Lý do được đưa ra là Australia lo ngại về an ninh quốc gia nếu ký hợp đồng với một trong hai công ty trên.

Gáo nước lạnh cho Trung Quốc

Bộ trưởng Ngân khố Australia, Scott Morrison, cuối tuần qua tuyên bố Tổng công ty Lưới điện Quốc gia (State Grid) của Trung Quốc và Tổng công ty Cơ sở hạ tầng Cheung Kong (CKI) của Hồng Kông sẽ không được tham gia đấu thầu cổ phần trong Ausgrid nữa, sau khi ông đã dành ra hẳn một tuần để lắng nghe ý kiến của các bên liên quan về rủi ro có thể xảy đến đối với hệ thống cơ sở hạ tầng mang tính chiến lược như điện năng.

“Khi đưa ra quyết định này, chúng tôi đặt lợi ích quốc gia làm mối quan tâm hàng đầu”, ông Morrison cho biết.

Ausgrid - với gần 1,7 triệu khách hàng và giá trị tài sản lên tới 15,3 tỷ đô la Australia (AUD - tương đương 11,76 tỷ USD), thu hút được sự quan tâm lớn của các nhà đầu tư quốc tế vì được đánh giá là có tiềm năng mang lại lợi nhuận ổn định, nhờ quy mô mạng lưới trải dài từ Sydney đến các khu vực đang phát triển nhanh ở ven biển.

Việc tư nhân hóa mạng lưới điện Ausgrid là kế hoạch quan trọng của bang New South Wales, nhằm tạo nguồn vốn cho các dự án hạ tầng địa phương. Nhà thầu chiến thắng sẽ được thuê 50,4% mạng lưới Ausgrid trong 99 năm.

Ausgrid - mạng lưới điện lớn nhất Australia

Lãnh đạo New South Wales cho biết bang này sẽ bắt đầu lại quy trình lựa chọn nhà thầu. State Grid và CKI có thể hợp tác với các công ty địa phương để tìm kiếm cơ hội thứ hai.

Quyết định của chính quyền Australia không khác gì một gáo nước lạnh dội vào tham vọng đẩy mạnh đầu tư vào các ngành công nghiệp trọng điểm nước ngoài mà Trung Quốc đang theo đuổi. Trước đó không lâu, Thủ tướng Anh Theresa May đã quyết định hoãn vào phút chót kế hoạch xây dựng nhà máy hạt nhân do Trung Quốc rót 33% vốn. Xa hơn nữa, trong tháng 4/2016, Australia từng lắc đầu trước một đề xuất thâu tóm Kidman - đại gia chăn nuôi gia súc của nước này, bởi vì có bàn tay chi phối của nhà đầu tư Trung Quốc.

Mối quan hệ gập ghềnh

Mặc dù có kim ngạch thương mại hai chiều lên tới 150 tỷ AUD, nhưng mối quan hệ giữa Australia và Trung Quốc bắt đầu có những va vấp thời gian gần đây, do những tuyên bố yêu sách đòi chủ quyền và cải tạo đảo của Bắc Kinh trên Biển Đông. Việc Australia chặn đứng cơ hội của nhà đầu tư Trung Quốc trong dự án điện trị giá 10 tỷ AUD kể trên hẳn sẽ khiến Trung Quốc tiếp tục phật ý.

Bộ Thương mại Trung Quốc ngay lập tức lên tiếng chỉ trích và cho rằng quan hệ kinh tế và thương mại giữa hai nước sẽ phải gánh chịu tổn hại. Phát ngôn viên Bộ này tuyên bố quyết định trên phơi bày những bất ổn trong môi trường đầu tư của Australia và khiến doanh nghiệp Trung Quốc giảm hứng thú đầu tư vào Australia.

Cách đây hơn một tuần, khi ông Morrison mới chỉ tiết lộ ý định loại nhà thầu Trung Quốc vì lý do an ninh quốc gia, Trung quốc đã liên hệ tới vụ mua hụt Kidman để quy kết chính phủ Australia có tư tưởng bảo hộ.

Về phía nhà thầu State Grid, nhà cung cấp điện lớn nhất thế giới tính theo doanh thu, cho rằng quyết định của chính phủ Australia “khó hiểu và rất đáng thất vọng”. Trong khi đó, CKI muốn có lời giải thích rõ ràng, vì cho rằng “vấn đề không liên quan đến CKI”; giá trị đầu tư của CKI tại Australia hiện vượt trội so với ở Hồng Kông và Trung Quốc, với hơn 90% lợi nhuận đến từ thị trường quốc tế.

Riêng trường hợp của CKI tương đối đặc biệt. Có ý kiến cho rằng công ty này, thuộc sở hữu của tỷ phú Li Ka-shing nổi tiếng, có thể đã “vạ lây” vì bị quy chụp cùng có “xuất xứ Trung quốc” với đối thủ cạnh tranh State Grid. Hệ thống quy định hiện hành về đầu tư của Australia yêu cầu cơ quan chức năng phải giám sát đặc biệt với bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến nhà đầu tư được chính phủ nước ngoài hậu thuẫn.

Khi chính phủ Australia thông báo sơ bộ về việc loại hồ sơ của cả State Grid và CKI, CKI đã tìm cách thanh minh rằng công ty này không dính dáng gì đến Trung Quốc bởi họ hoạt động chủ yếu ở thị trường toàn cầu như Anh, Australia hay New Zealand và đăng ký thành lập ở Bermuda chứ cũng chẳng phải Hồng Kông.

Hải Châu