Số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, trong 6 tháng đầu năm, giải ngân vốn ngân sách nhà nước mới đạt 32,2% kế hoạch, trong khi cùng kỳ đạt 44,4%; vốn trái phiếu Chính phủ đạt 23% kế hoạch (cùng kỳ đạt 34%) còn vốn ODA và vay ưu đãi nước ngoài giải ngân ước đạt 1,85 tỷ USD, giảm 3,5% so với cùng kỳ năm trước.

Nhà thầu “bất lực” do thiếu vốn

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) tình hình giải ngân vốn đầu tư công đang chậm so với kế hoạch. Trong tổng số 251.450 tỷ đồng tổng vốn đầu tư Thủ tướng giao đến ngày 12/5/2016, các bộ, ngành và địa phương đã giải ngân 83.037 tỷ đồng, đạt 33,14% vốn kế hoạch được giao, tương đương với giải ngân của cùng kỳ năm trước, nhưng số tuyệt đối thì cao hơn do kế hoạch giao năm 2016 nhiều hơn. Đáng chú ý, 5 tháng đầu năm, có khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đã thực hiện nhưng chưa được thanh toán.

Hiện nay, nhiều công trình bị “bỏ đói” do chậm giải ngân vốn, nhà thầu ì ạch thi công, vi phạm nghiêm trọng tiến độ thực hiện theo hợp đồng nhưng chủ đầu tư không làm gì được vì bản thân chủ đầu tư cũng không “cấp vốn” cho nhà thầu như đã “hứa” trong hợp đồng. Đơn cử tại Hà Nội, từ dự án lớn đến dự án bé, công trình chậm tiến độ nhan nhản… Những dự án chậm tiến độ “kinh điển” ở Hà Nội mà ai cũng nhìn thấy là Dự án Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Dự án Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hòa Lạc, Dự án Đường sắt đô thị, tuyến Cát Linh – Hà Đông…

Một chuyên gia đã chỉ ra một số đơn vị giải ngân thấp là Bộ Giao thông Vận tải 6,2%, Hà Nội 3%, Kiên Giang 4%.

Ông Nguyễn Tiến Hưng, Tổng Giám đốc công ty CP Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội số 36, cho biết: “Hành trình” để được cấp vốn khi thực hiện các công trình sử dụng vốn ngân sách hiện nay vẫn còn dài và qua nhiều công đoạn, nhiều bước. Do không được giải ngân kịp thời, kịp tiến độ thi công nên nhà thầu đang gặp nhiều khó khăn vì dường như không thể mua bán chịu nguyên, vật liệu, máy móc thi công… trong bối cảnh hiện nay.

Kho bạc Nhà nước khẳng định không thiếu tiền, song tình trạng chậm giải vốn đầu tư công vẫn “ứ đọng”

Cũng thừa nhận nguyên nhân của việc giải ngân vốn đầu tư công năm 2016 chậm là do một số bộ, ngành, địa phương chậm giao kế hoạch vốn của năm 2016, lãnh đạo Bộ KHĐT cho rằng thiếu văn bản hướng dẫn thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán chưa hoàn thiện, hoặc chưa phù hợp, gây nhiều khó khăn cho triển khai giải ngân vốn. Phạm vi, quyền hạn giữa chủ đầu tư và ban quản lý dự án chưa được cụ thể hóa bằng văn bản quy phạm pháp luật, gây khó khăn cho tổ chức thực hiện.

Ngoài ra là các nguyên nhân đến từ khó khăn trong giải phóng mặt bằng, năng lực nhà thầu yếu kém, góp phần gây chậm tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư.

Cách gì đẩy nhanh tiến độ?

Theo các nhà thầu, để đẩy nhanh tiến độ công trình cần hai yếu tố là năng lực nhà thầu và tiền (vốn). Ông Hưng cho rằng nếu được cấp tiền đầy đủ thì không dại gì mà nhà thầu không đẩy nhanh tiến độ, vì khi rút ngắn thời gian thi công, bản thân nhà thầu sẽ tiết kiệm được nhiều chi phí như: nhân công (giám sát, quản lý dự án…), hao mòn máy móc, thiết bị, lãi vay ngân hàng…

Ông Hưng lấy ví dụ: Một công trình đầu tư công khoảng 500 tỷ đồng, nếu làm nhanh, có thể chỉ mất 450 tỷ đồng nhưng nếu “dây dưa” thì có thể làm phát sinh nhiều chi phí, tổng mức đầu tư có thể lên đến 700 tỷ đồng.

“Vì vậy, đối với các công trình đầu tư công, nếu Nhà nước không quyết liệt, mà giải ngân theo kiểu “nhỏ giọt”, để thời gian thực hiện dự án bị kéo dài, kết quả đầu tư sẽ rơi vào tình trạng lãng phí và không hiệu quả”, ông Hưng khẳng định.

Để giải bài toán “ứ đọng” vốn đầu tư công và các công trình chậm tiến độ, mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 60/NĐ-CP về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2016 với mục tiêu đặt ra là phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2016 và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Để đạt được kết quả này, Chính phủ yêu cầu lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, kịp thời loại bỏ, tháo gỡ các rào cản khó khăn, vướng mắc và tạo điều kiện thuận lợi đẩy nhanh tiến độ thực hiện giải ngân và nâng cao hiệu quả các dự án đầu tư công.

Các nhà thầu cho rằng Nghị định 60 sẽ là động lực đẩy nhanh tiến độ các công trình đầu tư công hiện nay, khi có “tiền tươi thóc thật”, nhà thầu sẽ không có cớ, không có lý do gì để làm chậm tiến độ công trình.

Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có những lo sợ rằng sức ép về đẩy nhanh tiến độ giải vốn sẽ ảnh hưởng đến chất lượng giải ngân và chất lượng tăng trưởng.

Liên quan đến vấn đề này, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh bày tỏ lo ngại rằng đặt vấn đề tăng cường giải ngân vốn đầu tư công chính là việc nới lỏng tài khóa thông qua tăng đầu tư, tăng đầu tư để tăng trưởng.

“Việc đem các bài toán kỹ thuật ra giải bài toán tăng trưởng kinh tế vĩ mô là không ổn. Điều này có thể sẽ dẫn tới đe dọa về tăng trưởng nóng, liên quan đến lạm phát theo kích cầu đầu tư”, ông Ánh bình luận.

Thanh Hoa