Theo Liên minh HTX Việt Nam, các HTX sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp đang cung ứng khoảng 65-70% lượng lúa gạo, rau của quả tại thị trường trong nước, ngoài ra các HTX còn tham gia tích cực vào xuất khẩu.

Giá nông sản cao gấp 5 lần khi lên kệ siêu thị

Tuy nhiên, có một thực trạng là không ít HTX chỉ tập trung vào sản xuất, tức là làm ra cái mình có thay vì tính toán xem làm sao để đảm bảo được lợi nhuận sản xuất kinh doanh. Bởi nếu không tính toán được chi phí sản xuất đầu tư phù hợp, HTX sẽ khó đảm bảo được lợi nhuận. Khi không đảm bảo được lợi nhuận, HTX sẽ khó tái đầu tư và hoạt động sản xuất kinh doanh khó phát triển hiệu quả.

Bà Nguyễn Thị Thành Thực, CEO Công ty CP Công nghệ phần mềm AutoAgri, chỉ ra một thực trạng trong sản xuất hiện nay đó là chi phí sản xuất đang cao. Dẫn chứng từ câu chuyện quả ớt, bà cho rằng cùng một loại ớt nhưng giá tại ruộng là khoảng 20.000đồng/kg, khi HTX đứng ra thu mua là khoảng 40.000đồng/kg, nhưng lên kệ siêu thị, giá ớt tăng lên hơn 100.000đồng/kg.

Những con số này đã chỉ ra một thực tế rằng, giá ớt tại ruộng và siêu thị đã có sự chênh lệch gấp 5 lần. Các khâu trung gian như chi phí vận chuyển, hao hụt, đóng gói, bảo quản… đang làm cho hàng hóa đến tay người tiêu dùng ở mức cao nhưng lợi nhuận lại không về tay người dân, thành viên HTX.

Không chỉ dừng lại ở chi phí trực tiếp, trong thời điểm hiện nay, các HTX phải đối mặt với những biến động của thị trường thế giới. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phân bón urê hiện có giá trong khoảng 540-545 USD/tấn. Đây là một trong những nguyên nhân làm chi phí sản xuất nông nghiệp tăng thêm 3-5%.

Không dừng lại ở đó, các dự báo đều cho rằng, tình hình chiến sự Trung Đông còn khiến chi phí vận tải bằng đường biển tăng 25-35%, kéo thêm thời gian vận chuyển dài hơn 7-14 ngày.

Ông Lê Văn Tám, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Sông Hồng (Hà Nội), cho biết khi nông sản, hàng hóa bị đội giá quá cao bởi chi phí sản xuất lớn và các chi phí ngầm từ khâu trung gian khiến sản phẩm khó cạnh tranh trên thị trường. Đây cũng là lực cản khiến sản phẩm của HTX khó tiếp cận người tiêu dùng.

Đẩy lợi nhuận lên mức cực đại

Bà Nguyễn Thị Thành Thực cho biết để tối ưu được lợi nhuận và tăng được năng lực cạnh tranh trên thị trường, chi phí sản xuất phải được tính toán và kiểm soát nghiêm ngặt để làm sao không vượt quá 20% tổng mức đầu tư. Nếu trong sản xuất, chi phí đầu vào (thức ăn chăn nuôi, phân bón, giống…) chiếm đến 50-60% giá thành thì lợi nhuận thu về sẽ không cao hoặc rất khó thu được lợi nhuận.

Vị chuyên gia này cho rằng chỉ bằng một cách đơn giản thôi nhưng rất nhiều đơn vị sản xuất hiện nay chưa chú ý đó chính là nghiên cứu về mật độ sản xuất. Hiện để tối ưu chi phí đầu tư, nhiều HTX liên kết với doanh nghiệp đã tăng mật độ sản xuất lên 80%. Trong khi thực tế, nhiều trang trại hiện nay, mật độ sản xuất rau màu mới chỉ đạt 5%.

Điều này không chỉ giảm giá trị mà còn tăng chi phí đầu tư. Bởi khi mật độ gieo trồng và sử dụng đất cao hơn thì sản lượng thu hoạch trên cùng một diện tích sẽ cao hơn, giúp HTX tăng quy mô hàng hóa, dễ thu gom đáp ứng các đơn hàng lớn. Mật độ gieo trồng cao cũng đi liền với tỷ lệ đất trống, bỏ hoang thấp, giúp tối ưu công chăm sóc, từ đây HTX có những chiết khấu phù hợp cho đơn vị thu mua để liên kết làm ăn lâu dài.

Ngoài ra, nông sản không nên dừng ở bán tươi hay xuất khẩu thô. Việc nghiên cứu các sản phẩm chế biến nhưng đáp ứng mọi lứa tuổi, có truy xuất được nguồn gốc sẽ là nền tảng để gia tăng giá trị và tận dụng tối đa nguyên liệu đầu vào, giảm chi phí đầu tư.

“Cũng là rau củ nhưng chế biến cho trẻ em sẽ khác, chế biến cho người lớn sẽ khác và chế biến cho người bị bệnh sẽ khác. Khi làm được điều này, giá trị thu về sẽ cao hơn gấp nhiều lần so với bán thô”, bà Nguyễn Thị Thành Thực cho biết .

TS Phạm Thanh Tùng, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế và Du lịch Nông nghiệp, cho rằng trong thông lệ đầu tư sản xuất nông sản, các HTX nên duy trì một bộ canh tác duy nhất, không nên sản xuất phân tán, lắt nhắt.

Muốn vậy, HTX phải có quy trình sản xuất, thu gom về một nhà kho tổng và xưởng sơ chế trung tâm. Tại đây, nông sản được sàng lọc, chuẩn hóa để nâng giá trị, hạn chế thất thoát. Hàng loại một đưa vào dây chuyền đóng gói bao bì để bán thương mại giá cao, làm quà tặng. Hàng loại hai đưa thẳng vào kho thực phẩm phục vụ nhà hàng nội khu hay kể cả nông sản thải loại, vỏ nông sản cũng phải tận dụng làm phân bón để gia tăng giá trị.

Điều này có nghĩa rằng HTX cần sản xuất và quản trị tập trung thay vì phân tán. Có như vậy, HTX mới giảm chi phí đầu tư, giảm chi phí nhân sự dôi dư, kiểm soát gắt gao chất lượng, đảm bảo sản phẩm khi đưa ra thị trường được đồng đều và giảm hao hụt nguyên liệu, từ đó mới đẩy lợi nhuận lên mức cực đại.

Huyền Trang