HTX Tài Hoan tại thôn Chè Cọ, xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn được thành lập từ năm 2018 với 14 thành viên, sản phẩm miến dong của HTX là sản phẩm truyền thống đã có từ năm 1965. Trước đây là cơ sở sản xuất nhỏ lẻ với sản lượng khiêm tốn, năm 2018 tham gia OCOP đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao. Năm 2020, đã vinh dự được công nhận sản phẩm OCOP tiềm năng 5 sao quốc gia, đến nay sản phẩm đã được tiêu thụ rộng rãi trên địa bàn cả nước.

Hiệu quả từ sản phẩm đạt OCOP 5 sao

Bà Nguyễn Thị Hoan, Giám đốc HTX Tài Hoan chia sẻ, với sản lượng miến dong hiện nay đạt 200 tấn, nguồn nguyên liệu được trồng tại 5 xã trên địa bàn huyện Na Rì với diện tích bao tiêu cho 360 hộ dân tộc thiểu số trồng dong riềng trong vùng khoảng 40 ha với sản lượng khoảng 2.400 tấn củ. Năm 2020 sản phẩm miến dong của HTX đã xuất khẩu sang Cộng hòa Séc với số lượng ban đầu khoảng 5,3 tấn, giá trị gần 15 nghìn USD.

"Dù giá trị không phải là lớn, nhưng đây là tín hiệu đáng mừng cho sản phẩm OCOP 5 sao của Bắc Kạn vươn tới thị trường vốn được mệnh danh là khắt khe cho các sản phẩm nông sản của Bắc Kạn sau nhiều nỗ lực tìm kiếm, hướng đến thị trường lớn. Để xuất được sang đó phải qua rất nhiều khâu kiểm định, sản phẩm của HTX Tài Hoan đã vượt qua được các vòng kiểm định chất lượng", bà Hoan chia sẻ.

Trên cơ sở những kết quả ban đầu, hiện nay HTX đang mạnh dạn đầu tư Khu nhà xưởng mới rộng khoảng hơn 6000m2, với hệ thống dây chuyền tráng miến hiện đại với tổng mức đầu tư khoảng 8 tỷ đồng. Sau khi đi vào sản xuất sẽ cho công suất khoảng 2 tấn miến/ngày (hiện tại là 6 tạ miến/ngày); 800 tấn miến/năm. HTX Tài Hoan sẽ bao tiêu cho khoảng 500 hộ dân tộc thiểu số với diện tích 70ha, sản lượng 4.200- 4.500 tấn củ/năm.

Theo bà Hoan, HTX đạt được thành công là nhờ HTX đã chủ động tham gia từ khi có Chương trình OCOP, nên sản phẩm từ thô sơ đã được hoàn thiện hơn về các tiêu chuẩn: Quản lý chất lượng tiên tiến, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì nhãn mác, yếu tố môi trường sản xuất, nâng cao kiến thức xúc tiến thương mại, bán hàng… Cung cấp cho các trung tâm thương mại, chuỗi cung ứng nông sản, tham gia các sàn thương mại điện tử, bán hàng trên mạng xã hội…

Do vậy, khi đưa sản phẩm ra thị trường đã được thị trường, khách hàng đón nhận, hiện nay sản phẩm của HTX đã được tiêu thụ trên địa bàn cả nước (một số chợ đầu mối, siêu thị Big C toàn miền Bắc, một số công ty, chuỗi cung ứng nông sản, chuỗi bán lẻ…) và xuất khẩu ra nước ngoài. Kết quả sản lượng tiêu thụ năm sau tăng nhiều hơn so với năm trước (năm 2019 tăng 200% so với năm 2018, từ 100 tấn lên 200 tấn).

Từ nguồn khách hàng, thị trường ổn định, HTX đã chủ động ký kết hợp đồng tiêu thụ dong riềng cho các hộ dân các xã trên địa bàn huyện, để chủ động nguồn nguyên liệu cũng như đảm bảo chất lượng nguyên liệu đầu vào. HTX luôn thực hiện nghiêm túc việc thực hiện hợp đồng với những hộ trồng dong riềng về số lựơng, giá cả khi thu mua... tạo điều kiện thuận lợi tốt nhất cho bà con, qua đó đã góp phần tăng thu nhập cho bà con dân tộc trong vùng.

Cũng thông qua việc ký kết hợp đồng tiêu thụ nguyên liệu cho nhân dân trong vùng, từng bước đã hình thành chuỗi giá trị từ khâu quy hoạch, đến thực hành sản xuất, gắn với công tác chế biến và tiêu thụ sản phẩm làm ra.

Trong quá trình phát triển, HTX đã đẩy mạnh việc chế biến miến dong theo hướng hàng hóa, từng bước đầu tư công nghệ hiện đại trong sản xuất gắn liền với yếu tố bảo vệ môi trường, luôn quan tâm đến chất lượng, nâng cao kiến thức về quản trị doanh nghiệp, xúc tiến thương mại… để HTX phát huy nội lực ngày càng phát triển hơn.

