Trên thực tế, một số loại ô tô lắp ráp ở Việt Nam đã được xuất khẩu (XK) sang thị trường Lào, Campuchia, Myanmar và Trung Mỹ. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Công Thương, sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước vẫn chưa đạt được tiêu chí của ngành sản xuất ô tô thực sự khi phần lớn mới ở mức lắp ráp đơn giản. 

“Tham vọng” xuất khẩu

Giá ô tô vẫn ở mức cao so với các nước trong khu vực. Tỷ lệ nội địa hóa đặt ra cho năm 2005 là 40%, 2010 là 60%. Song thực tế đến nay, tỷ lệ nội địa hóa bình quân chỉ đạt bình quân khoảng 7 – 10%/năm. 
Nguyên nhân nội địa hóa thấp vì quy mô thị trường ô tô Việt Nam còn quá nhỏ, bằng 1/10 quy mô thị trường ô tô của Thái Lan, 1/4 quy mô của Indonesia (thấp nhất trong năm nước có ngành công nghiệp ô tô tại ASEAN). 

Vì vậy, từ năm 2018, khi thuế NK xe nguyên chiếc từ khu vực ASEAN về 0%, nhiều DN ô tô đã có kế hoạch tăng mạnh lượng xe NK. Nhưng cũng không ít DN vẫn nuôi hy vọng sẽ sản xuất ô tô mang thương hiệu “Made in Vietnam” hướng tới XK. 

Trả lời câu hỏi DN có hướng tới sản xuất các dòng ô tô để XK không, ông Phạm Văn Tài, Phó Tổng Giám đốc công ty Cổ phần Ô tô Trường Hải (Thaco), cho biết Thaco có đặt mục tiêu XK xe ô tô khách vào năm 2018 vì đã có công nghệ sản xuất. Sau đó, Thaco sẽ XK xe tải sang các nước ASEAN. 

“Chúng tôi tập trung vào hai tiêu chí là chất lượng và giá thành. Đầu tư công nghệ tự động hóa nhằm giảm giá thành”, ông Tài nói. 

Với tham vọng XK xe con, Thaco đã khởi công xây dựng nhà máy mới sản xuất, lắp ráp ô tô mang thương hiệu Thaco Mazda tại Quảng Nam. Nhà máy có công suất 100.000 xe/năm với tổng vốn đầu tư 12.000 tỷ đồng, dự kiến đưa vào hoạt động tháng 4/2018 với định hướng XK ô tô sang Lào, Myanmar.

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch Thaco, chia sẻ: “Mỗi năm, Thaco sẽ đặt mục tiêu giảm giá thành sản xuất xuống 5%, đầu tư công nghiệp phụ trợ để tăng dần tỷ lệ nội địa hóa. Với thị trường tiêu thụ ô tô Việt Nam đang tăng trưởng, có cơ hội tăng số lượng sản phẩm thì chi phí sản xuất ngày càng giảm, giá thành xe sẽ cạnh tranh hơn”. 

Vì vậy ông Dương tự tin một số mẫu xe của công ty hoàn toàn có thể nâng tỷ lệ nội địa hóa ASEAN lên 40%, tiến đến XK sang các nước trong khu vực ASEAN. 

Ông Võ Quang Huệ, Phó Tổng Giám đốc ngành ô tô, giám sát dự án VinFast (Tập đoàn Vingroup), cho rằng muốn XK được xe ô tô Việt Nam, sản phẩm phải có chất lượng cao, đạt tiêu chuẩn quốc tế. 
“Cùng với việc phấn đấu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm chi phí sản xuất, tiềm năng XK cũng là điều chúng tôi mong muốn hướng đến”, ông Huệ nói.

Theo ông Huệ, mục tiêu của VinFast là nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 60% vào năm 2025 thông qua việc liên kết với các nhà sản xuất linh kiện trong nước. Ông Huệ cho biết: “Chúng tôi đặt số lượng cao như vậy vì chúng tôi sẽ thành lập trung tâm nghiên cứu phát triển, mời chuyên gia có tay nghề nhiều năm về làm việc tại đó để đạt được tiêu chí chất lượng ô tô và cạnh tranh về giá so với khu vực”.

Ngoài ra, theo ông Huệ, VinFsat sẽ thành lập trường dạy nghề về cơ khí công nghiệp và cơ điện tử, bởi vì nguồn nhân lực là vấn đề quan trọng cho công nghiệp phụ trợ. 

Đồng thời với công suất dự kiến của Tổ hợp VinFast là 100.000 ô tô trong năm đầu tiên sản xuất, VinFast mong muốn có số lượng bộ phận, linh kiện được cung cấp bởi các nhà cung cấp nội địa. 

Trước đó, Tập đoàn Thành Công cũng cho biết, nhà máy Hyundai Thành Công đặt tại Ninh Bình có công suất 40.000 chiếc/năm sẽ chính thức đi vào hoạt động từ năm 2018 với tham vọng không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước mà còn hướng tới XK xe sang các nước trong khu vực. 

“Giấc mơ” xuất khẩu ô tô Việt có thành hiện thực 

Để hiện thực hóa? 

Bình luận về “tham vọng” của các DN ô tô, ông Đào Phan Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN Cơ khí Việt Nam, cho rằng muốn có ngành ô tô, Nhà nước phải hỗ trợ DN ô tô trong nước để không bị các tập đoàn ô tô nước ngoài lấn át. 

“Bộ Tài chính có lý khi bác bỏ quan điểm của DN FDI đòi giảm hoặc bỏ thuế NK linh kiện mà không gắn với điều kiện về sản lượng, nội địa hóa. DN nội đang quyết tâm xây dựng ngành công nghiệp ô tô”, ông Long nói.

Về phía DN, ông Tài đề xuất, miễn thuế tiêu thụ đặc biệt cho linh kiện, phụ tùng sản xuất trong nước để giảm giá cho người tiêu dùng. “Cần có chính sách dài hơi để DN trong nước đẩy mạnh đầu tư, cũng như liên kết, hợp tác sử dụng sản phẩm của nhau nhằm bắt tay thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô”, ông Tài nói.

Ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết thời gian tới, ngoài việc tập trung nâng cao năng lực sản xuất với một số sản phẩm ô tô chủ lực, thu hút tập đoàn đa quốc gia chưa có cơ sở sản xuất xe tại các nước ASEAN vào đầu tư, cần có chính sách hỗ trợ, kết nối DN trong nước với nước ngoài để sản xuất linh kiện, phụ tùng, thay thế NK và tiến tới XK. 

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ đề xuất hàng loạt văn bản nhằm tạo dựng thị trường cho các nhà sản xuất ô tô và áp dụng chính sách thuế phù hợp đối với xe có tỷ lệ nội địa hóa cao. 
 

Thy Lê