Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang gây ra nhiều xáo trộn đối với hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu. Đối với Việt Nam – một nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất nhập khẩu – lĩnh vực logistics nhanh chóng cảm nhận được áp lực.

Gần 90% doanh nghiệp chịu tác động

Theo khảo sát nhanh do Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) thực hiện từ ngày 3 đến 11/3/2026, phần lớn doanh nghiệp (DN) logistics trong nước đang chịu tác động rõ rệt từ tình hình địa chính trị.

Kết quả khảo sát cho thấy 89,8% DN đánh giá mức độ ảnh hưởng từ trung bình đến đặc biệt nghiêm trọng. Đáng chú ý, 51% DN cho biết tác động đã đạt mức 4–5, tương đương với ngưỡng nghiêm trọng hoặc khủng hoảng trong hoạt động kinh doanh.

Con số này phản ánh mức độ nhạy cảm rất cao của ngành vận tải và chuỗi cung ứng đối với các biến động địa chính trị toàn cầu.

Trước bối cảnh đó, VLA dự kiến tổ chức hội thảo trực tuyến vào ngày 24/3 sắp tới nhằm thảo luận về trách nhiệm pháp lý, rủi ro hợp đồng và giải pháp bảo hiểm trong vận tải quốc tế. Sự kiện được kỳ vọng giúp DN cập nhật thông tin, nhận diện rủi ro và tìm kiếm giải pháp bảo vệ hoạt động kinh doanh.

Một lãnh đạo DN logistics tại TP.HCM cho biết chỉ cần một tuyến hàng hải quan trọng bị gián đoạn, chi phí vận tải có thể tăng lên rất nhanh.

“Chỉ cần thay đổi lộ trình để tránh khu vực rủi ro, hành trình vận chuyển có thể kéo dài thêm nhiều ngày. Điều đó khiến chi phí vận hành tăng mạnh và DN rất khó giữ ổn định giá dịch vụ cho khách hàng”, vị lãnh đạo này chia sẻ.

Theo các chuyên gia logistics, xung đột tại Trung Đông đã ảnh hưởng đến các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là Eo biển Hormuz, khiến lưu lượng tàu qua khu vực này giảm mạnh.

Để đảm bảo an toàn, nhiều tàu vận tải phải đổi hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì đi qua Trung Đông. Tuyến đường dài hơn làm tăng chi phí nhiên liệu, chi phí vận hành và kéo dài thời gian vận chuyển.

Hệ quả là giá cước vận tải biển toàn cầu tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Kết quả khảo sát của VLA cho thấy giá cước vận tải tăng đột biến đang là thách thức lớn nhất đối với DN logistics Việt Nam hiện nay.

Cụ thể, 42,9% DN cho rằng chi phí vận tải tăng mạnh là yếu tố gây áp lực lớn nhất đối với hoạt động kinh doanh.

Khi quãng đường vận chuyển dài hơn, tàu biển và máy bay phải tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn, kéo theo chi phí vận hành tăng. Những chi phí này sau đó được phản ánh trực tiếp vào giá cước vận tải.

Bên cạnh chi phí vận chuyển, DN logistics còn phải đối mặt với nhiều tác động khác trong chuỗi cung ứng.

Khoảng 16,3% DN cho biết thời gian vận chuyển kéo dài so với bình thường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng mà còn làm phát sinh thêm chi phí lưu kho, lưu bãi và chi phí quản lý.

Siết quản trị rủi ro, giảm áp lực chi phí

Ngoài ra, 14,3% DN phản ánh tình trạng khách hàng trì hoãn hoặc hủy đơn hàng do lo ngại rủi ro vận chuyển cũng như chi phí logistics tăng cao.

Một số DN cũng gặp khó khăn trong việc đặt chỗ vận tải. Khoảng 4,1% DN cho biết việc đặt chỗ trên tàu hoặc máy bay trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm.

Chi phí bảo hiểm hàng hóa cũng có xu hướng tăng lên, dù tỷ lệ DN phản ánh vấn đề này hiện mới ở mức khoảng 2%.

Theo các chuyên gia bảo hiểm, nếu tình hình bất ổn tại Trung Đông kéo dài, các điều khoản bảo hiểm liên quan đến rủi ro chiến tranh hoặc rủi ro đặc biệt có thể tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tăng phí.