Hỗ trợ phát triển bình đẳng

Theo UBND tỉnh Bắc Kạn, Bắc Kạn là tỉnh miền núi phía Đông Bắc Bắc Bộ, dân số hơn 318.000 người, phần lớn là người dân tộc thiểu số chiếm 87%, mật độ dân số bình quân khoảng 64 người/km2. Là một tỉnh miền núi, kinh tế chủ yếu là nông lâm nghiệp, đây là một khó khăn nhưng cũng là một lợi thế nếu biết cách phát huy lợi thế so sánh trong phát triển kinh tế với nhiều sản phẩm đặc sản như: Gạo bao thai; gạo nếp nương; miến dong; khoai sọ, lạp sườn, hồng không hạt, cam quýt; bí xanh thơm; rượu men lá; thịt hun khói… những sản phẩm có thể phát triển để tạo thương hiệu chỗ đứng trên thị trường.

Sau 3 năm triển khai, tỉnh Bắc Kạn đã thực hiện đạt và vượt các chỉ tiêu của Đề án giai đoạn 2018-2020, góp phần nâng cao thu nhập cho các chủ thể. Theo kết quả điều tra 30 chủ thể, 73% tăng doanh thu từ 1,1 - 1,5 lần (22/30 chủ thể); 10% tăng doanh thu từ 1,5-2 lần (3/30 chủ thể) và có 10% tăng doanh thu trên 2 lần (3/30 chủ thể).

Đặc biệt, số các xã đạt tiêu chí về kinh tế và tổ chức sản xuất được tăng thêm, cụ thể: Số xã đạt tiêu chí số 10 về thu nhập đạt 16/96 xã; Số xã đạt tiêu chí số 11 về hộ nghèo đạt 31/96 xã; Số xã đạt tiêu chí số 12 về lao động có việc làm đạt 95/96 xã ; Số xã đạt tiêu chí số 13 về tổ chức sản xuất đạt 67/96 xã.

Đến hết năm 2020, tỉnh Bắc Kạn có 23 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới, trong đó có 16 xã (tỷ lệ 69,5%) có sản phẩm OCOP (các xã: Vân Tùng, Hảo Nghĩa, Kim Lư, Cường Lợi, Như Cố, Bình Văn, Nghĩa Tá, Yên Thượng, Rã Bản, Địa Linh, Khang Ninh, Cao Trĩ, Quân Bình, Quang Thuận, Dương Quang, Nông Thượng); 29 xã đặc biệt khó khăn có sản phẩm OCOP. Góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn từ 24,53% năm 2017 đến năm 2020 tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 18,51%.

"Triển khai chương trình OCOP thành công trên địa bàn tỉnh tác động tích cực đến giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập của người dân, đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều thành viên của các chủ thể OCOP là hộ nghèo, sau thời gian thực hiện một số hộ đã thoát nghèo, các chủ thể OCOP cũng đã liên kết tiêu thụ sản phẩm cho nhân dân trên địa bàn góp phần tạo việc làm tăng thu nhập cho nhân dân", theo UBND tỉnh Bắc Kạn.

Tương tự, Sở NN&PTNT tỉnh Lào Cai cho biết chương trình OCOP tỉnh này đã đạt được những kết quả nhất định trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, góp phần giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo còn 11,46%, thu nhập bình quân đầu người đạt 70,6 triệu đồng, số xã đạt chuẩn nông thôn mới 54/127 xã. Thu nhập của người lao động được tăng lên, từ 4.651.000 đồng lên 5.200.000 đồng/người/tháng.

Để phát triển sản phẩm OCOP, tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo thực hiện quyết liệt Nghị định số 98/2018/NĐ-CP về phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, đến nay có 69 doanh nghiệp, HTX tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, với quy mô gần 10.600 ha, liên kết với gần 21.500 hộ nông dân, giá trị liên kết trên 926 tỷ đồng. Các sản phẩm ngành hàng quan trọng ưu tiên hỗ trợ như chè, quế, gạo chất lượng cao, cây dược liệu, rau trái vụ, cây quả ôn đới, gia súc gia cầm bản địa và cá hồi, cá tầm.

Trong khi đó, ông Vũ Thành Long, Trưởng Ban xây dựng Nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh, chia sẻ lợi ích lớn nhất của chương trình OCOP ở Quảng Ninh là chuyển biến nhận thức của người dân về sản xuất các đặc sản của địa phương. Bên cạnh đó là nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là vùng nông thôn, dân tộc thiểu số. Nếu như thu nhập năm 2010 của người dân Quảng Ninh chỉ xấp xỉ 11 triệu/người/năm, thì sau 10 năm người dân Quảng Ninh đã tăng thu nhập lên 46 triệu/người/năm, trong đó có vai trò đặc biệt của chương trình OCOP.

Nói với VnBusiness, ông Đặng Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh nhìn nhận địa phương này có nhiều vùng sâu, vùng xa, bà con dân tộc có giá trị văn hoá riêng biệt, với nhiều sản phẩm đặc sản vùng miền. Nếu không có chương trình OCOP, đây chỉ là sản phẩm tiêu thụ tại chỗ, nhờ OCOP sản phẩm được giới thiệu, quảng bá, được gắn thương hiệu, hỗ trợ xúc tiến thương mại thì là "cứu cánh" cho bà con ở đây.

"Chương trình này phát triển thêm một bước, thì hỗ trợ cho bà con nông dân ở vùng sâu, vùng xa có cơ hội bình đẳng trong phát triển, tiếp cận thị trường", ông Sơn nhấn mạnh.

Lê Thúy

Bài 3: Khơi thông điểm nghẽn, nâng chất chương trình OCOP