Mặc dù ngay từ đầu năm, Chính phủ và các bộ, ban ngành đã có những cam kết rất mạnh mẽ về chủ trương thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa DNNN trong năm 2015 nhưng các số liệu cho thấy mục tiêu cổ phần hóa 289 DNNN trong năm 2015 sẽ lại một lần nữa “lỡ hẹn”. Chỉ tính trong 9 tháng đầu năm, cả nước CPH được 94 doanh nghiệp. Như vậy so với kế hoạch, con số trên mới đạt được khoảng 1/3.

Nhà đầu tư chiến lược cũng rất cần chế độ ưu đãi, đảm bảo an toàn cho các khoản đầu tư của họ.

Nhà đầu tư chưa tin

Theo thông tin mới nhất, tính đến tháng 12 năm 2015, riêng Bộ Công Thương đã CPH và chuyển đổi 8 DNNN thành công ty cổ phần. Tính chung giai đoạn 2011-2015, Bộ đã hoàn thành công tác sắp xếp, cổ phần hóa 15 DN. Bộ Công Thương hiện đang đại diện vốn chủ sở hữu nhà nước tại rất nhiều tập đoàn kinh tế, tổng công ty lớn nhưng tiến trình CPH tại đây lại chậm hơn một số ngành.

Tại Hội nghị về công tác tái cơ cấu, CPH, thoái vốn DN thuộc Bộ Công Thương, sáng ngày 24/12, Bộ này thừa nhận, quá trình CPH DNNN vẫn chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư chiến lược. Nếu có, vẫn chủ yếu là khối nội, chưa thu hút được các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài.

Trong số các đơn vị đã CPH nêu trên chỉ có 5 DN có nhà đầu tư chiến lược gồm Tập đoàn Dệt may Việt Nam, Tổng công ty Công nghiệp Dầu thực vật Việt Nam, Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam, Tổng công ty Giấy Việt Nam, công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Thực phẩm và Đầu tư công nghệ Fococev.

Tại Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV), việc chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng đối với ba tổng công ty thuộc TKV có vốn điều lệ trên 1.000 tỷ đồng đạt tỷ lệ thấp, không thu hút được nhà đầu tư chiến lược và nhà đầu tư mua số lượng lớn, do tỷ lệ nắm giữ của các Nhà nước tại các đơn vị này đều ở mức 98-99%.

Ông Phan Đăng Tuất, Phó Trưởng ban, Thường trực Ban đổi mới DN (Bộ Công Thương), cho biết, nhiều lao động từ bỏ quyền mua cổ phần theo cam kết làm việc lâu dài cho DN vì không được ưu đãi gì hơn so với cổ phần bán đấu giá công khai.

Còn đối với Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, công tác thoái vốn, CPH cũng chưa đạt kết quả như mong đợi, do tình hình thị trường không thuận lợi và vốn của các DN dầu khí thường quá lớn nên khó tìm cổ đông chiến lược.

Hay đối với trường hợp Tổng công ty phát điện (Genco), theo lộ trình, đến năm 2015, các Genco sẽ tách ra khỏi EVN và tỷ lệ phát điện của EVN dự kiến chỉ còn khoảng 17 – 18%, phần còn lại là do các công ty ngoài EVN thực hiện.

Tuy nhiên, chủ trương CPH các Tổng công ty phát điện ngay trong năm 2014 – 2015 đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Trong đó, khó khăn lớn nhất là nguồn vốn lưu động của các Genco quá thấp, không đáp ứng yêu cầu chi phí sản xuất của một chu kỳ thanh toán tiền điện.

Đồng thời, theo đại diện EVN, do quy mô các Genco quá lớn nên việc tìm kiếm người mua hết số cổ phần muốn bán là không đơn giản. Đặc biệt, việc sắp xếp lại lao động dôi dư cũng là một thách thức không nhỏ.

Riêng đối với trường hợp Tổng công ty phát điện 3 (Genco3), theo Bộ Công Thương, nếu xác định giá điện theo Thông tư số 56/2014/TT-BTC thì giá điện thấp, kết quả sản xuất kinh doanh không đảm bảo và không có cổ tức trong các năm đầu hoạt động sau CPH, làm khó khăn trong công tác CPH của Tổng công ty.

Để đảm bảo CPH thành công và thu hút nhà đầu tư thì giá điện cần gắn liền với phương án sản xuất kinh của Genco3 và lợi nhuận dự kiến đảm bảo để chi trả cổ tức bình quân mỗi năm 7-10% cùng với dòng tiền và các chỉ tiêu tài chính phải đảm bảo điều kiện để vay vốn đầu tư dự án mới.

Ngoài ra, ông Tuất cho biết, việc thoái vốn sau IPO cũng khó khăn, phía nhà đầu tư nước ngoài rất cần báo cáo tài chính minh bạch và đây là chỗ vướng trong việc thực thi các chính sách. Hơn nữa, nhà đầu tư chiến lược cũng rất cần chế độ ưu đãi, đảm bảo an toàn cho các khoản đầu tư của họ.

Vướng thủ tục

Trước thực tế trên, ông Tuất thừa nhận, quá trình CPH, tái cơ cấu và thoái vốn tại các DN ngành công thương đã gặp nhiều vấn đề vướng mắc tài chính, tái cơ cấu, lao động... liên quan tới việc xác định giá trị DN, phương án CPH, IPO và thành lập DN.

Ở góc độ DN, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hội đồng quản trị Petrolimex, cho biết có một số điểm mà cơ chế nhà nước cần giải quyết dứt điểm như cần kéo dài việc xác định giá trị DN vì ở tài sản cố định hay qua thương hiệu thì dễ xử lý bởi cái đó được phân bổ, định giá, nhưng cái khó nhất là chênh lệch những công ty đang cổ phần lên sàn rồi, tại thời điểm xác định giá trị sàn đang nóng lên thì rõ ràng không xử lý dứt điểm được, không thể phân bổ được.

Về cơ sở pháp lý, theo đại diện Petrolimex, chi tiết cần cổ phần hóa đưa ra nhưng nhiều khi chết dở vì đúng với ngành này nhưng lại không đúng với ngành khác, do vậy cần đưa chung chung. Cũng như có cái cần phải chi tiết lại không chi tiết, như Luật DN mới đây, quy định có 2 hoặc nhiều đại diện DN theo pháp luật khiến cho các DN loay hoay…

Bên cạnh đó, đại diện Ban đổi mới DN cũng tỏ ra lo lắng khi nhiều ngành nghề kinh doanh chính biến mất sau CPH, thậm chí nhiều DN bị mua lại vì lợi thế đất đai sau đó chuyển đổi mục đích kinh doanh.

“100% công ty đều khó khăn trong việc xác lập mô hình quản lý sau IPO như thế nào. Không thể áp tư duy của mô hình quản trị cũ sang mô hình của công ty mới sau IPO”, ông Tuất nhận xét.

Về vấn đề quản trị, đại diện EVN kiến nghị không nhất thiết CPH mới quản trị mà DNNN cũng phải đặt quản trị và hiệu quả là ưu tiên hàng đầu. Đó là cái cốt lõi. Hiện nay, EVN đang tập trung vấn đề này bắt đầu từ nghị định và điều lệ quản lý tài chính, phân cấp quy chế hoạt động nội bộ, cơ chế phân cấp và cán bộ rõ ràng.

Lê Thúy