Theo Bộ NN&PTNT, Việt Nam hiện có khoảng 4.000 loài thực vật có công dụng làm thuốc, phổ biến như: bình vôi, đẳng sâm, hà thủ ô, sa nhân, actiso, tam thất, nấm… Trong đó, hơn 70% là cây thuốc tự nhiên, còn lại là cây gieo trồng, chăm sóc. Nhưng nguồn được liệu nước ta mới chỉ đáp ứng được 30%, còn lại vẫn phải nhập từ Trung Quốc với số lượng 20.000 tấn mỗi năm.

Nhập dược liệu không đạt chất lượng

Cục Quản lý Y dược cổ truyền (Bộ Y tế) cho biết cuối năm 2015, Cục đã lấy 227 mẫu dược liệu nhập từ Trung Quốc để kiểm tra. Kết quả có tới 60% mẫu dược liệu không đạt chất lượng (về hàm lượng, hoạt chất, làm giả dược liệu).

Đây chủ yếu là các mẫu với các vị thuốc gồm: ý dĩ, hoàng kỳ, thăng ma, hoài sơn (vốn là những loại hay bị làm giả từ bột sắn dây, xi măng, hoặc đã bị tinh chiết, rút phần lớn tinh chất…) nên khi kiểm nghiệm, kết quả đều không đạt yêu cầu về chất lượng.

Theo các nhà chuyên môn, trong Đông dược, việc kiểm định chất lượng, hàm lượng rất khó khăn. Nhìn bề ngoài khó có thể nói được điều gì. Chẳng hạn như củ sâm khi đã bị chiết đi 1/3 chất so với củ sâm còn nguyên, nhìn không có sự khác biệt. Chưa kể việc kiểm định không thể xác định được, bởi một củ sâm có rất nhiều hoạt chất.

Trước tình trạng đó, Cục Quản lý Y dược cổ truyền đã từng có công văn, yêu cầu các Sở Y tế chỉ đạo các bệnh viện tạm dừng sử dụng một số vị thuốc, vì tình trạng làm giả rất nhiều, chỉ khi đạt chất lượng mới được sử dụng tiếp Theo bà Trần Thị Hồng Phương (Cục Quản lý Y Dược cổ truyền): “Hiện nay, nguồn dược liệu trồng và bán ra tại nước ta vẫn đắt hơn nguồn nhập từ Trung Quốc, nên nhiều DN và người dân vẫn lựa chọn hàng nhập. Bên cạnh đó, các DN chỉ cần có đơn hàng và giấy tờ thông quan là được phép NK dược liệu. Tuy nhiên, với cách làm này, nhiều DN đã nhập các loại dược liệu không đủ yêu cầu chất lượng vì không phải chứng minh nguồn gốc”.

Trước tình trạng NK tràn lan dược liệu từ Trung Quốc, Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư 03 để quản lý nguồn dược liệu NK. Thông tư có hiệu lực từ ngày 6/3/2016.

Theo đó, yêu cầu tất cả dược liệu nhập vào nước ta phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ, có đối tác bên nhập từ Trung Quốc được phép kinh doanh dược liệu.

Nhiều dược liệu từ Trung Quốc không bảo đảm chất lượng

Cơ chế phù hợp

Theo thông tư này, các DN Việt Nam muốn được NK dược liệu phải có các điều kiện: đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thuốc với phạm vi buôn bán dược liệu; phải đạt tiêu chuẩn “thực hành tốt bảo quản thuốc” đối với dược liệu theo quy định do Bộ Y tế. Cơ sở kinh doanh dược liệu chưa đủ điều kiện NK trực tiếp phải ký kết hợp đồng ủy thác NK với cơ sở có đủ điều kiện NK theo quy định và tên cơ sở ủy thác NK phải được thể hiện trên đơn hàng NK.

Các cơ quan chức năng cũng sẽ thường xuyên hậu kiểm. Khi DN NK, thông quan xong sẽ báo cáo về Cục Quản lý Y Dược cổ truyền, nếu thấy cần thiết cơ quan này sẽ lấy mẫu kiểm tra.

Bà Trần Thị Hồng Phương cho biết: “Với thông tư 03, việc nhập dược liệu sẽ được siết chặt. Bộ Y tế cũng đã phối hợp với Bộ Công an để giảm thiểu tình trạng NK hàng dược liệu tràn lan như hiện nay”.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát cho biết trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu, rộng như hiện nay, cây dược liệu Việt Nam cũng chịu sự cạnh tranh khốc liệt, nhất là từ Trung Quốc. Vì vậy, phải có sự liên kết giữa DN và nông dân để xây dựng các chuỗi giá trị mới có thể phát triển thành công cây dược liệu, đồng thời mạng lại hiệu quả kinh tế cao cho người nông dân.

Bộ trưởng Cao Đức phát cho biết trong thời gian tới, Bộ NN&PTNT sẽ chọn cây dược liệu chủ lực quốc gia, còn các địa phương phải lựa chọn cây dược liệu phù hợp với thị trường và sẽ được Bộ NN&PTNT hỗ trợ nghiên cứu. “Chúng ta phải lựa chọn cây dược liệu chính để ưu tiên phát triển, trên cơ sở nhu cầu thị trường”, Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết.

Bằng cách siết chặt NK hàng hóa và phát triển cây dược liệu chủ lực sẽ giúp ngành được liệu nước ta phát triển hơn nữa. Đó cũng là cách hạn chế tình trạng NK dược liệu tràn lan từ Trung Quốc như hiện nay.

Như Yến