“Chúng ta đang sống trong thời kỳ của kinh tế ý tưởng. Nếu Việt Nam hướng đến nền kinh tế thâm dụng IP (sở hữu trí tuệ) thì các hàng hóa, thương hiệu Việt Nam sẽ có sức cạnh tranh mạnh mẽ và có giá trị gia tăng lớn trên thị trường quốc tế” – Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Việt Thanh nhận định.

Nhận diện cơ hội mới

Theo thống kê, hiện nay, ở Việt Nam có khoảng 1.500 sáng chế, 15.000 kiểu dáng công nghiệp và 16.000 nhãn hiệu là các tài sản trí tuệ của các DN Việt Nam đang được bảo hộ.

Tại Diễn đàn quốc tế về kinh doanh sáng tạo, diễn ra ở Tp.HCM ngày 2/6, Thứ trưởng Trần Việt Thanh cho biết nhiều tài sản trí tuệ của Việt Nam đang được nước ngoài định giá cao.

Chẳng hạn như giá trị nhãn hiệu Vinamilk năm 2015 được nước ngoài định giá là 1,1 tỷ USD (chiếm 22% giá trị của doanh nghiệp). Hoặc như nhãn hiệu Viettel được định giá là 580 triệu USD, nhãn hiệu Winhomes trị giá 343 triệu USD.

Một nghiên cứu mới đây của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy từ năm 2006 đến năm 2014, số lượng tài sản trí tuệ của DN Việt Nam được chuyển nhượng ra nước ngoài có xu hướng tăng dần. Nhất là năm 2014, số lượng tài sản trí tuệ được bán tăng đến 20 lần so với cách trước đó 8 năm.

Điều đó cho thấy việc sử dụng, mua bán tài sản trí tuệ ở Việt Nam là hoàn toàn hiện thực, có xu hướng gia tăng trong bối cảnh hội nhập. Đặc biệt là các lĩnh vực được thương mại hoá phổ biến như sản xuất thuốc, hoá dược, bảo quản thực phẩm, dệt may, sản xuất động cơ, thiết bị điện, thiết bị y tế…

Theo nhận định, sự xuất hiện của nhiều đầu tư nước ngoài như Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Thái Lan, Đài Loan…đã góp phần làm cho hoạt động mua bán tài sản trí tuệ ở Việt Nam ngày càng sôi động dưới hình thức mua bán DN.

Giới chuyên gia cho rằng, để kinh doanh tài sản trí tuệ có hiệu quả, DN Việt cần hiểu biết nhất định về tài sản này và có chiến lược quản trị thích hợp. Điều đó sẽ giúp cho DN giảm thiểu rủi ro trong quá trình khai thác và sử dụng tài sản trí tuệ và phát triển nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Ngoài chất lượng, mẫu mã, giá thành, thị phần, thước đo quan trọng đối với DN là khối tài sản trí tuệ mà DN đang sở hữu. Để thực sự phát huy được năng lực này, DN không chỉ cần dành một khoản đầu tư thích đáng cho hoạt động tạo dựng, phát triển, đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ của mình mà phải có kiến thức để khai thác các tài sản đó và tránh các xung đột pháp lý không cần thiết.

Để kinh doanh tài sản trí tuệ hiệu quả thì DN Việt cần hiểu biết nhất định về tài sản này và có chiến lược quản trị thích hợp

Cần “chìa khoá” thích ứng

Tuy nhiên, những điều kiện kinh doanh tài sản trí tuệ chỉ phát huy vai trò nếu có một thể chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thực sự mang tính đầy đủ và hiệu quả, giành độc quyền cho tài sản trí tuệ một cách xứng đáng.

Theo Thứ trưởng Trần Việt Thanh, khi đã hội nhập thì các tài sản trí tuệ của doanh nghiệp (DN) Việt cần phải được đề cao hơn bao giờ hết. Các DN cần củng cố nguồn tài sản trí tuệ mà mình đang có để đẩy mạnh kinh doanh thế mạnh này.

Đồng tình với nhận định trên, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, lưu ý rằng trong môi trường biến động toàn cầu như hiện nay đòi hỏi các DN Việt phải nhận diện và tận dụng được các cơ hội mới.

Để làm được điều này, các DN cần đẩy mạnh sản xuất kinh doanh những sản phẩm mới, sáng tạo, phải có những hình thức kinh doanh mới và sản xuất kinh doanh trong mọi dịch vụ liên quan đến đổi mới công nghệ.

Theo chuyên gia thương hiệu Lại Tiến Mạnh, Giám đốc Mibrand Việt Nam, sự hiểu biết và quản lý cố định tài sản vô hình sẽ thúc đẩy tăng trưởng giá trị kinh doanh của DN.

Thực tế cho thấy, nhân tố vô hình đã chiếm đến hơn 80% của S&P500 (chỉ số chứng khoán dựa trên vốn hóa thị trường của 500 công ty giao dịch công khai trên thị trường chứng khoán Mỹ).

Ông Mạnh tỏ ý than phiền là các DN Việt Nam mới chỉ đóng góp vào tài sản vô hình có 38%. Điều này cho thấy thương hiệu cần phải được chú trọng nhiều hơn trong việc thúc đẩy hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh tổng thể.

Theo ông Lại Tiến Mạnh, thương hiệu là tài sản vô hình mang lại nhiều giá trị nhất cho cổ đông và DN. Một sản phẩm có thương hiệu sẽ có giá trị tăng gấp 10 lần so với sản phẩm không có thương hiệu.

Nhiều DN Việt chưa quan tâm đến nguồn tài sản vô hình này là một điều đáng tiếc. Nhất là khi tỷ lệ trung của tài sản vô hình ở Việt Nam thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung của các quốc gia trên thế giới.

Dành lời khuyên cho giới DN Việt Nam trong vấn đề này, giáo sư Gerry George (Singapore) nhấn mạnh các phát kiến đổi mới mô hình kinh doanh là “chìa khoá” để thích ứng.

Theo ông, các DN đổi mới mô hình kinh doanh có kết quả tốt hơn 30% các DN đổi mới sản phẩm và quy trình. Các DN Việt hãy làm những gì mình biết và hãy chú ý đến những sự chú ý về giải pháp đổi mới. DN cũng nên học cách “chia sẻ” và trở nên “cởi mở” hơn với những ý tưởng sáng tạo từ trong đi ra và từ ngoài bước vào.

Thế Vinh