Áp lực xử lý khối nợ xấu hàng nghìn tỷ đồng cùng với việc tuân thủ quy định trích lập dự phòng rủi ro khiến nhiều ngân hàng “méo mặt” vì mất lợi nhuận. Cũng vì nợ xấu cũ chưa “dọn xong”, nợ xấu mới phát sinh, ngân hàng khó chia cổ tức cao cho cổ đông.

Tăng cho vay, “phình” nợ xấu

Ngày 15/4 tới, Ngân hàng TMCP ngoại thương Việt Nam (Vietcombank, mã: VCB) sẽ trình ĐHCĐ thường niên xem xét thông qua kế hoạch năm 2016 với một số chỉ tiêu khá thận trọng. Trong đó, huy động tiền gửi và phát hành giấy tờ có giá tăng 15%, đạt 578.458 tỷ đồng. Dư nợ cho vay khách hàng tăng 17%, đạt 452.967 tỷ đồng và thấp hơn mức tăng trưởng 19,74% đạt được trong năm 2015.

Vietcombank dự kiến tỷ lệ nợ xấu năm 2016 sẽ tăng cao hơn năm 2015 (1,84% dư nợ), song sẽ cố gắng kiểm soát “dưới 2,5%”. Có thể do dự lường nợ xấu tăng cao đẩy chi phí trích lập dự phòng rủi ro tăng nên ngân hàng chỉ đặt chỉ tiêu lợi nhuận trước thuế là 7.500 tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm 2015. Trong khi đó, năm 2015, lợi nhuận trước thuế tăng mạnh tới 16,83% đạt 6.827 tỷ đồng.

Dù lãi lớn song để đảm bảo cân đối nguồn vốn hoạt động, xử lý nợ xấu, Vietcombank chỉ dám chia cổ tức ở mức tối đa là 10% cho hai năm 2015-2016.

Kết quả kinh doanh thực tế của Vietcombank có thể vượt mức chỉ tiêu đề ra nếu tình hình kinh doanh thuận lợi, xử lý hiệu quả nợ xấu và bổ sung thêm vốn nhờ phát hành thêm cổ phiếu (tổng cộng 45%) trong năm 2016.

Vấn đề đáng ngại là ở quy mô nợ xấu của Vietcombank có xu hướng “phình” to và chất lượng nợ xấu ảnh hưởng tới lợi nhuận chung. Theo báo cáo tài chính, tại ngày 31/12/2012, Vietcombank mới có khoảng 5.791 tỷ đồng nợ xấu (chiếm 2,4%) và chi phí dự phòng gần 3.329 tỷ đồng.

Cuối năm 2014, nợ xấu bất ngờ tăng lên tới 7.462 tỷ đồng (chiếm tỷ lệ 2,3%) mà chủ yếu là nợ nhóm 5- có nguy cơ mất vốn 3.571 tỷ đồng. Đến cuối năm 2015, khối nợ xấu giảm nhẹ xuống còn 7.137 tỷ đồng (tỷ lệ 1,84%) song nợ nhóm 5 lại tăng mạnh lên tới 5.590 tỷ đồng.

Để giảm nhanh khối nợ xấu, Vietcombank cũng phải chấp nhận bán bớt nợ cho công ty VAMC, thu về trái phiếu đặc biệt trị giá 3.564 tỷ đồng (cuối năm 2015) và trích dự phòng khoảng 596 tỷ đồng.

Trong hai năm 2014-2015, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng liên tục “leo thang” lên 4.591 tỷ đồng, rồi chạm mức 6.068 tỷ đồng vào cuối năm 2015. Do đó, lợi nhuận trước thuế cũng bị “hao hụt”, chỉ còn lại lần lượt 5.844 tỷ đồng và 6.827 tỷ đồng.

Diễn biến nợ xấu tăng cao, có thể phát sinh thêm nợ xấu trong quá trình mở rộng cho vay cũng lý giải phần nào sự thận trọng đưa ra chỉ tiêu kinh doanh năm nay của Vietcombank. Trong tháng 4 này, sẽ có thêm chừng 6 ngân hàng tổ chức họp ĐHCĐ để xem xét, quyết định kế hoạch kinh doanh năm 2016 như: Vietcombank, Vietinbank, SHB, BIDV, MaritimeBank, VIB…

Năm 2016, các ngân hàng tiếp tục phải dồn sức xử lý nợ xấu, kiểm soát ở mức an toàn trong khi vẫn phải đẩy mạnh cho vay.

“Sống chung” với nợ xấu

Nhìn chung, đa phần các ngân hàng đều đang có xu hướng đẩy mạnh cho vay, huy động vốn nhưng cân nhắc rất thận trọng chỉ tiêu lợi nhuận, nợ xấu trên cơ sở tính toán nhiều yếu tố tác động.

Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV, mã: BID) là ngân hàng dẫn đầu hệ thống về quy mô, tốc độ tăng trưởng cao vài năm gần đây. Năm 2015, BIDV có tăng trưởng tín dụng tới 26,4%, đạt 620.000 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế 7.036 tỷ đồng. BIDV cũng là “quán quân” về quy mô nợ xấu không ngừng gia tăng, từ mức 1,6% hồi đầu năm lên tới 2,03% cuối năm (tương ứng 12.148 tỷ đồng).

Theo công ty chứng khoán BSC, BIDV đã phải đẩy mạnh bán nợ cho VAMC với quy mô ước tính khoảng 13.000 tỷ đồng trong năm 2015, nâng tổng mệnh giá trái phiếu đặc biệt lên 28.000 tỷ đồng.

Do nợ xấu và trái phiếu “phình” to, BIDV phải chi thêm 5.000 tỷ đồng trích dự phòng rủi ro. Lợi nhuận trước thuế cũng bị ảnh hưởng, chỉ đạt khoảng 7.944 tỷ đồng. Quy mô nợ xấu rất lớn và khi mở rộng cho vay, dư nợ xấu có khả năng sẽ phát sinh thêm, khiến cho BIDV càng tốn kém chi phí xử lý, làm hao mòn lợi nhuận.

Ở khối các ngân hàng TMCP, cùng với sự mở rộng cho vay quá nhanh, quy mô nợ xấu cũng tăng lên đáng kể khiến cho ngân hàng bị giảm lợi nhuận, giảm cổ tức.

Đơn cử, VPBank – ngân hàng có tăng trưởng tín dụng cao nhất hệ thống, lên tới 49%, dư nợ cho vay đạt 116.804 tỷ đồng. Nhưng tỷ lệ nợ xấu tăng lên 2,7%, tương ứng 3.145 tỷ đồng nợ xấu vào cuối năm 2015.

Ngân hàng này đã phải dành tới 3.278 tỷ đồng để trích dự phòng rủi ro, tăng gấp ba lần số trích lập của năm 2014. Chi phí dự phòng tăng cao đã tiếp tục “bào mòn” một nửa lợi nhuận của VPbank, chỉ còn 3.096 tỷ đồng.

Như vậy, năm 2016, các ngân hàng tiếp tục phải dồn sức xử lý nợ xấu, kiểm soát ở mức an toàn trong khi vẫn phải đẩy mạnh cho vay. Đây sẽ là nhiệm vụ không hề dễ dàng, cần sự tính toán hợp lý để đạt mục tiêu đề ra, đảm bảo lợi nhuận và cổ tức hợp lý cho cổ đông.

Thu Hằng