Phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV sáng 22/10, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nhấn mạnh, tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm 2018 đạt 6,98%, cao nhất kể từ năm 2011, các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, xuất nhập khẩu… tăng khá cao.

"Mặc dù vẫn còn không ít khó khăn, thách thức, những thành tựu đạt được trong thời gian qua đã tạo đà tăng trưởng, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Nhiều yếu tố tác động

Báo cáo của Chính phủ về tình hình kinh tế – xã hội (KT-XH) năm 2018 và kế hoạch phát triển KT-XH năm 2019 cũng nêu ra nhiều thành quả về phát triển kinh tế như môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện; thực hiện chủ trương cắt giảm tối thiểu 50% thủ tục hành chính (TTHC), trong đó đã cắt giảm, đơn giản hóa 61% điều kiện kinh doanh và 60% thủ tục kiểm tra chuyên ngành hàng hóa xuất nhập khẩu. Cả năm có khoảng 130.000 doanh nghiệp (DN) đăng ký mới, số lượng HTX thành lập mới tăng nhanh.

Theo Thủ tướng, với xu hướng tốt như hiện nay, tăng trưởng GDP giai đoạn 2016 – 2020 có thể sẽ đạt mục tiêu Quốc hội đề ra là 6,5 – 7%, cao hơn bình quân giai đoạn 2011 – 2015 (5,91%).

Đặc biệt, Chính phủ cũng đánh giá quy mô nền kinh tế tăng mạnh, năm 2018 ước đạt trên 5,5 triệu tỷ đồng (khoảng 240,5 tỷ USD), gấp trên 1,3 lần năm 2015. GDP bình quân đầu người ước đạt 2.540 USD, tăng 440 USD so với năm 2015. Nhiều tổ chức quốc tế đánh giá Việt Nam có triển vọng tốt, là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực và thế giới.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo của Chính phủ cũng cho rằng tình hình kinh tế Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn. Sức ép lạm phát còn lớn do tác động của nhiều yếu tố, nhất là biến động tỷ giá, lãi suất, xu hướng tăng giá dầu thô trên thị trường quốc tế và yêu cầu thực hiện lộ trình giá thị trường đối với điện, dịch vụ giáo dục, y tế… Tính tự chủ của nền kinh tế từng bước được nâng lên nhưng chưa đáp ứng yêu cầu; khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài còn hạn chế…

Do vậy, theo ông Vũ Hồng Thanh, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, tăng trưởng GDP dự báo đạt ở mức cao nhưng cần phân tích rõ động lực của tăng trưởng này để bảo đảm duy trì mức tăng trưởng một cách ổn định. Diễn biến mức tăng trưởng GDP của 3 quý vừa qua có sự khác biệt so với kịch bản tăng trưởng kinh tế đã dự báo đầu năm, nên cần đánh giá đầy đủ tác động đến tăng GDP để có thể tiếp tục duy trì cho tăng trưởng GDP năm 2019 và năm cuối kế hoạch 5 năm 2016-2020.

Ngoài ra, lạm phát đang được kiểm soát nhưng áp lực lạm phát cuối năm còn tiềm ẩn. Mức tăng trưởng xuất khẩu (XK) của khu vực kinh tế trong nước đã có cải thiện nhưng nhập siêu của khu vực này còn lớn (18,26 tỷ USD). XK còn phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), chiếm tỷ trọng 70,6% tổng kim ngạch.

Một số ý kiến cũng đề nghị cần báo cáo rõ hơn về các tác động của tình hình thương mại toàn cầu, đặc biệt là chiến tranh thương mại Mỹ – Trung đối với tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam trong những tháng cuối năm 2018; tình hình gia tăng các vụ điều tra áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam trong thời gian vừa qua.

Nâng cao năng lực cạnh tranh

Ông Nguyễn Chí Dũng, Bộ trưởng Bộ KH&ĐT, cho biết tốc độ tăng trưởng DN mới đang có xu hướng chững lại, dự báo cả năm 2018 có khoảng 130.000 DN thành lập, chỉ tăng 2,5% so với năm 2017 và mục tiêu đạt được 1 triệu DN vào năm 2020 khó hoàn thành. DN tư nhân vẫn có quy mô nhỏ, tỷ lệ DN làm ăn có lãi vẫn thấp, mức độ kết nối của DN tư nhân vào nền kinh tế toàn cầu còn nhiều hạn chế.

