Sáng 16/11, Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam phối hợp với BHXH Việt Nam tổ chức hội nghị trực tuyến triển khai các giải pháp khởi kiện, thanh tra, thu nợ BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp, BHTN).

Ông Mai Đức Chính - Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam; ông Trần Đình Liệu - Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam dự và chỉ đạo hội nghị. Ngoài điểm cầu tại Hà Nội, tham gia hội nghị còn có 62 điểm cầu là BHXH các tỉnh, thành phố và đại diện LĐLĐ các tỉnh, thành phố.

Chưa thực hiện vụ khởi kiện nào

Theo Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam - ông Trần Đình Liệu, tính đến hết 31/10/2016, tổng số tiền nợ BHXH, BHYT, BHTN của BHXH các tỉnh, thành phố là 14.237 tỷ đồng, chiếm 6,5% kế hoạch thu, tăng 0,2% so với cùng kỳ năm trước. Số nợ “khủng” này còn chưa kể số nợ của các đơn vị, DN đã giải thể, phá sản, có chủ bỏ trốn.

Trong đó, nợ BHXH là 9.550 tỷ đồng, chiếm 67,07% tổng số nợ (số tiền nợ BHXH từ 3 tháng trở lên là 6.869 tỷ đồng, chiếm 72% số tiền nợ BHXH, làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ; nợ BHTN là 516 tỷ đồng, chiếm 3,62% tổng số tiền nợ; nợ BHYT là 4.170 tỷ đồng, chiếm 29,31% tổng số tiền nợ.

Đến 15/11, tổng số thu BHXH, BHYT, BHTN là 197.596 tỷ đồng, đạt 78% kế hoạch giao không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của NLĐ mà còn làm cho các công cụ, biện pháp thi hành pháp luật chưa nghiêm.

Để có biện pháp tích cực trong việc thu nợ BHXH, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của NLĐ khi quyền khởi kiện của cơ quan BHXH được chuyển sang tổ chức công đoàn, ngày 20/9/2016, BHXH Việt Nam và Tổng LĐLĐ Việt Nam đã ký Quy chế phối hợp số 3601/QCPH-LĐLĐ-BHXH về trao đổi, cung cấp thông tin, tài liệu trong việc khởi kiện ra tòa án với các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN.

Trốn đóng BHXH sẽ bị xử lý theo Bộ luật Hình sự

Đến nay, đã có 47/63 BHXH tỉnh, thành phố báo cáo đã ký Quy chế phối hợp. Một số BHXH tỉnh, thành phố sau khi ký quy chế đã tổ chức phổ biến, hướng dẫn cho BHXH cấp huyện (Lạng Sơn, Quảng Bình, Long An).

Tính đến ngày 13/11, cơ quan BHXH các cấp đã cung cấp danh sách, hồ sơ 91 đơn vị sử dụng lao động (SDLĐ) nợ tiền BHXH cho công đoàn cùng cấp để thực hiện việc khởi kiện (trong đó nhiều nhất là của BHXH tỉnh Điện Biên - 51 hồ sơ, Nam Định - 9 hồ sơ), tổ chức công đoàn đã tiếp nhận 71 hồ sơ.

Tuy nhiên, tổ chức công đoàn chưa thực hiện vụ khởi kiện nào ra tòa án. Về nguyên nhân của việc chưa thực hiện vụ khởi kiện nào ra tòa án, ông Lương Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ pháp chế (BHXH Việt Nam) cho biết, do đa số các tỉnh, thành phố mới ký quy chế phối hợp cuối tháng 10/2016, thậm chí một số tỉnh đầu tháng 11 mới ký quy chế nên chưa triển khai thực hiện. Theo thống kê, 16 tỉnh vẫn chưa ký quy chế giữa cơ quan LĐLĐ và BHXH.

Đáng chú ý, tại nhiều địa phương, công đoàn cùng cấp chưa nhận hồ sơ đơn vị SDLĐ nợ BHXH mà cơ quan BHXH cung cấp với lý do: LĐLĐ tỉnh chưa ký kết phối hợp với cơ quan tòa án cùng cấp (Hà Giang); Tổng LĐLĐ chưa có hướng dẫn cụ thể về công tác khởi kiện ra tòa án về hành vi chậm đóng tiền BHXH, BHYT, BHTN (Yên Bái); yêu cầu trong hồ sơ khởi kiện phải có đơn của NLĐ ủy quyền đề nghị khởi kiện mới tiếp nhận hồ sơ khởi kiện (Quảng Bình)…

Thí điểm khởi kiện ít nhất 10 DN

Tại hội nghị, theo đại diện LĐLĐ tỉnh Đồng Nai, việc DN nợ BHXH của NLĐ là tranh chấp lao động tập thể, nên sau khi tiếp nhận hồ sơ số DN nợ BHXH, đơn vị chưa khởi kiện thẳng ra tòa mà tìm các phương án hòa giải.

Cũng nêu những khó khăn trong việc khởi kiện DN, nhiều địa phương cho rằng hiện nay, vướng mắc nhất là không có đơn ủy quyền của NLĐ, thiếu kinh phí khởi kiện, nhân lực, thuê luật sư...

Trước những khó khăn đó, ông Mai Đức Chính - Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam, khẳng định hiện nay LĐLĐ các địa phương chưa khởi kiện nhưng đã sợ khó khăn, vướng mắc.

LĐLĐ các cơ sở cần mạnh dạn chuyển hồ sơ khởi kiện DN lên TAND cấp tỉnh, huyện. Trường hợp tòa án không thụ lý thì yêu cầu có văn bản giải thích nguyên nhân, nhằm phối hợp với các cơ quan liên quan cùng giải quyết, hoặc có đơn kiến nghị lên TAND tối cao.

Ông Chính đề nghị, trước mắt sẽ khởi kiện những DN nợ BHXH 3 tháng trở lên, có tiềm lực để dễ thu hồi nợ.

Cũng theo ông Chính, đối với hạn chế về nhân lực tại LĐLĐ quận, huyện, thời gian đầu, việc khởi kiện được giao cho LĐLĐ tỉnh, còn sau này, khi LĐLĐ quận, huyện đủ năng lực khởi kiện, sẽ tiến hành phân cấp. Còn đối với án phí, chi phí tố tụng, trước mắt, LĐLĐ tỉnh cứ lấy từ nguồn kinh phí công đoàn, sắp tới, Tổng LĐLĐ Việt Nam sẽ có hướng dẫn cụ thể.

“Tôi yêu cầu từ nay đến cuối năm 2016, 15 địa phương được Tổng LĐLĐ giao thí điểm phải làm đơn gửi khởi kiện ít nhất là 10 DN. Chúng ta phải khởi kiện mới biết vướng mắc ở đâu, làm như vậy mới thể hiện được vai trò của công đoàn là bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của NLĐ”, ông Mai Đức Chính chỉ đạo.

Đồng tình với ý kiến của ông Mai Đức Chính, ông Trần Đình Liệu cho rằng phải bắt tay vào thực hiện khởi kiện thì mới biết được những vướng mắc, khó khăn gì nảy sinh để tìm cách tháo gỡ, tránh “chưa làm đã kêu khó”.

Theo ông Liệu, về cơ bản chưa thấy vướng mắc của việc khởi kiện mà do chưa quyết liệt thực hiện. Đề nghị các tỉnh sớm có kế hoạch khởi kiện các DN nợ đọng BHXH.

Linh Đan