Có thể nói, những năm gần đây, đời sống người dân Tu Mơ Rông đang từng ngày “thay da đổi thịt”, núi rừng Ngọc Linh ngày càng xanh ngát bởi rừng cây và dược liệu thông qua các chương trình hỗ trợ của Nhà nước và địa phương, đặc biệt là Chương trình giảm nghèo 30a. Trong 5 năm qua, thu nhập bình quân đầu người của người dân đã tăng gấp đôi từ 13,5 triệu đồng lên trên 27 triệu đồng; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 72% xuống còn dưới 35%.

“Đầu tàu” từ các HTX

Dù gặp khó khăn về địa hình nhưng Tu Mơ Rông lại được thiên nhiên ban tặng điều kiện khí hậu thích hợp để phát triển các loại cây dược liệu có giá trị kinh tế cao. Xác định rõ tiềm năng này, Tu Mơ Rông đã tập trung phát triển cây dược liệu dưới tán rừng nhằm thúc đẩy kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho người dân, đưa nền kinh tế của huyện nghèo 30a có bước đột phá.

Trong thời gian qua, huyện Tu Mơ Rông đã đẩy mạnh hoạt động xúc tiến kêu gọi các doanh nghiệp tham gia liên kết trồng, sản xuất, chế biến dược liệu, từng bước hình thành chuỗi liên kết giá trị từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm, tạo thị trường ổn định và nâng cao giá trị sản xuất; hỗ trợ, khuyến khích hình thành 7 tổ hợp tác, 7 HTX. Hiện có 2 HTX là HTX Dược liệu Ngọc Lây và HTX Dược liệu hữu cơ Tu Mơ Rông đã thực hiện chuỗi liên kết gắn với tiêu thụ sản phẩm cây hồng đẳng sâm với các hộ dân trên địa bàn xã Ngọc Lây, quy mô 4ha/30 hộ tham gia.

“Hiện, chúng tôi đang liên kết với người dân phát triển vùng trồng dược liệu hơn 20ha và sẽ bao tiêu sản phẩm cho người dân. Từ nguồn dược liệu đó, sau này chúng tôi sẽ tinh chế thành các sản phẩm như trà túi lọc, sâm linh chi, trà thảo mộc, các loại thuốc nam dạng cao… lấy nguồn gốc xuất xứ từ vùng núi Tu Mơ Rông”, Giám đốc HTX Dược liệu hữu cơ Tu Mơ Rông Nguyễn Tiến Thuật cho biết.

Trong khi đó, không chỉ dừng lại ở việc trồng các loại cây dược liệu, HTX Nông lâm nghiệp Thương mại Thanh Tâm (xã Đắk Hà) còn chú trọng khâu chế biến đi đôi với bảo vệ môi trường nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Nguyễn Văn Thu chia sẻ, dược liệu là sản phẩm có giá trị cao nhưng người dân chưa biết cách canh tác để đưa sản phẩm ra ngoài thị trường. HTX Thanh Tâm được thành lập nhằm kết nối chuỗi giá trị từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến để tạo thành các sản phẩm. HTX cũng đang góp phần tạo việc làm cho người dân đi đôi với phát triển ngành nông lâm nghiệp bền vững.

Tại vùng nguyên liệu sản xuất của HTX, nếu như người dân trước đây để cây sống tự nhiên thì nay được chăm sóc theo hướng hữu cơ. Từ diện tích cây dược liệu của các thành viên, HTX còn phát triển thêm các vùng dược liệu khác trên địa bàn tỉnh, nâng tổng diện tích trồng cây dược liệu lên hàng chục ha, góp phần tạo công ăn việc làm cho bà con đồng bào dân tộc, xóa đói giảm nghèo ở vùng đất được coi là khó khăn nhất Tây Nguyên này.