Bên cạnh đó, trước thực trạng tỷ lệ DN tạm ngừng hoạt động, chờ giải thể tăng khá cao, Ủy ban Kinh tế yêu cầu, cần tách bạch số DN ngừng hoạt động, giải thể do công tác làm sạch dữ liệu của cơ quan đăng ký kinh doanh và các trường hợp khó khăn về điều kiện, thủ tục kinh doanh để đánh giá một cách đầy đủ hơn về thực trạng của DN.

Thực tế cho thấy các tổ chức quốc tế nâng hạng của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực, nhất là môi trường kinh doanh, nhưng Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) xếp hạng năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2018 của Việt Nam giảm 3 bậc so với năm 2017 (77/140 so với 74/135 quốc gia, vùng lãnh thổ).

Theo Thủ tướng, sự tụt hạng có phần do thay đổi cơ bản trong phương pháp đánh giá, nhưng qua đó cũng thể hiện năng lực đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển của DN, ứng dụng công nghệ cao, kỹ năng… còn thấp và chúng ta cần phải nỗ lực hơn nữa để khắc phục.

Ông Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho biết cử tri và nhân dân còn lo lắng về một số vấn đề như nền kinh tế đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức; năng suất lao động, năng lực cạnh tranh trong nhiều ngành, lĩnh vực chưa cao; nguy cơ tụt hậu nếu không kịp thời nắm bắt ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến.

Đặc biệt, cử tri cho rằng TTHC ở một số nơi còn rườm rà; việc đơn giản hóa, cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục kiểm tra chuyên ngành còn chậm; công nghiệp phụ trợ còn yếu kém; tình trạng kinh doanh thua lỗ, tham nhũng, lãng phí vẫn xảy ra ở một số dự án, DN nhà nước.

Vì vậy, thay mặt cử tri, ông Mẫn đề nghị Chính phủ, Bộ Công Thương, các bộ, ngành, chính quyền địa phương tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tập trung tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách, cắt giảm điều kiện kinh doanh một cách thực chất hơn, rút ngắn thời gian xử lý TTHC, đặc biệt là các thủ tục về đầu tư, thuế, hải quan, hỗ trợ phát triển DN, nhất là khu vực DN vừa và nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi thu hút mạnh hơn nữa đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn và những lĩnh vực công nghệ cao, thân thiện với môi trường.

Đặc biệt, về nạn "tham nhũng vặt", nhiều DN và người dân vẫn phải chi những khoản ngoài quy định khi thực hiện các TTHC và chưa hài lòng khi những biểu hiện tiêu cực này chủ yếu được phát hiện thông qua phản ánh, tố giác của người dân hoặc qua báo chí mà rất ít được phát hiện thông qua đấu tranh nội bộ, tự phê bình và phê bình của đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức.

Về kế hoạch phát triển KT-XH năm 2019, Chính phủ đặt mục tiêu, GDP tăng 6,6-6,8%, tốc độ tăng CPI bình quân khoảng 4%, tổng kim ngạch XK tăng 7-8%, tỷ lệ nhập siêu so với tổng kim ngạch XK dưới 3%; tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội khoảng 33-34% GDP.

Tuy nhiên, theo Chính phủ, cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh, phấn đấu sớm vào nhóm các nước dẫn đầu ASEAN, hướng đến tiêu chuẩn của các nước phát triển (OECD), nâng cao xếp hạng của Việt Nam.

"Yêu cầu từng bộ, ngành, địa phương có chương trình, kế hoạch hành động với mục tiêu, giải pháp, lộ trình cụ thể để tăng nhanh điểm số và xếp hạng năng lực cạnh tranh của Việt Nam, nhất là những chỉ tiêu đang xếp hạng thấp", Chính phủ chỉ đạo.

Lê Thúy