Năm 1975, đại thắng mùa Xuân không chỉ là chiến thắng của ý chí mà còn là chiến thắng của sự phối hợp, khi từng mũi tiến công, từng hướng chiến thuật, từng lực lượng hậu cần đều vận hành như những mắt xích chuyển động thống nhất. Không mắt xích nào được phép đứt gãy.

Trên mặt trận thông tin số ngày hôm nay, yêu cầu ấy vẫn vẹn nguyên giá trị nhưng địa hình đã hoàn toàn khác. Chiến tuyến là mọi màn hình. Giờ G là liên tục. Và kẻ tấn công không cần súng, không cần đồng phục, không cần khai chiến chính thức.

Bước vào năm 2025-2026, mức độ phức tạp của mặt trận thông tin tăng vọt hơn nhiều so với những năm trước. Công nghệ deepfake đã đạt tới trình độ mà nhiều video giả mạo không còn có thể nhận ra bằng mắt thường. AI tạo sinh có thể sản xuất hàng trăm bài viết, video ngắn hay các tài khoản giả trong vài giờ. Theo Báo cáo An ninh mạng Việt Nam 2025 do BKAV phát hành, số vụ tấn công sử dụng AI để tạo thông tin giả mạo nhắm vào các sự kiện chính trị Việt Nam tăng hơn 40% so với năm 2024. Điều này không chỉ đòi hỏi tốc độ phản ứng nhanh hơn mà đòi hỏi một cấu trúc hệ thống thực sự, không thể dựa vào những giải pháp ứng phó tựng đợt như trước.

NĂM YẾU TỐ CỦA MỘT THẾ TRẬN KHÔNG ĐỨT GÃY

Thế trận thông tin liên hoàn không phải là khái niệm trựu tượng. Nó được cấu thành bởi năm yếu tố cụ thể và thiếu bất kỳ yếu tố nào, cả thế trận đều suy yếu. Đây là những yếu tố đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn, không phải chỉ trên lý thuyết.

Trước hết là tốc độ. Trong môi trường số, thông tin chính thống phải đi nhanh hơn tin giả để giành quyền định hướng dư luận ngay từ đầu. Thực tiễn theo dõi các sự kiện năm 2025 cho thấy chỉ cần một thông tin sai lệch về chính sách cải cách hành chính xuất hiện trên Telegram vào rạng sáng, đến 7 giờ sáng đã đạt 80.000 lượt chia sẻ và được lấy lại trên hàng trăm Facebook tại nhiều tỉnh thành. Khi cơ quan chức năng phảt đi cải chính lúc 9 giờ, thông tin sai lệch đã tạo ra “thực tế nhận thức” riêng trong một bộ phận người dân. Người ta không chỉ hỏi “cái gì đúng” mà họ hỏi “tại sao thông tin đúng đến chậm”.

Độ chính xác là yếu tố thứ hai. Chỉ một sai sót nhỏ từ nguồn tin chính thống cũng có thể làm suy giảm uy tín rất nhanh. Đáng chú ý, một số trường hợp điều chỉnh thông tin của các cơ quan chính thống năm 2025 do tiếp nhận dữ liệu chưa đầy đủ trước khi công bố đã vô tình bị các trang phản động khai thác để vu cáo “nhà nước cũng không rõ sự thật”. Tốc độ mà không chính xác còn nguy hiểm hơn chậm mà đúng.

Yếu tố thứ ba là phạm vi tiếp cận phù hợp nhằm bảo đảm thông tin đến đúng nhóm công chúng, trên đúng nền tảng và vào đúng thời điểm. Dữ liệu thực tiễn đáng chú ý theo báo cáo "Nhu cầu giải trí số 2024 - 2025" của Appota, người Việt dành trung bình 70 phút/ngày để xem video dài trên YouTube và gần 60 phút/ngày cho video ngắn (short video), chủ yếu ở mạng xã hội TikTok.

Sức thuyết phục là yếu tố thứ tư được thể hiện qua những dẫn chứng cụ thể, câu chuyện đời sống sinh động. Thực tiễn việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021- 2025 là một ví dụ. Những báo cáo con số tỉ lệ hộ nghèo giảm có ít tác động hơn nhiều so với những video ngắn kể câu chuyện của một hộ dân người Mông ở Hà Giang vừa thoát nghèo nhờ chính sách hỗ trợ cây trồng mới. Cùng một thực chất, nhưng chất lượng truyền thông hoàn toàn khác nhau.

Tính bền vững là yếu tố thứ năm và cũng là yếu tố thường bị xem nhẹ nhất. Hoạt động thông tin không thể chỉ diễn ra theo từng đợt hay chiến dịch. Cỏ dại không ngừng mọc; hạt giống tốt cũng không thể để ngừng nảy mầm. Một cơ quan chính thống dành nhiều ngày im lặng trên mạng xã hội sau một đợt tuyên truyền cao điểm là đang để ngỏ trận địa của chính mình.

