Ông Trần Quốc Khánh-Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết như vậy trong buổi tiếp xúc và ký kết thỏa thuận giữa doanh nghiệp Hoa Kỳ- Việt Nam ngày 23/5/2016.

Một trong những mục đích chuyến công du đến Việt Nam của Tổng thống Obama là nhằm nỗ lực thúc đẩy hiệp định TPP sớm được chính phủ hai nước phê duyệt. Nếu điều này thành hiện thực, đây sẽ là một trong những “di sản” quan trọng dưới thời Barack Obama trong cố gắng xoay trục sang khu vực châu Á- Thái Bình Dương cũng như kiềm tỏa một phần sức mạnh của Trung Quốc.

Thực thi TPP, Mỹ được lợi ích kinh tế gì?

Bà Virginia Foote, nguyên chủ tịch AmCham bày tỏ lo ngại TPP sẽ không mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho phía Hoa Kỳ. Tương tự, nhiều chuyên gia, quan chức ở Hoa Kỳ hiện nay vẫn còn nghi ngờ những lợi ích kinh tế cụ thể mà Hoa Kỳ nhận được từ TPP nên có lẽ sẽ không dễ dàng để Hiệp định được chính phủ thông qua.

Trong bốn năm qua, kim ngạch thương mại Hoa Kỳ- Việt Nam tăng trung bình 20%, hiện đạt ở mức 24%. Quy mô thương mại tăng gấp 100 lần. Việt Nam là bạn hàng lớn thứ 20 của Hoa Kỳ. Về đầu tư, Hoa Kỳ tiến từ vị trí 11 lên vị trí thứ 8 với 11,6 tỷ USD trong 800 dự án ở Việt Nam. Việt Nam cũng là thị trường có tăng trưởng cao nhất trong XK với Hoa Kỳ.

Để thực thi TPP một cách có hiệu quả, mang lại lợi ích cao nhất cho cả hai bên thì phải đảm bảo được môi trường an toàn, bình đẳng với các quyền lợi đầy đủ cho người lao động.

Đúng hai tháng trước, ngày 23/3/2016, trong buổi “Gặp gỡ Hoa Kỳ”, ông Stuart Schaag - Tham tán thương mại Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, hài hước cho biết theo nghiên cứu, mỗi USD mà Hoa Kỳ XK sang Việt Nam thì Việt Nam lại XK ngược lại 5,4 USD, Hoa Kỳ đang là quốc gia phải chịu thâm hụt thương mại với Việt Nam trong mối quan hệ hai chiều này và chính các DN Hoa Kỳ mới phải tích cực bán hàng hơn nữa và học các DN Việt trong việc xuất khẩu hàng hóa.

Bà Virginia bông đùa có khi nếu TPP trở thành hiện thực thì tình trạng thâm hụt thương mại với Việt Nam của Hoa Kỳ sẽ còn tồi tệ hơn vì Việt Nam chỉ “tăng xuất giảm nhập”. Đây cũng là lo ngại của một bộ phận chuyên gia kinh tế và quan chức trong chính phủ Hoa Kỳ.

Ông Trần Quốc Khánh cho biết ông thấu hiểu tâm lý của các thượng nghị sĩ, hạ nghị sĩ Hoa Kỳ và tái khẳng định Hiệp định cũng sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho phía Hoa Kỳ. Ví dụ: Phải cho đến TPP, Việt Nam mới đồng ý xóa bỏ thuế NK cho các loại thịt (thịt gà, thịt bò...) và nông sản của HK. Ngoài ra, cơ hội XK của các doanh nghiệp Hoa Kỳ vào Việt Nam là khá lớn, đặc biệt là các mặt hàng máy móc, thiết bị, công nghệ chế biến bảo quản thực phẩm...

Tuy vậy, ông Khánh cũng thận trọng khi nói về khả năng TPP có thể sẽ không được Quốc hội Việt Nam thông qua trong một sớm một chiều. Theo quy định luật pháp Việt Nam, Hiệp định Thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) cần được trình ra Quốc hội trước 30 ngày để phê chuẩn. Việt Nam vừa kết thúc kì bầu cử vào 22/5, thời điểm gần nhất có thể trình Quốc hội mới là nửa sau của tháng 6.

Quốc hội có thể sẽ xem xét đến TPP vào ngay trong cuộc họp lần thứ nhất hoặc lùi lại trong cuộc những cuộc họp sau bởi cuộc họp đầu tiên của Quốc hội thường rất bận rộn, hàng trăm vấn đề cần phải được xem xét giải quyết chứ không chỉ riêng TPP. Hơn nữa, để thực hiện những cam kết trong TPP, Việt Nam cũng cần phải chỉnh sửa mạnh mẽ nhiều điều luật, thay đổi thể chế chính trị, cải tổ toàn diện nên tất nhiên không dễ dàng để Quốc hội thông qua những sửa đổi trong luật pháp ngày một ngày hai. Đây thực sự là một quá trình khó khăn với cả hai bên.