Xác định mô hình trồng các loại cây dược liệu dưới tán rừng là hướng đi lâu dài để nâng cao thu nhập cho thành viên và người dân, HTX hàng năm hỗ trợ người dân về nguồn giống cây, đồng thời liên kết cùng chính quyền giao khoán rừng theo nhóm hộ để người dân canh tác kết hợp với bảo vệ rừng...

Kết hợp để tạo ra lợi ích “kép”

Huyện Tu Mơ Rông có trên 86.000ha đất rừng tự nhiên, khí hậu mát mẻ, trong lành, có rất nhiều loài dược liệu quý hiếm, giá trị cao. Cùng với đó, địa phương có nhiều danh lam thắng cảnh, khu di tích lịch sử và hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ còn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống. Những yếu tố thuận lợi này là cơ hội cho địa phương phát triển tiềm năng du lịch cộng đồng gắn với vùng nông nghiệp công nghệ cao để tạo nên các chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, trải nghiệm, homestay.

Lãnh đạo UBND huyện Tu Mơ Rông cho biết, thời gian qua, huyện đã ban hành các chương trình, kế hoạch về định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp công nghệ cao. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của địa phương, góp phần phát huy lợi thế, tiềm năng sẵn có trên địa bàn, để chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu ngân sách và tạo thêm nhiều việc làm cho người dân.

Huyện có gần 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ. Thời gian qua, bà con chú trọng gìn giữ, bảo tồn truyền thống văn hóa dân tộc: 100% số nhà rông trên địa bàn được dựng với lối kiến trúc dân gian tạo hình nghệ thuật riêng biệt của người Xơ Đăng; sưu tầm, gìn giữ khoảng 108 bộ cồng chiêng và nhiều loại nhạc cụ dân tộc; được các cấp hỗ trợ kinh phí phục dựng 12 lễ hội tiêu biểu và xây mới 15 nhà sinh hoạt cộng đồng; có 50 nghệ nhân cồng chiêng...

Huyện đã chỉ đạo Trung tâm VH-TTDL&TT, chính quyền, đoàn thể các cấp trên địa bàn tăng cường phối hợp vận động nhân dân tham gia làm du lịch dưới hình thức homestay để thu hút lớn lượng du khách lưu trú, trải nghiệm tham quan và tìm hiểu về các di sản văn hóa truyền thống vật thể và phi vật thể lâu đời của bà con dân tộc Xơ Đăng…

Đặc biệt, với diện tích rừng tự nhiên hơn 86.000ha, địa phương có tiềm năng lớn về phát triển nông nghiệp công nghệ cao và bảo tồn, khai thác nhiều loại cây dược liệu quý hiếm dưới tán rừng. Nhiều năm gần đây, huyện đã chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền, thực hiện quản lý và giao khoán bảo vệ rừng cho người dân, cùng đó là phát triển hơn 726ha cây trồng là các loài dược liệu dưới tán rừng, như cây sâm Ngọc Linh 505,2ha, đẳng sâm 125,7ha, đương quy 38,9ha, ngũ vị tử  31,8ha, sơn tra 37,3ha…

Ở lĩnh vực khai thác kinh tế, địa phương cũng đã hỗ trợ, tạo cơ chế thu hút được 30 doanh nghiệp, HTX và tổ hợp tác, tổ liên kết, nhóm hộ tham gia tốt việc trồng, hợp tác liên kết trồng, tiêu thụ sản phẩm thô, hoặc sơ chế biến thành các loại nước giải khát, thực phẩm chức năng, đối với các loại dược liệu sẵn có. Huyện đã làm việc với đơn vị, các doanh nghiệp, HTX và tổ hợp tác nhằm kêu gọi liên kết, kinh doanh gắn với mở rộng liên kết sản xuất gắn với du lịch dưới hình thức như: mở các tour du lịch với sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng dược liệu; tour - farmstay trải nghiệm làm nhà nông chăm sóc, chế biến nông sản, dược liệu...

Đức Nguyễn