Theo đánh giá của giới chuyên gia quốc tế, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) được xem là những hiệp định thương mại tự do phức tạp nhất từ trước tới nay. Toàn văn TPP gồm 5.544 trang và EVFTA có trên 2.000 trang.

TPP, EVFTA không dễ “nuốt”

Từ sự phức tạp này, ông Nestor Sherbey, chuyên gia tư vấn cao cấp của Liên minh thuận lợi hóa thương mại Việt Nam (VFTA), đặt thẳng vấn đề: Thách thức lớn nhất mà TPP và EVFTA đặt ra cho các nhà sản xuất Việt Nam là gì?

Chính ông đưa ra câu trả lời: Hiểu và áp dụng chính xác các Quy tắc xuất xứ hết sức phức tạp và kỹ thuật cũng như các “trường hợp ngoại lệ” quy định trong các hiệp định này.

Phát biểu trước giới doanh nghiệp (DN) tại Hội nghị Phối hợp Hành động tạo thuận lợi thương mại do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ (AmCham), VFTA, UBND Tp.HCM tổ chức ngày 6/4, chuyên gia Nestor Sherbey đã nói một cách dí dỏm về TPP và EVFTA: Thương mại tự do không có nghĩa là hoàn toàn “tự do”.

Và theo ông, các cơ quan chính phủ, DN và thương nhân sẽ cần đầu tư đáng kể thời gian, nỗ lực và chuyên môn để có thể thực hiện thành công và tận dụng lợi ích từ TPP, EVFTA và các hiệp định thương mại tự do khác.

Để đạt được mức thuế ưu đãi tốt nhất cho hàng hóa dưới các hiệp định này, giới chuyên gia cũng lưu ý các DN sẽ cần thực hiện phân tích từng sản phẩm, quy trình sản xuất và nguyên liệu để xác định tình trạng của hàng hóa theo quy tắc cụ thể của từng hiệp định.

Về phía chính quyền các tỉnh, cũng cần thực hiện các cuộc khảo sát về các DN FDI để xác định cụ thể những loại nguyên liệu và hàng hóa trung gian mà các nhà sản xuất trong nước có thể cung cấp cho DN FDI để đảm bảo sản xuất cuối cùng cho xuất khẩu đủ điều kiện được hưởng ưu đãi của TPP và EVFTA.

Còn theo ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI, đi kèm với những cơ hội mà tiến trình hội nhập mang lại là những thách thức không nhỏ, đặc biệt đối với khối doanh nghiệp (DN).

Vì vậy, tạo thuận lợi thương mại được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Chính phủ, chính quyền địa phương, các cơ quan ban ngành và các hiệp hội, tổ chức đại diện cộng đồng DN.

Trước thách thức trong TPP, EVFTA, Chính phủ cần tạo thuận lợi thương mại, tạo giá trị và năng lực cạnh tranh

Cần tạo thuận lợi thương mại

Lấy dẫn chứng như Tp.HCM, ông Võ Tân Thành cho biết đây là địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và hiện tập trung khoảng 140.000 DN đang hoạt động, các hoạt động tạo thuận lợi thương mại càng trở nên cần thiết và cần phải được đẩy mạnh hơn nữa, nhất là thông qua các chương trình phối hợp hành động.

Để cụ thể hóa vấn đề này, đặc biệt là tại Tp.HCM, ngày 6/4/2016, phía VCCI cùng với Amcham, VFTA và UBND Tp.HCM, VCCI đã ký bản ghi nhớ về việc phối hợp hành động tạo thuận lợi thương mại trên cơ sở phối hợp triển khai các hoạt động hỗ trợ DN Tp.HCM. Nhất là trong vấn đề cải thiện môi trường kinh doanh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh (PCI).

Ông Herb Cochran, Giám đốc Điều hành Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ (AmCham) tại Tp.HCM đưa ra gợi ý rằng trước thách thức trong TPP, Chính phủ Việt Nam cần tạo thuận lợi thương mại, tạo giá trị và năng lực cạnh tranh.

Các hiệp định như TPP, EVFTA hay Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), theo ông Herb Cochran, đang tạo ra đà cải cách và tăng trưởng cho Việt Nam. Vấn đề là làm sao để các DN Việt Nam có lợi khi hội nhập. Điều quan trọng là các DN Việt cần liên kết mạnh mẽ với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Và để thúc đẩy cho các DN Việt trong chuyện này, ông Herb Cochran hy vọng Ủy ban quốc gia về thuận lợi hóa thương mại của Việt Nam sẽ sớm thành lập vào cuối năm nay.

Ông Herb Cochran khuyến nghị nhằm tăng trưởng bền vững từ các hiệp định thương mại tự do, Việt Nam cần phát triển các phương tiện vận chuyển mới. Hệ thống giao thông và vận chuyển hàng hóa tốt hơn sẽ giúp tăng năng suất cũng như khả năng cạnh tranh của Việt Nam cao hơn.

Cũng cần lưu ý thêm, để tận dụng tốt hơn cơ hội từ TPP hay EVFTA, không thể không nhắc đến Hiệp định Tạo thuận lợi thương mại (TFA) trong WTO giúp đơn giản khâu hải quan, thủ tục xuất nhập khẩu, hạn chế tham nhũng. Nó sẽ giúp các DN giảm chi phí 5 – 15% và hỗ trợ kỹ thuật phát triển các chuỗi cung ứng, thêm cơ hội cho DN nhỏ như ở Việt Nam.

Ngoài ra, TFA còn có thể làm gia tăng giá trị thương mại toàn cầu thêm một tỷ USD và đem lại những lợi ích to lớn cho các thị trường đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, việc thực hiện sẽ yêu cầu sự hỗ trợ mạnh mẽ từ khu vực tư nhân.

Thế Vinh