Năm 2026 đánh dấu sự chuyển dịch từ “kỷ nguyên thông tin” sang “kỷ nguyên của sự thật bị thao túng”. Các thế lực thù địch đang ngày càng tận dụng thuật toán AI, công nghệ deepfake và dữ liệu lớn (Big Data) để lan truyền thông tin xuyên tạc, làm mờ ranh giới giữa thực và giả, đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trước thực tế đó, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi chuyển hướng từ phòng ngự sang chủ động tấn công bằng sự thật, lẽ phải và công nghệ hiện đại.”

Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Hội nghị “Nâng cao chất lượng lý luận chính trị, kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng số gắn với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng” năm 2026.

QUY TRÌNH PHẢN ỨNG LIÊN HOÀN ĐỂ GIỮ “TRẬN ĐỊA” THÔNG TIN SỐ

Thông tin chính thống hiệu quả nhất trong kỷ nguyên số không phải là thông tin “một tuyến” từ trên xuống, mà là thông tin “Nhiều tầng”, lưu hành đồng thời trên nhiều kênh với nhiều cấp độ chuyên sâu khác nhau. Mô hình bốn tầng phản ứng đã được một số cơ quan báo chí lớn của Việt Nam thử nghiệm trong năm 2025, đặc biệt trong việc xử lý các đợt khuyếch truướng thông tin sai lệch liên quan tới sắp xếp đơn vị hành chính và tuyển nhân sự quản lý.

Trong sự kiện đại lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9/2025, mô hình bốn tầng này được triển khai rõ rệt: tầng 1 là các chia sẻ trực tiếp từ hiện trường trên mạng xã hội; tầng 2 là video ngắn, nhạc và ảnh về lễ duyệt binh, về concert “Tổ quốc trong tim” phát lan tỏa chỉ trong vài giờ; tầng 3 là các tuyến bài phân tích về ý nghĩa lịch sử trong tuần tiếp theo; tầng 4 là các chương trình giáo dục lịch sử dài hạn gắn với chương trình học đường. Sự thống nhất của bốn tầng này tạo ra một “cơn mưa thông tin tích cực” liên tục, không để khoảng trống.

MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM, MẮT XÍCH CHIẾN LƯỢC TRONG THẾ TRẬN LIÊN HOÀN

Trong tất cả các chủ thể tham gia thế trận thông tin, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giữ một vị trí đặc biệt. Đây là tổ chức duy nhất có năng lực kết nối đồng thời với tất cả các giai tầng xã hội, tất cả các dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp và địa bàn, từ cán bộ đến ngư dân, từ miền xuôi đến miền ngược, từ trong nước đến kiều bào hải ngoại.

Điểm đáng chú ý là hệ thống Mặt trận hiện diện gần như trên toàn bộ “mạng lưới xã hội” của đất nước. MTTQ và các tổ chức thành viên đang kết nối trực tiếp với nhiều lực lượng xã hội quy mô lớn: khoảng 17,5 triệu công nhân lĩnh vực công nghiệp xây dựng; hơn 20 triệu thanh niên; hơn 50,7 triệu phụ nữ; gần 17 triệu người cao tuổi; khoảng 14,3 triệu đồng bào dân tộc thiểu số; hơn 27 triệu tín đồ tôn giáo và trên 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài.

Chính đặc điểm đó tạo ra một lợi thế không tổ chức nào khác có được trong cuộc chiến chống tin giả. MTTQ không chỉ truyền tải thông tin từ trung ương xuống cơ sở, mà còn có khả năng lắng nghe, tập hợp tâm tư, nguyện vọng và phản ánh trở lại với hệ thống chính trị. Đây là mắt xích nối liền trận địa tư tưởng thế trận lòng dân, điều mà không công nghệ hay pháp luật nào thay thế được.

Trong bối cảnh mạng xã hội và thông tin xuyên tạc tác động ngày càng mạnh tới đời sống xã hội, Mặt trận được xác định là một mắt xích quan trọng trong việc củng cố đồng thuận xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng. Hệ thống Mặt trận và các tổ chức thành viên đã đẩy mạnh đổi mới phương thức tuyên truyền thông qua báo chí, trang thông tin điện tử, fanpage và lực lượng báo cáo viên, tuyên truyền viên để “chuyển tải kịp thời những thông tin về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước” đồng thời “đấu tranh, phản bác các thông tin xuyên tạc, quan điểm sai trái, xấu, độc của các thế lực thù địch”.

