Có quá nhiều quy định pháp lý trong Luật Đất đai khiến môi trường kinh doanh tại Việt Nam như “gà mắc tóc”. Đơn cử, để chuyển nhượng một dự án bất động sản, DN bị 4 luật chi phối và phải thực hiện lặp lại nhiều lần cùng một nội dung.

Những mâu thuẫn này đang được đưa ra lấy ý kiến, để Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Đề án Luật sửa đổi, bổ sung các luật về đầu tư, kinh doanh trình Thủ tướng Chính phủ trong thời gian tới.

Bất cập về Luật Đất đai

Trong quá trình nghiên cứu, CIEM phát hiện, những chồng chéo, bất cập thể hiện rất rõ trong các thủ tục cấp phép đối với các dự án đầu tư có sử dụng đất.

Nhóm nghiên cứu phân tích, Luật Đầu tư quy định đối với trường hợp nhà đầu tư có đề xuất giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất thì thực hiện theo quy định của pháp luật đất đai.

Tuy nhiên, Điều 7 của Luật Đất đai lại quy định, văn bản thẩm định phải được lập trên cơ sở hồ sơ giao nhu cầu sử dụng đất. Như vậy, việc thẩm định nhu cầu sử dụng đất được tiến hành trong giai đoạn thực hiện việc giao đất, cho thuê đất.

Ngoài ra, thời gian thẩm định và cơ quan tiếp nhận hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính cũng quy định không thống nhất giữa pháp luật đầu tư và pháp luật đất đai. Chính sự không thống nhất trong các quy định đã gây khó khăn trong tổ chức thực hiện thủ tục này.

Nhóm nghiên cứu còn phát hiện, do quy định về thời điểm thẩm định nhu cầu sử dụng đất của các dự án đầu tư có sử dụng đất có điểm chưa rõ ràng, nên việc triển khai thực hiện nội dung này không thống nhất giữa các địa phương.

Mặt khác, hiện chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể hồ sơ, trình tự, thủ tục thẩm định nội dung này nên các yêu cầu về hồ sơ, trình tự, thời gian thực hiện khác nhau ở mỗi địa phương đang gây khó khăn cho nhà đầu tư, lúng túng trong thực thi nhiệm vụ của cán bộ, công chức.

Có quá nhiều quy định pháp lý trong Luật Đất đai khiến môi trường kinh doanh tại Việt Nam như “gà mắc tóc”.

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Mạnh Hiển, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, nêu lên thực trạng là đối với một dự án mới, DN chịu ba luật chi phối, Luật Đầu tư quy định tương đối rộng đối với trường hợp không phải Nhà nước giao đất cho thuê đất, Luật Đất đai quy định rõ nhưng Luật Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư trên đất sạch.

Không chỉ bất cập với DN trong nước, Luật Đất đai cũng đang gây khó khăn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Luật quy định Nhà nước chỉ thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Do vậy, quỹ đất để Nhà nước giao, cho thuê bị thu hẹp lại và khó khăn cho DN có vốn đầu tư nước ngoài muốn thực hiện dự án đầu tư nhưng không có quỹ đất để thực hiện, trong khi DN có vốn đầu tư nước ngoài có thể có nguồn lực tài chính để nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình.

Đề xuất sửa đổi của nhóm nghiên cứu là mở rộng quyền cho DN có vốn đầu tư nước ngoài trong tiếp cận đất đai bằng một trong hai hình thức. Một là cho phép nhà đầu tư nước ngoài được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân để thực hiện dự án đầu tư. Hai là mở rộng diện Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Cần sớm tháo gỡ khó khăn

Tại hội thảo Luật sửa đổi, bổ sung các Luật về đầu tư, kinh doanh, ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), khẳng định là sự chồng chéo, không tương thích nhau giữa các điều luật không chỉ gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý nhà nước và DN trong quá trình thực thi và tuân thủ mà còn làm DN mất thêm chi phí về thời gian, tiền bạc, và hơn ai hết người dân lại chính là người phải gánh chịu những chi phí vô lý này. Bởi vậy, theo Viện trưởng xoá bỏ rào cản là việc làm cấp bách lúc này.

Thực tế, tinh thần này đã được thể hiện ở nhiều hành động của Chính phủ, từ việc Thủ tướng gặp DN cuối tháng 4 vừa qua, đến việc ban hành nghị quyết về phát triển DN và hàng loạt các công việc khác.

Trong đó, có Luật Sửa đổi các luật liên quan về đầu tư, kinh doanh được đề xuất với tinh thần thực sự xoá bỏ rào cản và tạo thuận lợi cho DN, đó là việc bỏ mấy chục ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong Luật Đầu tư.

Ông Cung cho biết, dù dự thảo luật đã được trình Chính phủ thảo luận, nhưng những thảo luận_ lâu nay mới chỉ ra một số điều của các dự án luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, nhưng chưa xác định cụ thể được các vấn đề cần phải giải quyết.

Tại hội thảo lần này, rất nhiều chuyên gia và đại diện các DN kiến nghị là để giảm thiểu sự chồng lấn, mâu thuẫn trong các điều luật, nên sáp nhập hoặc thực hiện song song, hoặc cho hậu kiểm một số thủ tục.

Ts. Lê Đăng Doanh cho rằng: “Nên xem xét lại trong bối cảnh hiện nay, sự cần thiết của Luật Đầu tư tới đâu, cách tiếp cận phải có tính hệ thống với nhau. Luật nào giải quyết vấn đề gì và nếu đụng tới luật khác thì xem xét tương thích như thế nào”.

Đồng tình với các ý kiến trên, ông Cung chia sẻ rằng vừa qua, Chính phủ đã giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan và địa phương nghiên cứu, xây dựng Đề án Luật sửa đổi, bổ sung các luật đầu tư kinh doanh.

“Việc tổ chức hội thảo này nhằm củng cố thêm bằng chứng, làm sâu sắc thêm các lập luận, để thuyết phục được các cơ quan có liên quan và đặc biệt là Quốc hội chấp nhận đưa dự án luật nói trên vào chương trình xây dựng luật”, ông Cung cho hay.

Thanh Hoa