Ông Phùng Văn Sỹ, Vụ Dầu Khí và Than (Bộ Công Thương), cho biết theo quy hoạch ngành khí, trong nước đang đảm bảo phát triển khai thác cho khu vực Đông Nam bộ là 6,6 tỷ m3 khí/năm, Tây Nam bộ là 6,6 tỷ m3/năm. Trong giai đoạn sắp tới, việc khai thác khí trong nước sẽ suy giảm dần và đến năm 2022, Việt Nam phải nhập khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) từ các nước.

Dự báo thiếu LNG

Theo ông Tô Quốc Trụ, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, Việt Nam hiện có khoảng trên 10.000 MW công suất nhà máy điện tuabin khí, sử dụng khí đồng hành thiên nhiên tại các khu vực như: Phú Mỹ (Bà Rịa) khoảng 4.000 MW, Nhơn Trạch khoảng 3.000MW, Cà Mau 1.500MW. Lượng khí đồng hành thiên nhiên lấy từ các mỏ dầu, như Bạch Hổ, PM3 và Phú Mỹ 3... hàng năm trên dưới 1 tỷ m3, chỉ đáp ứng tối đa 60% công suất của các nhà máy điện tuabin khí; ngành điện cần phải phát bù số thiếu bằng chạy dầu FO.

Hiện tại, tiến độ các nhà máy nhiệt điện than từ nay tới năm 2030 xây dựng chậm, nhiều hồ thủy điện ở mực nước chết hoặc dưới mực nước chết giảm công suất phát điện làm ảnh hưởng tới việc cung cấp điện toàn hệ thống. Cân bằng năng lượng chung từ nay tới năm 2030 cần các giải pháp đột phá mới, tích cực và hiệu quả, trong đó có việc cần phải nhập khẩu LNG đối với ngành năng lượng được đặt ra một cách khẩn trương.

Ngoài ra, hàng chục nghìn MW nhà máy điện tuabin khí đã có cũng đang thiếu khí cần phải nhập thêm LNG để bổ sung cho đủ công suất đảm bảo cân bằng hệ thống, do vậy việc quy hoạch hạ tầng cơ sở để nhập khẩu LNG tại các khu vực như cảng Phú Mỹ (Bà Rịa), cảng Nhơn Trạch, Cà Mau - Ô Môn trong những năm tới cần được Chính phủ giao cho Bộ Công Thương chỉ đạo Tập đoàn Điện lực (EVN), Tập đoàn Dầu khí (PVN) phối hợp triển khai thực hiện một cách khẩn trương, nghiêm túc để đạt được kết quả như mong đợi.

Theo dự kiến của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, nhu cầu nhập LNG cho việc phát điện vào năm 2030 của Việt Nam phải đạt trên 1 triệu tấn thì mới đủ đảm bảo kế hoạch (chưa kể khu vực Bắc bộ cũng bắt đầu tham gia nhập khẩu LNG từ năm 2025 cấp bù khí cho các khách hàng tiêu thụ tại Thái Bình và các tỉnh lân cận).

Các chuyên gia đánh giá thị trường kinh doanh khí của Việt Nam chưa phát huy hết tiềm năng một phần do chính sách còn bất cập. Ông Lê Văn Long, Phó tổng giám đốc công ty TNHH Tân An Bình, cho hay công ty vừa tiếp 2 đoàn doanh nghiệp (DN) nước ngoài tới làm việc và đặt vấn đề phát triển ô tô chạy bằng LNG nhưng đầu tư hạ tầng lớn, một trạm cung cấp nhiên liệu khí đầu tư hàng tỷ USD, DN tư nhân không đủ khả năng để đảm đương.

Chưa kể, dùng khí phát điện, nhiên liệu cho ô tô là cần thiết nhưng giá cao nên người dân vẫn thiếu mặn mà, nên các bộ ngành cần phối hợp với nhau để tìm giải pháp giúp hạ giá thành.

Chính sách còn nhiều bất cập

Hơn nữa, do khí là sản phẩm đặc thù nên cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn phù hợp Việt Nam. Là DN chuyên kinh doanh khí LNG, ông Long chia sẻ DN phát triển bán gas tới hộ tiêu dùng bằng đường ống như điện, nước nhưng vừa rồi khi mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, công ty bảo hiểm nói DN phải có nhân viên trực từng tòa nhà chung cư 24/24 giờ.

“DN chỉ mua bảo hiểm cho trạm sở hữu của DN, khi vào đến nhà dân thì nó là tài sản của người dân, nhưng giờ bắt buộc DN phải có nhân viên túc trực, có thì mới cho mua bảo hiểm, nếu không có thì chúng tôi phải đóng cửa. Đây là quy định rất mâu thuẫn với Nghị định 23/2018/NĐ-CP về mua bảo hiểm bắt buộc với cơ sở có nguy cơ cháy”, ông Long phản ánh.

