Thỏa thuận trên được đưa ra nhân chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Maldives Ibrahim Mohamed Solih kể từ khi đắc cử. Ba tháng trước đây, ông Solih đã gây bất ngờ lớn khi đánh bại đối thủ Abdulla Yameen - đương kim Tổng thống khi đó, người có chủ trương xây dựng quan hệ gần gũi với Trung Quốc và ngày càng xung khắc với Ấn Độ.

Khôi phục mối quan hệ

Maldives cùng một số quốc gia Ấn Độ Dương, bao gồm Sri Lanka và Mauritius, là "mặt trận" mà Ấn Độ đang cạnh tranh với Trung Quốc về tầm ảnh hưởng trong chiến lược củng cố sức mạnh hàng hải của mình.

Kể từ khi đắc cử, ông Solih đã nhiều lần bày tỏ mong muốn tái cân bằng các mối quan hệ đối ngoại của Maldives và khôi phục mối quan hệ thân thiết truyền thống với Ấn Độ. Hai bên đã ký nhiều thỏa thuận về hợp tác thương mại, y tế và quốc phòng.

Phát biểu tại một diễn đàn doanh nghiệp ở New Delhi hôm 17/12, ngay trước cuộc gặp với thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, ông Solih cho biết: "Ấn Độ là người hàng xóm gần gũi nhất của chúng tôi và người dân hai nước luôn gắn kết bởi mối quan hệ hữu nghị và văn hóa… Ấn Độ không chỉ là người bạn thân mà còn là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của chúng tôi".

Trong thông cáo báo chí sau cuộc họp, ông Modi đã cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ cho Maldives: "Ấn Độ luôn ở bên các bạn. An ninh của hai nước chúng ta được liên kết chặt chẽ". Ấn Độ bày tỏ thiện chí giúp đỡ Maldives bảo đảm an ninh thông qua các hoạt động tuần tra chung và giám sát không trung.

Ghi nhận ý nghĩa của kế hoạch hợp tác Ấn Độ - Maldives, song một số chuyên gia phân tích vẫn có ý cảnh báo rằng tình hình tài chính bấp bênh của Maldives sẽ tiếp tục phải phụ thuộc vào Trung Quốc, dù ít dù nhiều.

Những năm qua, Bắc Kinh đã xây dựng một cây cầu dài 2 km nối sân bay chính của Maldives với thủ đô Malé để người dân nơi đây không phải di chuyển bằng thuyền như trước. Trung Quốc cũng thúc đẩy ký kết một hiệp định thương mại tự do song phương, thuê dài hạn một số hòn đảo nhỏ của Maldives và hoàn thành nhiều công trình cơ sở hạ tầng trên đó.

Nơi Trung - Ấn dò xét nhau

Vấn đề nằm ở chỗ những hoạt động xây dựng ồ ạt được cho là khiến Maldives phải còng lưng gánh khoản nợ từ 1,5 tỷ đến hơn 3 tỷ USD. Chính quyền Tổng thống Solih cho biết đang tính toán xem đất nước 400.000 dân này đang nợ Trung Quốc tổng cộng là bao nhiêu tiền.

Tháng 8/2017, New Delhi bày tỏ sự không hài lòng khi chính phủ cũ của ông Yameen cho phép 3 tàu chiến Trung Quốc cập cảng Maldives, làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh có thể sử dụng quần đảo này làm căn cứ theo dõi các cơ sở quân sự Ấn Độ ở ven biển.

Rút kinh nghiệm từ sự việc trên, trong tuyên bố chung hôm 17/12, Ấn Độ và Maldives đã nhất trí rằng mỗi bên sẽ lưu ý hơn đến những lo ngại về an ninh quốc phòng của nhau và không cho phép bất kỳ hoạt động thù địch nào đối với nước bạn xảy ra trong lãnh thổ của mình.

New Delhi đặc biệt quan tâm đến khả năng Trung Quốc tăng cường sự hiện diện quân sự ở quần đảo Maldives, nơi có mũi cực bắc chỉ cách điểm cực nam của Ấn Độ khoảng 70 hải lý.

Chỉ vài tuần sau khi rời nhiệm sở, cựu Tổng thống Maldives đã bị điều tra về cáo buộc tham nhũng, trong đó có cả nghi vấn về việc ông Yameen nhận tiền đút lót từ Trung Quốc để tổ chức chiến dịch tái tranh cử của mình.

Cảnh sát Maldives cho biết tòa án đã ra lệnh đóng băng 6,5 triệu USD tài sản của ông Yameen trong tài khoản ngân hàng. Cơ quan chức năng sẽ điều tra nguồn gốc số tiền này của ông Yameen, cho dù ông luôn khẳng định mình hoàn toàn trong sạch.

Hải Châu