Từ đầu năm 2015 đến nay, hoạt động xuất khẩu hàng dệt may sang các thị trường lớn được đánh giá là vẫn đạt mức tăng trưởng về kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng mức tăng không cao như những năm trước đây. Riêng trong 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam đạt gần 10,26 tỷ USD, tăng khoảng 9,32% so với cùng kỳ năm 2014.
Trong 5 năm qua, tốc độ tăng trưởng bình quân của ngành dệt may vào khoảng 15%. Thế nhưng liệu năm nay, tốc độ tăng trưởng này có được duy trì trước những thách thức và cơ hội khi các doanh nghiệp Việt hội nhập vào Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (gọi tắt là TPP)?
Áp lực tăng trưởng và TPP
Không ít doanh nghiệp dệt may trong nước hiện nay tỏ ra thận trọng khi tham gia TPP. Bởi vì khi đó, hàng dệt may đi vào thị trường 12 nước trong hiệp định sẽ có thuế suất bằng 0%.
Có vẻ như sẽ có lợi cho các doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nhưng trước yêu cầu xuất xứ hàng hoá, tỷ lệ nội địa hoá sản phẩm với ngành may phải đạt 55% trở lên, mà ở Việt Nam thì hiện tỷ lệ này chỉ đạt chưa đến 25%, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không được hưởng ưu đãi.
Bà Đặng Phương Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, chia sẻ: Nếu đáp ứng yêu cầu xuất xứ thì hàng hoá của Việt Nam sẽ có sự cạnh tranh, bởi bình thường, thuế nhập khẩu đối với hàng dệt may ở các thị trường khác nhau bình quân là 15 – 16%, nhưng khi có TPP thì thuế giảm xuống 7 – 8%
Không những vậy, các quốc gia trong TPP còn đặt ra rất nhiều hàng rào kỹ thuật, như sản phẩm bị kiểm định nghiêm ngặt bởi một công ty kiểm định độc lập. Điều này chỉ khiến các doanh nghiệp dệt may nhỏ trong nước càng thêm ít cơ hội để xuất khẩu.
Ngoài ra, một áp lực lớn hiện nay đối với các doanh nghiệp dệt may trong nước là nhiều dự án FDI có vốn lớn đều đổ vào dệt may trong thời gian gần đây với tổng giá trị đầu tư có thể đạt đến 2 tỷ USD.
Những người có kinh nghiệm với thị trường xuất khẩu dệt may thừa nhận rằng các doanh nghiệp trong nước sẽ phải cạnh tranh khắc nghiệt hơn ngay trên sân nhà trong thời gian tới, bởi việc chọn Việt Nam làm trung tâm sản xuất hàng dệt may xuất khẩu đang là đích đến của nhiều nhà đầu tư.
|
Kim ngạch xuất khẩu dệt may từ đầu năm 2015 đến nay có mức tăng không cao
Bằng chứng là năm 2014, đã có gần 20 dự án FDI mới đầu tư vào lĩnh vực dệt may để "đón lõng" TPP. Hiện tổng vốn FDI đầu tư vào ngành dệt may đạt trên 2 tỷ USD. Khối doanh nghiệp FDI chiếm đến 60% kim ngạch xuất khẩu
Ông Phạm Minh Đức, chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB), cho rằng ngành dệt may nội địa có giá trị gia tăng thấp (25% doanh thu xuất khẩu, tỷ suất lợi nhuận khoảng 5-10%, 70% đơn thuần cắt may), nhưng để chuyển lên vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị đòi hỏi phải có đầu tư lớn cả về nguồn công nghệ và nhân lực. Bên cạnh đó, năng suất lao động thấp đẩy giá thành lên cao (năng suất trung bình VN: 12 áo Polo /người/ngày, TQ: 25 áo Polo/ người/ngày).
Năm ngoái, ngành dệt may Việt Nam đã xuất khẩu được 24 tỷ USD (tăng 19% so với năm 2013). Thậm chí, mới đây, ông Lê Tiến Trường – Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam, còn lạc quan khi cho rằng mặc dù tốc độ tăng trưởng những tháng đầu năm 2015 thấp hơn so với cùng kỳ năm 2014 nhưng kim ngạch xuất khẩu dệt may cả năm 2015 sẽ đạt được mục tiêu đề ra từ 28-28,5 tỷ USD.
Muốn thắng lớn phải chủ động
Nhưng kinh nghiệm thực tế cho thấy, việc xây dựng một thị trường xuất khẩu liên tục tăng trưởng ổn định, hay bền vững là gần như không thể. Vì ngay khi năng lực sản xuất ở một thị trường nào đó tăng lên là lập tức hàng nhập khẩu sẽ bị đánh bại do không thể cạnh tranh về giá. Đây là những gì đã và đang diễn ra ở thị trường Việt Nam trong những năm gần đây.
Ngoài ra, điều đáng quan tâm là trong tổng số 2.000 doanh nghiệp dệt may của cả nước hiện nay thì có bao nhiêu doanh nghiệp chuẩn bị cho TPP? Các chuyên gia ngành dệt may cho rằng số doanh nghiệp quan tâm đến TPP chiếm tỷ lệ rất nhỏ và đa phần là các doanh nghiệp, tập đoàn lớn. Bởi vì chỉ có những "đại gia" trong ngành dệt may mới có đủ khả năng tìm hiểu và chuẩn bị tốt cho hội nhập TPP, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ thì rất khó nắm bắt cơ hội.
Ông Phạm Minh Đức cho rằng cấu trúc của ngành dệt may có vấn đề. Thứ nhất là khiếm khuyết chuỗi cung ứng dẫn đến quá phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Thứ hai là tăng cường chuỗi cung ứng trong nước đòi hỏi đầu tư vào dệt và nhuộm, vốn lớn và có vấn đề về môi trường. Thứ ba là quy tắc xuất xứ của FTA có thể hạn chế tác động tích cực tiềm năng ở mức đáng kể.
| Ông Lê Tiến Trường, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may, Tổng giám đốc Vinatex ------------------------------- Trong bối cảnh xu thế thị trường dệt may không thuận lợi như hiện nay, để đạt được mục tiêu đề ra, ngành dệt may sẽ phải nỗ lực nhiều hơn trong việc tìm kiếm những thị trường mới, cơ hội mới, thỏa thuận ở mức cao với những tập đoàn lớn để có đơn hàng tập trung hơn trong những tháng cuối năm. Ông Phạm Minh Đức, Chuyên gia kinh tế Ngân hàng Thế giới (WB) Vấn đề chiến lược của ngành dệt may Việt Nam là tái cấu trúc ngành để hoàn thiện chuỗi cung ứng (tăng cường đầu tư vào các công đoạn dệt, nhuộm và hoàn tất dệt). Cần thúc đẩy mối liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị thông qua phát triển các cụm dệt may. Chính phủ có vai trò quan trọng trong hạ tầng cơ sở giao thông, logistics và môi trường kinh doanh thuận lợi. Ông Nguyễn Văn Thời, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư và Thương mại Thái Nguyên |
Thế Vinh