Theo ông Long, điều DN vẫn sợ nhất chính là mức độ ổn định của chính sách - lo ngại “sáng đúng, chiều sai, mai lại đúng”.

Liên quan tới bất cập về chính sách, ông Trần Trọng Hữu, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gas Việt Nam, Chủ tịch HĐQT CTCP Kinh doanh Khí miền Bắc, cho hay hiện nay, Nghị định 87/2018/ NĐ-CP đang có hiệu lực, nhưng lại có những quy định chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động kinh doanh của thương nhân kinh doanh khí.

Hiệp hội Gas Việt Nam đã có nhiều văn bản báo cáo Chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước xem xét, sửa đổi bổ sung cho phù hợp. Hiệp hội Gas được biết Bộ Công Thương đã trình Chính phủ dự thảo lần 3 về “Nghị định sửa đổi một số Nghị định liên quan đến điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công Thương”, trong đó có lĩnh vực kinh doanh khí chỉ sửa đổi một số nội dung của Nghị định 87/2018/NĐ-CP.

Theo Hiệp hội Gas, những sửa đổi đó chưa xử lý được những vướng mắc mà Nghị định 87/2018/ NĐ-CP quy định chưa phù hợp với thực tiễn kinh doanh khí. Cụ thể như quy định thuê chai LPG: như vậy thì nhãn hiệu trên chai là của thương nhân cho thuê hay thương nhân thuê chai? Vì liên quan đến quyền sở hữu, trá ch nhiệm và nghĩa vụ của thương nhân trong quá trình kinh doanh khi xảy ra cháy nổ, khi có vi phạm pháp luật... Hay như việc bỏ quy định về điều kiện của tổng đại lý - đại lý trong khi Điều 20 Nghị định quy định tại Khoản “6. Được thiết lập hệ thống phân phối kinh doanh khí theo quy định của Luật thương mại”, như vậy tổng đại lý-đại lý kinh doanh LPG không cần điều kiện gì khi xảy ra cháy, nổ..., nên rất khó xử lý.

“Những quy định trên chưa phù hợp sẽ là lực cản rất lớn đến sự phát triển lành mạnh của thị trường”, ông Hữu nói.

Cùng với đó, phản ánh của DN cũng cho thấy hệ thống pháp lý về hạ tầng kỹ thuật kinh doanh khí có quá nhiều thủ tục về quản lý, về đầu tư, vận hành và kinh doanh trạm khí hóa lỏng, bao gồm khoảng 70 thủ tục khác nhau. Trong đó, 3 thủ tục hồ sơ với chi phí rất cao (phải thuê tư vấn) và chấp thuận của các cơ quan quản lý, trong khi đó nội dung trùng lắp nhau đến 70%, do các cơ quan quản lý khác nhau phê duyệt: Phương án phòng cháy chữa cháy, phương án cứu nạn cứu hộ; kế hoạch và biện pháp phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất; tài liệu về quản lý an toàn: trong đó có chương trình quản lý an toàn; kế hoạch ứng cứu khẩn cấp.

Bên cạnh những bất cập trong quy định của quản lý nhà nước là vấn đề cạnh tranh không lành mạnh. Các DN cho rằng đây là vấn đề cốt lõi làm rối loạn thị trường, gây thiệt hại nghiêm trọng cho những thương nhân làm ăn chân chính và Nhà nước thất thu thuế, gây mất an toàn cho người sử dụng như: Thu giữ vỏ bình gas và chiết nạp lậu; cắt tai mài vỏ, chiếm dụng huỷ hoại tài sản; không đảm bảo điều kiện an toàn về phòng chống cháy nổ; không công bằng trong kinh doanh...

Trước phản ánh của DN, ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), thừa nhận Nghị định 87/2018/NĐ-CP có một số bất cập cần sửa đổi và hoàn thiện về thể chế, cơ chế để kinh doanh khí lành mạnh hơn, tránh tình trạng cưa tai mài vỏ gas, chiếm dụng vỏ bình gas, ảnh hưởng tới quyền lợi người tiêu dùng.

Vụ Thị trường trong nước cho biết Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy nhằm phát triển thị trường khí tại Việt Nam. Cần tập trung xây dựng theo hướng: Thiết lập đầy đủ các loại hình thương nhân theo chuỗi hoạt động kinh doanh khí; quy định điều kiện gắn sát bản chất của từng khâu kinh doanh khí, đáp ứng yêu cầu an toàn, quyền lợi của người sử dụng khí; có chính sách khuyến khích, thúc đẩy thiết lập hệ thống phân phối khí gắn kết, bảo đảm thị trường khí phát triển ổn định, hiệu quả.

Lê Thúy