Vì thế, chuyến công du đến Việt Nam lần này của Tổng thống Barack Obama, cuộc gặp gỡ và làm việc của ông với Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân một phần nào đó cũng mang tính “vận động” Quốc hội mới của Việt Nam nhanh chóng thông qua việc thực hiện TPP càng sớm càng tốt.

Không hy sinh môi trường để phát triển kinh tế

Lý giải tầm nhìn của Việt Nam trong quyết tâm hội nhập, được cụ thể hóa bằng  một loạt những hiệp định thương mại tự do thời gian qua, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết: Định hướng phát triển trong tương lai của Việt Nam là trở thành một địa điểm đặc biệt về tự do thương mại, khả năng tiếp cận và làm cầu nối giữa các thị trường kinh tế lớn. Ví dụ giữa ASEAN và EU; giữa ASEAN và EAEU; ASEAN-Hoa Kỳ. Việt Nam hy vọng sẽ thu hút được những tập đoàn đến, mang theo những dây chuyền, công nghệ sản xuất hiện đại, tạo ra chuỗi giá trị sản xuất lớn, biến Việt Nam thành một mắt xích trong chuỗi giá trị sản xuất.

Ông Lê Hoài Trung - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, cho biết: “Việt Nam đang trên con đường hoàn thành ký kết 14 FTA trong giai đoạn 2015 - 2020, từ đó, trở thành mắt xích kinh tế giữa 55 quốc gia. Theo nghiên cứu, Việt Nam có nguyên tắc quy chế thương mại mở nhất trong các quốc gia đang phát triển”.

“Với vai trò là cầu nối giữa các thị trường lớn, hấp dẫn và độ mở kinh tế cao Việt Nam chắc chắn sẽ trở thành một nơi hấp dẫn với các nhà đầu tư trong nước và thế giới. Bên cạnh đó, sau khi nhận ra các tác động tích cực đến quản trị Nhà nước, doanh nghiệp từ lúc gia nhập WTO, chúng tôi tin tưởng các hiệp định sẽ giúp Việt Nam cải thiện hơn nữa môi trường thể chế, kinh doanh, pháp luật...”, ông Trần Quốc Khánh bổ sung.

Tuy nhiên, bà Virginia Foote đặt câu hỏi liệu chúng ta có đang nhìn TPP dưới lăng kính màu hồng và khả năng thực hiện TPP của Việt Nam đến đâu nếu Hiệp định đi vào hiện thực. Trong quá khứ, Việt Nam đã từng có bài học khi việc gia nhập WTO không như kỳ vọng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương nhận định trước khi kí kết, các nhà lãnh đạo, chuyên gia đã cân nhắc kĩ lưỡng các điều khoản đàm phán có tiêu chuẩn cao và cực kì chi tiết. Việt Nam được ưu tiên có thêm thời gian để thực hiện các chuyển đổi cần thiết. Lí do để Việt Nam mạnh dạn đưa ra các cam kết là bởi rất tiêu chuẩn của TPP cũng là những mục tiêu Việt Nam đang hướng tới, phù hợp với triết lý phát triển hiện tại của Việt Nam.

Ví dụ, các điều khoản về minh bạch, phòng chống tham nhũng....thể hiện chính xác tâm tư, nguyện vọng của chính phủ cũng như người dân Việt Nam. Vì vậy, Việt Nam mới mạnh mẽ cam kết và quyết tâm cải cách, không chỉ để thực hiện TPP mà còn vì sự phát triển chung của toàn xã hội. Bên cạnh đó, những cam kết khác của Việt Nam về môi trường và người lao động giúp gửi đi một tín hiệu từ Chính phủ Việt Nam là sẽ không vì phát triển kinh tế mà quên đi môi trường và các quyền lợi cơ bản của người lao động.

Ông Michael Froman, đại diện Thương mại Hoa Kỳ nhận định để thực thi TPP một cách có hiệu quả, mang lại lợi ích cao nhất cho cả hai bên thì phải đảm bảo được môi trường an toàn, bình đẳng với các quyền lợi đầy đủ cho người lao động. Bên cạnh đó, người lao động cũng cần được đào tạo nghề, liên tục nâng cao kĩ năng để đảm bảo chất lượng nhân sự đảm đương được việc thực thi trong mọi lĩnh vực đời sống.

Ông Ted Osisus, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam chia sẻ với nhiều lễ ký kết giữa các đối tác hai bên xoay quanh các sáng kiến chống biến đổi khí hậu, năng lượng sạch như Biên bản ghi nhớ về Thay đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long; Hợp tác nghiên cứu hạ lưu sông Mê Kông...hợp tác giữa Hoa Kỳ và Việt Nam trong bảo vệ môi trường sẽ tiến lên một tầm cao mới.

Phương Nguyên