Đây là một trong những nội dung quy định tại dự thảo Nghị định quy định việc chuyển doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần, đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, chuẩn bị trình Chính phủ.

Bộ Tài chính cho biết, hiện nay các DNNN thực hiện cổ phần hóa (CPH) theo quy định tại Nghị định 59/2011/NĐ-CP của Chính phủ về chuyển DN 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần và các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính. Một trong những điểm mới tại Dự thảo Nghị định lần này là rộng cửa ưu đãi đối với người lao động khi DN thực hiện CPH.

“Nới lỏng” với người lao động

Theo quy định hiện hành, chỉ người lao động tại công ty mẹ được mua cổ phần ưu đãi khi cổ phần hóa công ty mẹ. Trong khi đó, người lao động tại các công ty khác (không thuộc công ty mẹ) sẽ không được hưởng chính sách mua cổ phần ưu đãi tại công ty mẹ.

Theo các chuyên gia, quy định này đang hạn chế quyền lợi của người lao động. Do vậy, dự thảo Nghị định điều chỉnh theo hướng bổ sung thêm đối tượng người lao động tại các công ty con chưa được hưởng chính sách mua cổ phần ưu đãi tại các DN khác cũng được mua cổ phần ưu đãi như người lao động tại công ty mẹ khi CPH toàn bộ Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty Nhà nước.

Tuy vậy, để đơn giản hóa thủ tục mà vẫn tạo thuận lợi cho người lao động nắm giữ cổ phần tại DN sau cổ phần, dự thảo Nghị định điều chỉnh theo hướng người lao động có tên trong danh sách thường xuyên của DN tại thời điểm xác định giá trị CPH.

Hiện nay các DNNN thực hiện cổ phần hóa (CPH) theo quy định tại Nghị định 59/2011/NĐ-CP của Chính phủ

Người lao động, bao gồm cả người lao động tại các công ty con do công ty mẹ sở hữu 100% vốn điều lệ – doanh nghiệp cấp II – chưa được hưởng chính sách mua cổ phần ưu đãi tại các doanh nghiệp khác, được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm thực tế làm việc tại khu vực nhà nước với giá bán bằng 60% giá trị một cổ phần tính theo mệnh giá (10.000 đồng/cổ phần), phần giá trị ưu đãi này được trừ vào vốn nhà nước khi quyết toán và người lao động phải bỏ tiền để thanh toán 60% giá trị một cổ phần theo mệnh giá.

Bộ Tài chính khẳng định, mức ưu đãi này cũng tương đương với quy định hiện hành. Đại diện Cục Tài chính doanh nghiệp lấy ví dụ: Một người lao động làm việc tại khu vực nhà nước 20 năm, sẽ được mua 2.000 cổ phần với giá trị ưu đãi của Nhà nước mà không phải trả tiền là 800 cổ phần (20 năm x 40 cổ phần), tương đương giá trị ưu đãi 8.000.000 đồng; người lao động phải nộp 12.000.000 đồng, tương đương 60% giá trị cổ phần được mua theo mệnh giá.

Cũng theo Bộ Tài chính, trong quá trình soạn thảo, có ý kiến cho rằng nên xem xét thêm việc bán cổ phần ưu đãi cho người lao động theo mệnh giá. Tuy nhiên, qua thảo luận, đa số các thành viên Ban soạn thảo đề nghị điều chỉnh như dự thảo do về bản chất đây là khoản Nhà nước thực hiện ưu đãi cho người lao động. Quá trình bán ưu đãi này phải đợi kết quả đấu giá và trường hợp giá trị đấu giá thành công cao thì người lao động cũng phải bỏ số tiền lớn ra để mua cổ phần.

Theo dự thảo, chi phí CPH được “giao cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt, Tổng giám đốc (hoặc Giám đốc) doanh nghiệp quyết định mức chi cụ thể theo các nội dung đã được quy định và chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình”. Đây được xem là tạo quyền chủ động cho DN CPH và cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Nhà đầu tư chiến lược phải cùng ngành nghề

Trái với những ưu đãi dành cho người lao động, dự thảo Nghị định do Bộ Tài chính soạn thảo về chuyển DN do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần lại thắt chặt với các nhà đầu tư chiến lược.

Điểm nổi bật trong dự thảo lần này khiến nhiều DN lo ngại sẽ gặp nhiều khó khăn khi thực hiện CPH, đó là đã điều chỉnh quy định việc bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược phải là nhà đầu tư có cùng ngành nghề kinh doanh chính với DN CPH, có kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh hai năm gần nhất tính đến thời điểm đăng ký mua cổ phần phải có lãi và vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính năm gần nhất được kiểm toán bởi một công ty kiểm toán độc lập phải đảm bảo có đủ nguồn để mua số lượng cổ phần đăng ký mua.

Trường hợp chỉ có một nhà đầu tư chiến lược đăng ký mua thì không tổ chức bán thỏa thuận cho nhà đầu tư chiến lược mà chuyển sang bán đấu giá công khai cùng với các nhà đầu tư thông thường khác. Việc bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược phải thực hiện đấu giá giữa các nhà đầu tư chiến lược với nhau trên sở giao dịch chứng khoán và thực hiện bán đấu giá sau cuộc đấu giá công khai.

Theo quy định hiện hành, nhà đầu tư chiến lược mua cổ phần tại DN CPH có nghĩa vụ phải cung cấp các nguồn lực theo cam kết cho DN nhưng không được bán cổ phiếu trong vòng 05 năm, dẫn tới quyền lợi của các nhà đầu tư chiến lược bị hạn chế so với nghĩa vụ phải thực hiện.

Một số DN cho rằng phương án CPH phê duyệt hiện nay chưa đảm bảo tính công khai, minh bạch cũng như dễ dẫn đến thất thoát vốn nhà nước. “Thực tế trong thời gian qua, có doanh nghiệp CPH không xác định cụ thể nhà đầu tư có tiềm năng tham gia mua cổ phần nhưng vẫn phát triển tốt như Sabeco” lãnh đạo một DN nói.

Ngoài ra, vị lãnh đạo này cũng cho rằng quy định một số DN chỉ có một nhà đầu tư chiến lược đăng ký tham gia mua cổ phần sẽ thực hiện bán theo phương thức thỏa thuận trực tiếp cũng dẫn đến dễ thất thoát vốn của Nhà nước và không đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch và thị trường trong quá trình CPH.

Thanh Hoa