Nhận định về tình hình XK nông sản, trong bối cảnh hội nhập với nhiều hiệp định thương mại quan trọng như TPP, AEC được ký kết, ông Trương Đình Tuyển - Nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại (cũ), cho rằng tham gia TPP, XK nông sản nhiều cơ hội khi có tới 98% mặt hàng được giảm thuế, nhiều mặt hàng có mức thuế suất 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực.

An toàn thực phẩm rào cản lớn

Chúng ta có lợi thế là nước sản xuất nông nghiệp với nhiều sản phẩm đa dạng, nhưng rào cản lớn nhất mà XK nông sản gặp phải, vẫn là an toàn thực phẩm (ATTP). “Hàng rào” này đặc biệt lớn với sản phẩm rau quả và thủy sản. XK nông sản muốn bền vững, không những cần bảo đảm chất lượng sản phẩm tốt, mà còn phải có được độ ổn định lâu dài. Ông Tuyển lo ngại cho ngành nông nghiệp, khi hiện nay người sản suất còn lạm dụng hóa chất, thuốc BVTV, kháng sinh trong nuôi trồng, tiêm an thần cho lợn trước khi xuất bán… Đây là một thách thức lớn, trong điều kiện nền sản xuất còn nhỏ như hiện nay. Để tháo gỡ được khó khăn này, tự nông dân thay đổi phương thức sản xuất là rất khó, phải lôi kéo được sự tham gia của DN vào nông nghiệp. DN đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành chuỗi giá trị.

Cũng nhận định về cơ hội và thách thức XK nông sản trong hội nhập, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp (IPSARD), cho rằng: “Chúng ta tham gia TPP và AEC cơ hội nhiều hơn thách thức. Hiện nay, chúng ta là nước thặng dư trong XK nông sản sang khối các nước TPP. Hàng năm, chúng ta XK sang các thị trường này khoảng 10 tỷ USD, nhâp khẩu chỉ 2 tỷ USD. Với AEC, thặng dư XK chỉ 100 - 200 triệu USD, vì các nước tham gia hiệp định AEC có nhiều mặt hàng khá giống chúng ta. Có thể nói cơ hội nhìn thấy từ TPP mang lại cho Việt Nam cao hơn nhiều so với cơ hội đến từ AEC. Vấn đề là làm sao để tận dụng được cơ hội này”.

Ông Tuấn đồng tình với quan điểm của Nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại là phải bảo đảm chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn của các thị trường NK, nhưng đồng thời cần sự vào cuộc của DN trong việc phát lộ các thương hiệu của nông sản Việt Nam.

Ông Tuấn đưa ra gợi ý, DN Việt Nam có thể kết nối với các DN Việt Kiều để có thể mở hệ thống phân phối tại các thị trường nước ngoài, để kết nối chuỗi từ sản xuất trong nước đến tiêu thụ tại nước ngoài.

Cơ hội cho nông sản Việt ra nước ngoài được nhận định có nhiều

Doanh nghiệp phải chủ động đi xa

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục XNK (Bộ Công Thương), cho rằng thị trường nông sản của chúng ta chứa đựng nhiều yếu tố mong manh, sản xuất không bền vững. Mặc dù XK đứng đầu nhiều mặt hàng như gạo, cao su, hồ tiêu, nhưng giá trị gia tăng thấp. Chủ yếu chúng ta vẫn cố gắng trồng nhiều, tìm mọi cách tăng diện tích, chứ không tăng năng suất. Lâu nay, chúng ta XK nhiều, nhưng hàng hóa của chúng ta không có thương hiệu trên thế giới.

Hội nhập tạo ra cơ hội lớn, nhưng không phải cứ thuế xuất giảm xuống 0% là nông sản của chúng ta có thể tràn ra các nước khác. Vấn đề là chúng ta phải vượt qua hàng rào kiểm dịch của họ. Thời gian qua, có 16 FTA được đàm phán. Tuy nhiên, nông sản vẫn khó vào thị trường, vì chưa đáp ứng đủ tiêu chuẩn kiểm dịch của một số nước. Chẳng hạn, năm vừa qua chúng ta mới XK được xoài vào Hàn Quốc. Thanh long mới được Mỹ chấp nhận.

Về vấn đề thâm nhập thị trường, ông Tuấn cho rằng, ký được đơn hàng lớn không quá khó, mà là chúng ta có đáp ứng được nhu cầu của khách hàng không. Ông Tuấn đưa ra kinh nghiệm làm việc với tỉnh Đồng Tháp, cho thấy tỉnh này quy hoạch 9.000 ha chuyên trồng xoài cát Cao Lãnh, rất ngon, nhưng tiêu thụ khó khăn. Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp vẫn phải đi các nơi chào hàng, mặc dù thị trường Hàn Quốc rất muốn nhập loại xoài này, nhưng địa phương khó đáp ứng.

Phân tích nút thắt khiến DN khó thâm nhập thị trường, ông Hải cho rằng các DN chưa đủ tự tin, thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm nên không dám ra nước ngoài nắm bắt tình hình.

Nhận thức được tầm quan trọng của DN trong việc thành bại của XK nông sản, song các chuyên gia cho rằng Nhà nước cần hỗ trợ các DN nhiều hơn, như tháo gỡ những cơ chế chính sách, tạo điều kiện thông thoáng hơn cho DN XK. Cần tạo cơ chế thu hút nhiều DN đầu tư vào nông nghiệp, để họ tự tin tạo bứt phá trong tổ chức sản xuất, cũng như thâm nhập thị trường.

Thu Hường