn, lắng nghe tiếng nói của người dân, DN.

Trước câu hỏi rằng ban hành quy định pháp luật có phải chịu trách nhiệm, chuyên gia Lan nói: “Đã có lần, trong cuộc họp thanh tra Chính phủ, tôi đề xuất thanh tra, xử phạt, kỷ luật người đưa ra quy định pháp luật sai, có ảnh hưởng xấu tới DN, người dân. Khi đó mọi người ngồi dưới đa số làm việc trong cơ quan Nhà nước phản đối, vì quy định sai đó thuộc về một cơ quan, không thể xử phạt cả cơ quan”.

“Đó chính là “tham nhũng chính sách”. Là theo kiểu làm ăn tập thể chẳng ai chịu trách nhiệm, thiếu trách nhiệm giải trình”, bà Lan nhấn mạnh.

Lê Thúy