Một trong những điểm mạnh vượt trội của Mặt trận Tổ quốc là hệ thống “người có uy tín” trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Mặt trận Tổ quốc các cấp chú trọng “xây dựng lực lượng nòng cốt và phát huy vai trò của người có uy tín trong đồng bào các dân tộc để tuyên truyền, vận động, đoàn kết”. Những người này là già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo có uy tín, điều mà không có bất kỳ app hay trang web nào thay thế được. Khi được trang bị thông tin đúng và kịp thời, họ trở thành những “điểm phát sáng” tự nhiên nhất trong cộng đồng, những người mà dân bản hỏi trước khi quyết định tin hay không tin một thông tin nào đó.

Không chỉ dừng ở tuyên truyền, Mặt trận còn tham gia trực tiếp vào việc xây dựng “thế trận lòng dân” từ cơ sở. Các mô hình tự quản tại khu dân cư, phát huy quyền làm chủ của người dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Chỉ riêng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc giai đoạn 2023-2025 đã có hơn 38,2 triệu lượt người tham gia; hơn 61% khu dân cư tổ chức “Bữa cơm Đại đoàn kết”. Đây không chỉ là hoạt động phong trào, mà còn là cách củng cố sự gắn kết cộng đồng. Đây chính là nền tảng quan trọng để tăng “sức đề kháng thông tin” ngay từ cơ sở.

Trong lĩnh vực đối ngoại nhân dân, Mặt trận và các tổ chức thành viên cũng tăng cường đấu tranh trên không gian mạng, quảng bá hình ảnh đất nước và phản bác thông tin sai trái bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau. Điều này cho thấy “thế trận thông tin” hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi trong nước, mà đã mở rộng ra cộng đồng người Việt toàn cầu.

Trong một môi trường truyền thông ngày càng phân mảnh, nơi mỗi người dân vừa là người tiếp nhận vừa là người lan truyền thông tin, vai trò của Mặt trận không còn dừng ở vận động quần chúng theo cách truyền thống. Điều đang hình thành là một mạng lưới xã hội rộng khắp có khả năng kết nối con người, cộng đồng và thông tin chính thống thành một “thế trận liên hoàn”. Sức mạnh của lòng tin xã hội trở thành lớp phòng vệ quan trọng nhất trên không gian số.

Công tác tư tưởng trong kỷ nguyên số đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính lịch sử. Từ “định hướng dư luận”, cần tiến tới “dẫn dắt nhận thức và quản trị niềm tin xã hội”. Từ phạm vi trong hệ thống, phải mở rộng ra toàn xã hội với sự tham gia chủ động của Nhân dân. Trong tiến trình đó, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội chính là yếu tố then chốt, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân trên không gian mạng”.

Ông Nguyễn Minh Chung Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy MTTQ Việt Nam và các đoàn thể Trung ương

ĐẦU MỐI THỐNG NHẤT CHO THẾ TRẬN LIÊN HOÀN

Một trong những điểm yếu cấu trúc lớn nhất của hệ thống thông tin Việt Nam hiện nay là thiếu một đầu mối thống nhất trong xử lý khủng hoảng thông tin. Khi một sự kiện lớn nổi ra vào buổi tối, các cơ quan khác nhau thường mất nhiều giờ để xác định ai có trách nhiệm phát ngôn, phát ngôn theo nội dung nào và thông qua kênh nào. Trong khoảng thời gian đó, tin giả đã di chuyển qua hàng chục địa danh khác nhau trên bản đồ mạng xã hội.

Thực trạng của quý I/2026 cho thấy một sự tích cực đáng ghi nhận. Theo thông tin từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Facebook đã chặn gỡ 1.568 nội dung vi phạm (trong đó khóa 38 trang, đạt tỷ lệ 96%); YouTube gỡ 459 nội dung (92%); TikTok chặn gỡ 565 nội dung (97%). Đây là kết quả của quá trình đàm phán và hợp tác kiên trì giữa Việt Nam với các tập đoàn công nghệ, được tạo điều kiện pháp lý bởi Luật An ninh mạng mới (thông qua ngày 10/12/2025) và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026).

Nhưng những con số đó chỉ phản ánh phần “chống”. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu có cơ chế để 1.568 nội dung đó không được lan truyền rộng trước khi bị gỡ không? Câu trả lời đòi hỏi sự ra đời của một cơ chế phản ứng nhanh hơn nhiều. Một Trung tâm phản ứng thông tin liên ngành hoạt động 24/7, với thẩm quyền và nguồn lực thực sự để phân tích, xác nhận và phát đi phản bác trong vòng 2-4 giờ kể từ khi phát hiện khủng hoảng.

