Sở hữu trí tuệ là một trong các cam kết mà Việt Nam phải thực hiện khi tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Đây là cơ hội nhưng cũng sẽ là thách thức thực sự với cộng đồng doanh nghiệp và cả xã hội.

Hiệp định TPP rất coi trọng quyền SHTT, đã dành hẳn một chương riêng với 83 điều để điều chỉnh các vấn đề về sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền, bí mật thương mại cũng như các vấn đề khác về quyền SHTT mà các thành viên đồng ý hợp tác.

Bảo hộ cả âm thanh và mùi vị

Những quy định này được xây dựng trên cơ sở các chuẩn mực quy định tại Hiệp định TRIPS (Bảo vệ sở hữu trí tuệ) của WTO, tuy nhiên có bổ sung một số yêu cầu, quy định cao hơn, khắt khe hơn so với các quy định của các điều ước quốc tế hiện hành, đặc biệt trong vấn đề đảm bảo thực thi pháp luật về bảo hộ quyền SHTT.

Ông Lê Ngọc Lâm, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, quyền bảo hộ SHTT trong TPP là phiên bản của Hiệp định TRIPS (Bảo vệ sở hữu trí tuệ) của WTO đã được nâng cấp và bổ sung một số yêu cầu, quy định cao hơn, khắt khe hơn so với các quy định của các điều ước quốc tế hiện hành, đặc biệt trong vấn đề đảm bảo thực thi pháp luật về bảo hộ quyền SHTT. Hiện, bảo hộ là hình ảnh nhưng tiến tới sẽ bảo hộ dưới dạng âm thanh và mùi vị.

Đồng tình với ông Lâm, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh cho biết TPP khuyến cáo các nước thành viên phải cố gắng xây dựng hệ thống dân sự về SHTT thay vì biện pháp hành chính như hiện nay, nghĩa là nếu sử dụng biện pháp hành chính cũng phải được như dân sự như tịch biên, tịch thu, niêm phong…

“Có không ít doanh nghiệp Việt Nam hiện nay có hành vi chào bán sản phẩm trên mạng nhưng sử dụng nhãn hiệu của doanh nghiệp khác, vi phạm quyền SHTT… Nếu họ không từ bỏ các việc làm này thì khi Hiệp định TPP có hiệu lực, doanh nghiệp nào vi phạm sẽ vướng vào vòng lao lý, biện pháp hình sự sẽ áp dụng trong trường hợp như vậy”, ông Lê Ngọc Lâm cảnh báo.

Cũng trong buổi toạ đàm, các chuyên gia cũng cảnh cáo mặt trái của bảo hộ, đó là sự  độc quyền, tước đi cơ hội của những nước nghèo hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết yếu như bảo đảm y tế và chăm sóc sức khỏe con người.

Điều này không chỉ đặt các DN Việt Nam và toàn bộ nền kinh tế vào trạng thái không dễ dàng và tốn kém khi muốn sớm tiếp cận, sử dụng các thành tựu khoa học công nghệ của thế giới.

Đặc biệt là khi thực hiện các quy định của TPP về bảo hộ đối với dược phẩm, trong đó có vấn đề gay cấn là bảo hộ cơ sở dữ liệu thử nghiệm, bảo hộ quyền SHTT đối với nông hóa phẩm.

Bà Vũ Thị Thuận, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty Cổ phần Dược phẩm Traphaco, cũng cho rằng: “Trong lĩnh vực dược phẩm, có nhiều giá trị sáng tạo rất cần được bảo vệ. Nhưng hiểu biết về bảo hộ SHTT hiện nay ở VN chưa đầy đủ, nhiều doanh nghiệp còn làm ăn chộp giật… Cái cách lấy của người ta làm của mình, thực ra là ăn cắp, sẽ phải chấm dứt. Muốn phát triển bền vững, hội nhập phải tôn trọng quyền SHTT.

Từ kinh nghiệm của một thương hiệu uy tín, có tuổi đời dài, bà Thuận chia sẻ: “Hiện, có rất nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất, công dụng giống như sản phẩm Boganic của Traphaco được một số doanh nghiệp làm giả, làm nhái đăng ký dưới tên cũng na ná như Boga.nic nhưng khi cơ quan chức năng phát hiện mới dừng lại ở xử phạt hành chính”.

Công ty Traphaco tiên phong trong lĩnh vực bảo hộ quyền SHTT sản phẩm

Cần thay đổi tư duy

Ông Bùi Nguyên Hùng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, cũng cho biết: “Trước vấn nạn về “ăn cắp” SHTT trong lĩnh vực dược phẩm, nhiều doanh nghiệp đã ý thức được tầm quan trọng của việc đăng ký SHTT. Hiện, đã có hơn 200 giấy chứng nhận SHTT để bảo vệ sản phẩm trong quá trình cạnh tranh khốc liệt hiện nay”.

Có ý kiến cho rằng khi Việt Nam tham gia vào TPP, người dân nghèo Việt Nam sẽ khó tiếp cận với những biệt dược do giá quá đắt. Về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh nói: “Vấn đề người nghèo phải giải quyết cách khác. Toàn xã hội chăm lo người nghèo, nếu không có tiền dùng biệt dược thì Nhà nước phải lo”.

“Đó mới là cách tiếp cận đúng đắn. Không thể vì lý do dân tôi còn nghèo mà vi phạm SHTT với biệt dược”, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh khẳng định.

Đồng tình với quan điểm trên, ông Lê Ngọc Lâm cho rằng, “Có nhiều biện pháp khác nhau để kiểm soát các loại thuốc biệt dược. Trong luật SHTT còn có những công cụ khác. Ví dụ như cấp quyền sử dụng không theo mong muốn của chủ sở hữu. Nghĩa là Nhà nước có thể yêu cầu chủ sở hữu trao quyền cho doanh nghiệp khác nếu doanh nghiệp này có thể cung cấp loại thuốc đó cho cộng đồng”.

Cho rằng phải xây dựng được hệ thống pháp lý hữu hiệu thì các nước thành viên TPP sẽ đầu tư biệt dược vào Việt Nam, ông Lâm nhấn mạnh: “Hiện Cục SHTT đang dùng mọi cách để xử lý đơn cấp bằng SHTT đang bị quá tải do hạ tầng và năng lực của Cục SHTT vẫn còn mỏng và yếu, chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp”.

Đã đến lúc cần phải tôn trọng sản phẩm của chất xám. Chúng ta đang từng bước tham gia vào nền kinh tế tri thức mà không tôn trọng lao động chất xám, thay đổi tư duy dùng “đồ chùa” thì việc phải ra hầu tòa vì vi phạm SHTT là khó tránh khỏi.

Thanh Hoa