Việt Nam đang nghiên cứu khả năng xây dựng một sân bay trên mặt nước, mô hình chưa từng có tiền lệ trong nước. Nếu được triển khai, đây có thể trở thành bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quy hoạch hạ tầng hàng không, đồng thời mở ra hướng phát triển mới trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế tại nhiều khu vực ven biển.

Đề xuất này nằm trong nội dung điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 vừa được Bộ Xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu của lần điều chỉnh là tái cấu trúc mạng lưới sân bay theo hướng đồng bộ hơn, tăng tính linh hoạt trong khai thác và tiệm cận các xu hướng phát triển của ngành hàng không quốc tế.

Trong danh mục đề xuất, hai cảng hàng không mới được đưa vào quy hoạch gồm Măng Đen và Vân Phong. Đồng thời, Cảng hàng không Quảng Trị được kiến nghị nâng cấp từ tiêu chuẩn 4C lên 4E nhằm đáp ứng nhu cầu khai thác dài hạn, đặc biệt là khả năng tiếp nhận các dòng máy bay thân rộng. Những điều chỉnh này cho thấy định hướng mở rộng năng lực hạ tầng không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng khai thác.

Đáng chú ý nhất là phương án xây dựng sân bay Vân Phong tại xã Vạn Thắng, tỉnh Khánh Hòa, cách trung tâm Nha Trang khoảng 65 km. Khác với mô hình sân bay truyền thống, dự án này được quy hoạch trên khu vực mặt nước ven bờ với diện tích khoảng 497,1 ha. 

Đây là hướng tiếp cận mới, tận dụng không gian biển để phát triển hạ tầng trong bối cảnh quỹ đất trên bờ ngày càng hạn chế và chi phí giải phóng mặt bằng gia tăng.

Theo quy hoạch, sân bay Vân Phong sẽ đạt tiêu chuẩn cấp 4E, cho phép khai thác các loại máy bay cỡ lớn. Công suất dự kiến đạt khoảng 1,5 triệu hành khách mỗi năm vào năm 2030 và tăng lên 2,5 triệu hành khách mỗi năm vào năm 2050. 

Tổng mức đầu tư ước tính khoảng 9.214 tỷ đồng. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là sân bay đầu tiên của Việt Nam được xây dựng hoàn toàn trên mặt nước, đánh dấu một bước thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận phát triển hạ tầng giao thông.

Ở góc độ kinh tế, dự án không chỉ mang ý nghĩa bổ sung năng lực vận tải hàng không mà còn có thể tạo động lực mới cho khu vực Vân Phong, nơi đang được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển và logistics. 

Việc hình thành một sân bay tại đây có thể thúc đẩy kết nối vùng, hỗ trợ phát triển du lịch, công nghiệp và dịch vụ, đồng thời tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư.

Tuy nhiên, mô hình sân bay trên mặt nước cũng đặt ra nhiều thách thức về kỹ thuật và chi phí. Trên thế giới, các công trình tương tự thường đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn và công nghệ xây dựng phức tạp. 

Sân bay Kansai của Nhật Bản là một ví dụ điển hình khi được xây dựng trên đảo nhân tạo giữa vịnh Osaka với tổng vốn đầu tư khoảng 20 tỷ USD. Dự án này từng được xem là một trong những thách thức kỹ thuật lớn của ngành xây dựng, khi phải xử lý nền đất yếu dưới đáy biển và đảm bảo công trình có thể chịu được các điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Bên cạnh Kansai, nhiều quốc gia cũng đã triển khai các sân bay trên biển hoặc đảo nhân tạo như Chek Lap Kok tại Hồng Kông, sân bay quốc tế Incheon của Hàn Quốc hay sân bay Hamad tại Qatar. Các dự án này cho thấy xu hướng mở rộng không gian phát triển hạ tầng ra biển, đặc biệt tại những khu vực có mật độ dân cư cao hoặc quỹ đất hạn chế.

So với các mô hình quốc tế, quy mô đầu tư của sân bay Vân Phong ở mức thấp hơn đáng kể, song vẫn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kỹ thuật, tài chính và quản lý vận hành. Những yếu tố như điều kiện địa chất, tác động môi trường và khả năng kết nối hạ tầng phụ trợ sẽ đóng vai trò quyết định đến tính khả thi của dự án.

Trong bối cảnh nhu cầu vận tải hàng không được dự báo tiếp tục tăng trong dài hạn, việc nghiên cứu các mô hình hạ tầng mới được xem là cần thiết để mở rộng dư địa phát triển. Tuy vậy, bài toán đặt ra không chỉ là xây dựng thêm sân bay, mà còn là tối ưu hiệu quả khai thác và đảm bảo tính bền vững của hệ thống.

Nếu dự án sân bay trên mặt nước tại Vân Phong được thông qua và triển khai, Việt Nam có thể tiến thêm một bước trong quá trình hiện đại hóa hạ tầng hàng không. Quan trọng hơn, đây sẽ là phép thử đối với năng lực quy hoạch và triển khai các công trình phức tạp, trong bối cảnh cạnh tranh phát triển hạ tầng trong khu vực ngày càng gia tăng.

Nhất Minh