Cơ chế này cần được xây dựng theo mô hình “biên chế đa ngành”, không phải chỉ là cán bộ tuyên giáo, mà cần có cả chuyên gia phân tích dữ liệu mạng xã hội, kỹ thuật viên nhận diện deepfake, luật sư thương mại quốc tế để xử lý các nền tảng xuyên biên giới, và các cán bộ nằm vùng tại từng địa bàn dân cư nhạy cảm. Đây là “bộ tổng tham mưu chiến lược” của thế trận thông tin liên hoàn.

Nên thành lập Liên minh An ninh điểm cuối, do Bộ Công an và các hiệp hội công nghệ chủ trì, với sự tham gia của doanh nghiệp bảo mật, tổ chức nghiên cứu và các đơn vị sử dụng lớn. Liên minh này sẽ giúp thiết lập tiêu chuẩn bảo vệ điểm cuối áp dụng toàn quốc.”

Ông Nguyễn Tử Quảng Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia

HÀNH LANG PHÁP LÝ LÀ NỀN MÓNG CHO HỆ THỐNG VẬN HÀNH

Thế trận thông tin liên hoàn có thể được phác hoạ rõ nhất qua những gì đã xảy ra với hệ thống pháp lý của Việt Nam trong hai năm 2024-2026. Một loạt văn bản pháp luật quan trọng lần lượt được ban hành, từng bước xây dựng hành lang vững chắc hơn cho việc quản lý không gian mạng.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật An ninh mạng mới, hợp nhất Luật An ninh mạng năm 2018 và Luật An toàn thông tin mạng năm 2015. Văn bản mới này tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc hơn để yêu cầu các nền tảng công nghệ nước ngoài tuân thủ pháp luật Việt Nam, mở rộng phạm vi bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em và người cao tuổi. Đặc biệt, việc nội luật hóa các quy định của Công ước Hà Nội, Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tội phạm mạng mà Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn, tạo ra cơ chế hợp tác quốc tế trong xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới mà trước đó Việt Nam chưa có.

Ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực, bổ sung bằng Luật Dữ liệu năm 2024 (hiệu lực từ 1/7/2025). Các quy định mới về quản lý nền tảng xuyên biên giới đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với doanh nghiệp công nghệ nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, bao gồm trách nhiệm lưu trữ dữ liệu, gỡ bỏ nội dung vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng.

Công ước Hà Nội, một công ước của thượng tôn pháp luật, của hợp tác và của người dân. Đó cũng chính là phương châm mà Việt Nam kiên định theo đuổi trong tiến trình hội nhập quốc tế, lấy pháp luật làm nền tảng, lấy hợp tác làm động lực, lấy người dân là chủ thể, trung tâm và mục tiêu của mọi nỗ lực.”

Nguyên Chủ tịch nước Lương Cường Phát biểu tại Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng

Nhưng luật pháp dù mạnh đến đâu cũng không thể tự vận hành. Để hành lang pháp lý có tác dụng, cần một lực lượng thực thi có năng lực, một đội ngũ chuyên gia pháp lý quốc tế có khả năng tham gia tranh tụng liên quan không gian mạng, và một cơ chế giám sát thúc đẩy các nền tảng công nghệ nước ngoài thực hiện cam kết. Hợp tác quốc tế trong khuôn khổ Công ước Hà Nội chính là đòn bẩy để làm điều này.

Nhìn lại toàn bộ cấu trúc của thế trận thông tin liên hoàn, có thể thấy rõ đây không phải là trách nhiệm của riêng ai. Không phải của riêng Ban Tuyên giáo và Dân vận, không phải của riêng lực lượng 47, không phải của riêng các cơ quan báo chí. Đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương tới cơ sở, từ cán bộ đảng viên tới mỗi công dân có trách nhiệm.

Mặt trận Tổ quốc kết nối mọi lực lượng và là cầu nối thường xuyên với nhân dân. Hệ thống pháp lý đặt ra các “lằn ranh giới hạn” rõ ràng. Trung tâm phản ứng liên ngành bảo đảm tốc độ. Mạng lưới kiểm chứng thông tin bảo đảm độ chính xác. Hệ sinh thái số đồng bộ bảo đảm phạm vi tiếp cận. Bộ phận đào tạo bảo đảm tính bền vững. Và kết nối tất cả các mắt xích ấy là niềm tin của nhân dân, thứ không có kỹ thuật nào thay thế, và không có mánh khóe nào tạo ra giả tạo.

Thế trận liên hoàn không có điểm yếu cố định bởi kẻ địch sẽ luôn tìm đến điểm yếu nhất. Khi tất cả các mắt xích đều vững, thế trận sẽ vững.

——

Bài 4: Từng hạt giống tạo nên cánh đồng xanh

Thùy Trang