Trong dự thảo có nêu rõ Quỹ được sử dụng để hỗ trợ phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) của DN. Ngoài ra, việc thành lập Quỹ nhằm tạo nguồn tài chính đầu tư cho hoạt động KH&CN của DN để đổi mới, nâng cao trình độ công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của DN.

Theo đó, Quỹ phát triển KH&CN được hình thành từ thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ tính thuế (trích 3% – 10% thu nhập tính thuế thu nhập DN để lập Quỹ đối với DN nhà nước).

Vì sao chưa hấp dẫn?

Trong dự thảo Thông tư cũng có lưu ý Quỹ chỉ được sử dụng cho hoạt động đầu tư KH&CN của DN. DN không được sử dụng nguồn vốn của Quỹ để đầu tư cho các hoạt động khác không gắn với việc phát triển KH&CN của DN hoặc chi trùng lắp cho các hạng mục kinh phí của các nhiệm vụ KH&CN đã được tài trợ bởi các nguồn vốn khác.

Trên thực tế, lâu nay trong giới DN nhỏ vẫn cho rằng Quỹ Phát triển KH&CN tại DN chưa hấp dẫn. Một trong những nguyên nhân là sự hỗ trợ chưa khuyến khích được DN nhỏ.

Trong khi đó, theo nhận định, thị trường KH&CN trong giới DN nhỏ vẫn chưa thực sự phát triển, chưa trở thành động lực thúc đẩy DN nhỏ thực hiện các hoạt động nghiên cứu, phát minh công nghệ để chuyển giao.

Luật sư Phan Thông Anh – Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam – cho rằng trong các văn bản luật về tài chính đều có ưu tiên để lập Quỹ KH&CN nhưng chỉ làm được ở những DN lớn, còn các DN nhỏ thì còn rất hạn chế, khiêm tốn.

Theo luật sư Phan Thông Anh, vấn đề này cần quy định cụ thể về chính sách trợ giúp phù hợp với chiến lược và lĩnh vực ưu tiên phát triển. Trong đó, cần quy định chi tiết lĩnh vực ưu tiên phát triển, danh sách công nghệ và thiết bị nào cần khuyến khích thay đổi.

Về Quỹ phát triển KH&CN quốc gia, luật sư Phan Thông Anh đặt dấu hỏi về việc hàng năm dành tỷ lệ bao nhiêu phần trăm để hỗ trợ các DN nhỏ và vừa đổi mới, nâng cao năng lực công nghệ. Và bao nhiêu phần trăm để xây dựng kế hoạch và bố trí kinh phí hỗ trợ các DN nhỏ thực hiện đăng ký và bảo hộ, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm và dịch vụ, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO và các tiêu chuẩn quốc tế khác?

Quỹ KH&CN chỉ làm được ở những DN lớn, còn các DN nhỏ thì còn rất hạn chế, khiêm tốn

Nhận diện các rào cản

Về phía cơ quan quản lý, gần đây ông Phạm Thành Kiên, Giám đốc Sở Công Thương Tp.HCM, từng kiến nghị Chính phủ sửa đổi quy định về cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển công tác nghiên cứu, ứng dụng KH&CN tại DN để tái cấu trúc kinh tế.

Giám đốc Phạm Thành Kiên cho rằng cần nắm bắt và tháo gỡ khó khăn cho DN, nhất khó khăn về vốn, mặt bằng và đổi mới công nghệ. Ông Kiên băn khoăn trước vấn đề làm sao để hướng dẫn cho DN tiếp cận các cơ chế, chính sách mới nhằm hỗ trợ DN… nhằm đổi mới công nghệ, đầu tư chiều sâu để tăng năng lực sản xuất của ngành công nghiệp.

Vì vậy, theo ông Phạm Thành Kiên, rất cần cải tiến mạnh mẽ hơn nữa về cơ chế, chính sách trong lĩnh vực này nhằm thúc đẩy nhanh quá trình cải tiến công nghệ sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của DN nội địa.

Tuy nhiên, vấn đề vướng mắc hiện nay đối với DN nhỏ là nguồn hỗ trợ của Nhà nước để phát triển KH&CN là không đáng kể. Các DN chỉ là một phần nhỏ, họ phải huy động được phần vốn đối ứng để có thể triển khai dự án.

Luật sư Võ Thị Như Ngọc (Đoàn luật sư Tp.HCM) nhận định, so với DN FDI, DN Việt Nam luôn chịu thiệt thòi. DN nước ngoài vừa có vốn vừa có công nghệ và được nhiều chính sách ưu đãi về thuế, được trải thảm đỏ, còn DN Việt Nam thì không. Đây là một sự bất bình đẳng cần được xoá bỏ.

Cần để ý thêm, trong thảo luận về Báo cáo Việt Nam 2035 mới đây có nhấn mạnh các DN Việt Nam mới chỉ đầu tư rất hạn chế vào nghiên cứu và phát triển (R&D) và mối liên kết giữa DN với các viện nghiên cứu khu vực công còn yếu.

Số liệu khảo sát cho thấy hiện nay, tại Việt Nam, chi cho phát triển KH&CN và đổi mới sáng tạo (STI) chỉ chiếm 1,5% ngân sách nhà nước. Ngân sách nhà nước vẫn là nguồn đầu tư STI chính, chiếm khoảng 65%-70% tổng đầu tư xã hội cho STI. Các DN hầu như không đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) để đẩy mạnh tăng trưởng.

Ưu tiên hàng đầu hiện nay, theo giới chuyên gia là phải tăng cường năng lực nghiên cứu nội bộ – điều đó đòi hỏi phải có kỹ năng về thiết kế, chế tạo, marketing, công nghệ thông tin và R&D – trong nhiều DN.

Giới chuyên gia trong thảo luận về Báo cáo Việt Nam 2035 đã đặt vấn đề: Cần áp dụng những biện pháp cải cách gì đối với DN và môi trường kinh doanh (thị trường tài chính, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp) để nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ, nâng cao nhu cầu về đổi mới sáng tạo và thúc đẩy sự xuất hiện các doanh nghiệp sáng tạo?

Liệu trong dự thảo Thông tư hướng dẫn của liên Bộ KH&CN – Bộ Tài chính có nhận diện vấn đề này?

Thế Vinh