Đánh giá mới nhất từ Công ty chứng khoán Guotai Junan Securities (IVS) cho thấy nhóm DN vận tải biển là một trong những ngành chịu tác động lớn nhất từ xung đột Trung Đông.

Theo IVS, thị trường vận tải dầu mỏ đang phản ứng mạnh trước những rủi ro tại khu vực này.

Hiện giá thuê tàu chở dầu siêu lớn VLCC đã vượt 200.000 USD/ngày, mức cao nhất trong vòng 6 năm. Trong khi đó, cước vận chuyển tuyến Trung Đông – Trung Quốc đã tăng hơn 40% chỉ sau vài ngày giao tranh.

Trong lĩnh vực vận tải khí hóa lỏng, thị trường LNG cũng ghi nhận biến động mạnh. Sau khi Qatar tạm thời ngừng sản xuất, giá thuê tàu chở LNG theo ngày đã tăng hơn 40%.

Ở mảng vận tải container, cước vận chuyển tuyến châu Á – châu Âu đã tăng từ 30% đến 50% trong ngắn hạn, thậm chí một số tuyến còn ghi nhận mức tăng cao hơn.

Trong khi đó, vận tải hàng rời khô được đánh giá là ít chịu tác động hơn so với các phân khúc khác.

Theo các chuyên gia, thứ tự nhạy cảm của các lĩnh vực vận tải trước xung đột Trung Đông hiện nay lần lượt là: Vận tải dầu mỏ, vận tải LNG, vận tải container, vận tải hàng rời khô.

Dù chịu nhiều áp lực từ chi phí nhiên liệu và rủi ro tuyến đường, một số DN vận tải biển vẫn có thể hưởng lợi từ việc giá cước vận tải tăng.

Chẳng hạn, CTCP Vận tải và Xếp dỡ Hải An (HAH) sở hữu đội tàu cho thuê định hạn lớn. Trong bối cảnh tuyến vận tải kéo dài, nhu cầu thuê tàu tăng lên có thể giúp DN này hưởng lợi từ giá thuê cao hơn.

Tương tự, Tổng công ty cổ phần Vận tải Dầu khí (PVT) và CTCP Vận tải biển Việt Nam (VOS) hoạt động trong lĩnh vực vận tải dầu, hóa chất và hàng rời, với nhiều tuyến khai thác tại khu vực nội Á và Trung Đông.

Các DN này có thể hưởng lợi từ mức cước vận tải tăng, dù trong ngắn hạn vẫn phải đối mặt với các rủi ro về tuyến đường và chi phí nhiên liệu.

Trước bối cảnh địa chính trị nhiều biến động, các chuyên gia cho rằng DN logistics Việt Nam cần đặc biệt chú trọng đến quản trị rủi ro và hiểu rõ trách nhiệm pháp lý trong các hợp đồng vận tải quốc tế.

Trong chuỗi vận tải quốc tế, trách nhiệm của từng bên – từ chủ hàng, hãng tàu, hãng hàng không đến DN giao nhận – thường được quy định rất cụ thể trong hợp đồng.

Nếu không hiểu rõ các điều khoản này, DN logistics có thể phải đối mặt với những tổn thất tài chính lớn khi xảy ra sự cố.

Trước áp lực ngày càng lớn từ thị trường quốc tế, nhiều DN logistics cũng đã đưa ra các kiến nghị nhằm giảm bớt khó khăn trong giai đoạn hiện nay.

Theo VLA, một trong những đề xuất được nhiều DN quan tâm là việc bình ổn thị trường năng lượng, đặc biệt là theo dõi và kiểm soát nguồn cung cũng như giá xăng dầu trong nước.

Bên cạnh đó, DN cũng đề xuất xem xét các chính sách hỗ trợ về thuế và phí, bao gồm: giảm thuế thu nhập DN, giảm thuế giá trị gia tăng, điều chỉnh một số loại phí chuyên ngành trong lĩnh vực logistics.

Ngoài ra, việc kiểm soát các loại phụ phí trong chuỗi vận tải cũng là vấn đề được nhiều DN quan tâm, nhằm hạn chế tình trạng chi phí logistics tăng quá nhanh trong bối cảnh bất ổn toàn cầu.

                                                                                 Thế Vinh