Phát biểu tại Hội thảo về nguồn nhân lực cho phát triển ngành công nghiệp sáng 27/3, nhiều ý kiến tỏ ra lo lắng khi nguồn lao động Việt Nam ngày càng “lép vế” so với Thái Lan, Philippines hay Indonesia.

Việt Nam đang ở thời kỳ dân số vàng, nghĩa là số người ở độ tuổi lao động chiếm tỷ lệ cao, lên đến 60 triệu người, trong đó lao động trẻ chiếm tới 40%. Tuy nhiên, có một nghịch lý đáng buồn là chúng ta chưa nắm bắt được cơ hội vàng này để biến thành nguồn nhân lực “vàng” .

Nghịch lý “chưa giàu đã già”

Nguyên nhân của tình trạng trên cũng được các diễn giả phân tích. Hiện nay, nước ta có một đội ngũ đông về số lượng nhưng lại yếu về chất lượng. Ông Nguyễn Bá Ngọc – một diễn giả từ Bộ Lao động Thương binh và Xã hội – thẳng thắn nói: “Việt Nam có tỷ lệ rất thấp lao động có bằng cấp, chứng chỉ, 54 triệu lao động chủ yếu làm công việc đơn giản, không cần trình độ, chuyên môn và có khoảng 30% lao động không đáp ứng yêu cầu chuyên môn”. Sở hữu lực lượng lao động hùng hậu nhưng trong nhiều lĩnh vực, chúng ta vẫn phải “nhập khẩu” lao động có tay nghề cao. Trong khi đó lại “xuất khẩu” một lực lượng lớn lao động phổ thông.

Song có một thực tế là trong số những lao động phổ thông đó, sau khi được đào tạo và làm việc tại nước ngoài, đã trở thành những công nhân, kỹ sư có tay nghề cao.

Vậy tại sao lại xảy ra nghịch lý này? Đó chính là tư duy giáo dục chưa được đổi mới cho phù hợp với bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đã khiến cho lao động tay nghề cao và nhân hiền tài còn ít.

Ông Đỗ Văn Giang, Phó Vụ trưởng Vụ dạy nghề chính quy, Tổng cục Dạy nghề, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, cho rằng chất lượng đào tạo nghề, vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động. Hệ thống thông tin thị trường lao động không khớp với nhu cầu của doanh nghiệp, người học và cơ sở đào tạo.

“Cơ chế chính sách quản lý, phát triển dạy nghề chưa đồng bộ; giáo viên thiếu, yếu về chất lượng, cơ sở vật chất dạy nghề lạc hậu; chưa thiết lập được mối liên hệ chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và cơ sở dạy nghề… Đáng buồn nhất là ý thức xã hội, cha mẹ và bản thân học sinh không muốn học nghề”, ông Giang nói.

Số liệu công bố mới đây của Tổng cục Thống kê cho biết năng suất lao động được tính trên thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam là 79,3 triệu đồng (3.657 USD). Nếu tính theo giá so sánh năm 2010, năng suất lao động tăng 6,4% và tính bình quân 17 năm trở lại đây, năng suất lao động của toàn xã hội tăng 24 triệu đồng/lao động, tương đương 1.600 USD/lao động/năm.

Tuy nhiên, so với Singapore thì năng suất lao động Singapore cao gấp 18 lần Việt Nam; Malaysia cao gấp 6,6 lần; Thái Lan cao gấp 2,7 lần và Philippines cao gấp 1,8 lần.

Hiện, năng suất lao động của Singapore là 92.632 USD; Malaysia là 30.317 USD và của Thái Lan là 9.311 USD. Nhiều chuyên gia lo ngại, Việt Nam đang ngày càng tụt hậu xa hơn khi khoảng cách năng suất lao động ngày càng xa và những cơ hội của thời kỳ dân số vàng đang sắp qua đi.

Tuyển lao động chất lượng cao là –bài toán- khó cho doanh nghiệp

“Đói” lao động trình độ cao

Theo Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc, năm 2016, dự kiến nhu cầu tuyển dụng lao động mới của các doanh nghiệp khoảng 7.500 lao động, trong đó có nhiều lao động có tay nghề, trình độ cao…. Đây là cơ hội cho nhiều lao động đang có nhu cầu tìm việc làm.

Tuy nhiên, tại các phiên giao dịch việc làm, số lượng hồ sơ đăng ký rất cao nhưng người đáp ứng được các điều kiện rất ít, là do ứng viên kém về kỹ năng giao tiếp, nhất là năng lực về ngoại ngữ, kinh nghiệm và kỹ năng làm việc thực tế.

Để giải bài toàn “đói” lao động có trình độ cao, hầu hết các doanh nghiệp đã phải chấp nhận tuyển lao động tay nghề yếu về đào tạo lại từ đầu. Theo ông Trần Huy Văn, Giám đốc công ty Cổ phần Hưng Hà, ngay cả khi tuyển được những lao động có bằng cấp từ cao đẳng, đại học trở lên, thậm chí rất nhiều lao động có bằng loại khá, giỏi nhưng để đáp ứng được yêu cầu công việc, hầu hết doanh nghiệp phải đào tạo lại từ đầu.

“Mới đây, công ty chúng tôi tuyển 2 lao động chuyên ngành kế toán, mặc dù có bằng cấp loại ưu, nhưng thực tế công việc và vốn kiến thức được học trong trường đại học hoàn toàn khác nhau, bởi vậy, chúng tôi phải mất 6 tháng đào tạo lại theo hình thức vừa làm, vừa học, chi phí cho mỗi lao động đào tạo lại khoảng 60 triệu đồng”, ông Văn nói.

Nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng lao đao khi không tuyển được lao động có trình độ. Thậm chí trong một số vị trí chủ chốt, doanh nghiệp FDI phải đưa lao động giỏi từ nước mình sang Việt Nam để đảm trách.

Lãnh đạo công ty Hesung Vina_chia sẻ: “Hàng năm, công ty tổ chức 2 đợt tuyển nhân viên, thế nhưng số đạt yêu cầu chỉ chiếm 10%, còn lại chúng tôi sẽ gửi về Hàn Quốc để đào tạo nâng cao tay nghề. Sau khi tốt nghiệp khoá học, chúng tôi đưa về Việt Nam để làm việc”.

Thực tế thừa thầy, thiếu thợ chất lượng, tay nghề cao đã được rất nhiều doanh nghiệp phản ánh thời gian qua. Ông Nguyễn Văn Hồng, Trợ lý Trưởng ban Nguồn lực nhân sự của Tập đoàn Prime, cho hay dù Việt Nam có nguồn nhân lực dồi dào, nhưng phòng nhân sự của Prime phải làm việc “toát mồ hôi” mà vẫn không tìm được vị trí phù hợp.

“Chúng tôi chỉ có nhu cầu tuyển lao động có kỹ năng nghề trung cấp và cao đẳng nhưng có một núi hồ sơ ứng viên đã tốt nghiệp đại học xin vào công ty. Trên thực tế, có rất nhiều lao động tại Prime đã phải giấu bằng đại học để đi làm công nhân tại đây”, ông Hồng nói.

Theo ông Hồng, đầu vào thấp thì không thể có đầu ra chất lượng được. Chính vì vậy, hiện Prime có 9.500 nhân viên nhưng tới 80% phải đào tạo lại, đặc biệt là về ý thức và tác phong làm việc.

Cơ hội dân số vàng ở nước ta chỉ phát huy tác dụng khi có nguồn nhân lực “vàng”. Đây cũng chính là yếu tố quyết định bảo đảm đưa nền kinh tế của đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Thanh Hoa