Đây là kiến nghị của đại đa số các chuyên gia, đại diện cơ quan chức năng, doanh nghiệp đưa ra tại Hội thảo Quốc gia lập lại thị trường phân bón Việt Nam ngày 28/9.

Theo Hội Phân bón Việt Nam, Nhà nước đã có nhiều nghị định và thông tư, ban hành như Nghị định 113, Nghị định 191, Nghị định 15 CP, Nghị định 163…. cùng 8 thông tư của các Bộ NN&PTNT và Bộ Công Thương.

Nhưng tình hình sản xuất phân bón giả, kém chất lượng vẫn đang tiềm ẩn, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp, gây bức xúc và thiệt hại lớn. Vấn nạn phát triển trong cơ sở sản xuất phân bón, trong các đại lý kinh doanh phân bón và trong các phòng kiểm nghiệm, kiểm định.

Phân bón giả phá hoại nông nghiệp

Theo con số thống kê chưa đầy đủ, có 63 công ty, tổ hợp sản xuất kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng bán ra trên 48 tỉnh thành. Riêng ở Đồng Nai, một trong những “gian thương” về phân bón trong thời gian qua có thể kể đến công ty TNHH Việt Thái (Đồng Nai). Công ty này đăng ký chất lượng dinh dưỡng trên giấy phép và bao bì NPK hàm lượng dinh dưỡng 53% nhưng kiểm định tổng hàm lượng dinh dưỡng chỉ có 7,2%.

Mới đây là vụ án công ty CP Thuận Phong (Đồng Nai). Sản phẩm phân bón giả của công ty này đã bị Văn phòng thường trực 389 quốc gia phát hiện, các Bộ: Khoa học Công Nghệ, Quốc Phòng, Trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 03 kết luận… nhưng trớ trêu là đã hơn một năm qua, khi vụ việc chưa được Thủ tướng kết luận, tỉnh Đồng Nai đã cho dỡ niêm phong và tha, xử hành chính đối với công ty này…

Ông Nguyễn Hạc Thúy, Phó Chủ tịch, Kiêm Tổng thư ký Trung ương Hội phân bón Việt Nam, chỉ rõ thực trạng nền sản xuất phân bón Việt Nam hiện là một nền phân bón tự phát, nơi nào cũng làm được phân bón và chưa có một cuộc cách mạng nào để lập lại trật tự lĩnh vực này.

Không thể để một mặt hàng phân bón mà hai bộ quản lý

Dẫn chứng, ông Thúy cho biết: “Sản xuất phân bón hiện nay không khác nào múc đất bán cho nông dân, nhiều vụ bắt giữ phân bón giả được chứa trong các bao bì nhãn mác của các doanh nghiệp có uy tín, nhưng nếu quy định hàm lượng dinh dưỡng trên giấy phép bao bì NPK là 53%, qua kiểm tra chỉ đạt gần 3%…. Phân bón giả được thu giữ là đất vì bản thân đất tự nhiên ở nước ta rất nhiều vùng tự nó có hàm lượng dinh dưỡng tương tự như… phân bón giả”.

Trước tình trạng báo động này, ông Trần Hùng, Phó Chánh văn phòng Ban chỉ đạo 389 Quốc gia, khẳng định: “Các bộ ban ngành liên quan cần phải mạnh dạn nói thẳng, nói thật để thiết lập lại một thị trường lành mạnh hơn. Đây cũng là lí do hội thảo lần này không dùng từ “kiện toàn” hay “hoàn thiện” mà dùng từ “lập lại”.

Kiểm tra rầm rộ nhưng...

Theo ông Thúy, thời gian qua rất nhiều vụ việc phân bón giả bị bắt giữ, truy cứu song đến nay, vẫn chưa có vụ việc nào được xử lý nghiêm minh. Ngoài thị trường, phân bón giả đang hoành hành, gây hoang mang cho người dân. Đặc biệt, hai Bộ NN&PTNT và Bộ Công Thương cùng quản mặt hàng phân bón, hệ lụy của việc quản lý chồng chéo này là những vụ vi phạm về phân bón xảy ra ngay tại cơ quan quản lý như Bộ NN&PTNT…

Ông Phạm Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Chống hàng giả, cho biết rằng các nước trên thế giới chỉ có khoảng 300 sản phẩm phân bón, trong khi đó ở Việt Nam, con số này lên tới 7.000.

Ông Nguyễn Như Cường, Phó Cục trưởng, Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT, khẳng định tất cả các vấn đều trên đều xuất phát từ việc quản lý bất cập, cơ chế xử phạt quá nhẹ và thấp. Ông Cường dẫn chứng: “Tại Nghị định 202 của Chính phủ, phân bón vô cơ thuộc trách nhiệm cấp phép, quản lý của Bộ Công Thương, còn phân bón hữu cơ thuộc trách nhiệm của Bộ NN&PTNT”.

“Chúng tôi kiến nghị sửa đổi Nghị định 202, trong đó giao cho một bộ thống nhất quản lý chung. Để bộ nào quản lý cũng được, điều quan trọng nhất là quản lý đúng theo quy định của pháp luật”, ông Cường kiến nghị.

Việc chồng chéo hai cơ quan quản lý nhà nước khiến cho cơ quan chức năng rất khó kiểm tra, kiểm soát. Đồng thời, khi DN, đại lý, cửa hàng bán phân bón đăng ký kinh doanh thì phải chạy đi cả hai bộ để xin giấy phép.

Ngoài ra, theo ông Cường, hiện gần như 100% các cơ sở bán phân bón tại các địa phương đều phân phối và kinh doanh phân vô cơ và hữu cơ. Chính do những chính sách chồng chéo hiện nay, đã khiến công tác quản lý cực kỳ khó khăn, khi kiểm tra cần có những sự thống nhất từ các sở, ban ngành như Sở Công Thương, Sở NN&PTNT và các lực lượng khác như Ban chỉ đạo 389 ở địa phương… mỗi lần xin cấp giấy kiểm tra rầm rộ nên kết quả không đạt yêu cầu.

Về vấn đề quản lý thị trường phân bón thời gian qua, ông Hoàng Quốc Vượng, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho rằng những sai sót trong quản lý lỏng lẻo phân bón thời gian qua có một phần trách nhiệm của bộ này.

Tuy nhiên, ông Vượng cho rằng: “Việc phân định vai trò quản lý của Bộ NN&PTNT và Bộ Công Thương trong Nghị định 202 đã rất rõ ràng, nhưng quá trình triển khai thực hiện còn nhiều bất cập. Vì thế, có nhiều vấn đề cần phải điều chỉnh trong thời gian tới”.

Lê Thúy