Song song đó, việc có nhiều thay đổi về cơ chế, chính sách thuế mới diễn ra cùng lúc đòi hỏi các doanh nghiệp sẵn sàng cho việc tuân thủ và thích nghi để mang lại lợi thế trên thị trường. 

Dự kiến vào ngày 17/1 sắp tới Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (Vasep) sẽ quy tụ các doanh nghiệp (DN) thành viên để tham dự một hội thảo ở Tp.HCM nhằm cập nhật những điểm mới và “điểm nóng” đáng lưu ý về thuế Thu nhập DN, thuế Giá trị gia tăng (GTGT) áp dụng cho DN trong năm 2025 và đầu năm 2026.

Những thay đổi tích cực

Thông qua hoạt động này nhằm làm rõ, phân tích các vấn đề về thuế đang gây tranh cãi, cách hiểu chưa thống nhất và dễ sai trong thực tiễn áp dụng cho DN thủy sản. 

Bên cạnh đó là việc nhận diện rủi ro thường gặp khi DN quyết toán thuế Thu nhập DN và hoàn thuế GTGT xuất khẩu, đặc biệt trong chuỗi nuôi trồng - chế biến - xuất khẩu. Các chuyên gia cũng sẽ gợi ý cách tiếp cận an toàn, thực tế, phù hợp và hiệu quả trong quản trị thuế cho DN.

Cần nhắc thêm, hồi năm 2025 vừa qua, phía Vasep đã từng nêu ra vướng mắc của DN thuỷ sản về áp trần chi phí lãi vay khi tính thuế Thu nhập DN. Kết quả Chính phủ đã ban hành Nghị định 20/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 132/2020/NĐ-СР quy định về quản lý thuế đối với DN có giao dịch liên kết sửa đổi Nghị định 132/2020/NĐ-CP, trong đó đã sửa đổi điểm d khoản 2 Điều 5.

Hoặc như đối với luật thuế GTGT 2024, liên tiếp trong các tháng 7, 10, 11/2025, phía Vasep đã gửi văn bản tới Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính và các Bộ ngành liên quan nhằm kiến nghị tháo gỡ vướng mắc liên quan đến thuế suất GTGT đối với sản phẩm thủy sản và thủ tục hoàn thuế của DN, cũng như góp ý hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế GTGT. 

Kết quả là ngày 11/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV, Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật thuế GTGT.

Không chỉ vậy, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 359/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật thuế GTGT. Nghị định mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, với nhiều nội dung điều chỉnh quan trọng liên quan đến chính sách thuế đối với lĩnh vực nông, lâm, thủy sản.

Một nội dung được cộng đồng DN đặc biệt quan tâm là việc Nghị định số 359/2025/NĐ-CP bãi bỏ một số quy định liên quan đến điều kiện hoàn thuế GTGT vốn được xem là “điểm nghẽn” trong thời gian qua. Cụ thể, Nghị định bãi bỏ quy định yêu cầu người bán phải kê khai, nộp thuế GTGT thì người mua mới đủ điều kiện được hoàn thuế.

Có thể nói, những sửa đổi, bổ sung, gỡ nghẽn đối với “điểm nóng” về thuế Thu nhập DN, thuế suất GTGT và hoàn thuế như kể trên là rất cần thiết đối với các DN trong bối cảnh mới năm 2026.

Ngoài ra, các quy định tuân thủ thuế trong năm 2026 cũng là điều mà các DN đang hết sức lưu tâm. Theo bà Nguyễn Thị Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển bền vững, MCG Management Consulting, DN đang bước vào giai đoạn có nhiều thay đổi lớn về chính sách, đặc biệt là luật Thuế GTGT mới, các quy định về quản lý hộ kinh doanh cá thể, xử phạt không xuất hóa đơn hoặc chậm xuất hóa đơn. 

Sẵn sàng tuân thủ và thích nghi

Thực ra, việc nhiều thay đổi diễn ra cùng lúc khiến không ít DN lúng túng, thậm chí hoang mang trong quá trình tuân thủ. Tuy nhiên, bà Cẩm Chi cho rằng nếu đặt trong bối cảnh “Go Global” (toàn cầu hóa), câu chuyện không chỉ là tuân thủ pháp luật trong nước, mà còn là điều kiện tiên quyết để DN có thể bước ra thị trường quốc tế.

Vị giám đốc này nhấn mạnh: Muốn Go Global, trước hết DN phải có “visa”. Và “visa” đó chính là sự minh bạch tài chính, thuế và pháp lý. Bởi lẽ, với vai trò là người sáng lập (founder) hay người đại diện pháp luật, chỉ cần vướng nợ thuế hay sai phạm pháp lý, DN đã có thể gặp rào cản ngay từ những bước đầu.

Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, minh bạch là yêu cầu bắt buộc từ cả phía cơ quan quản lý thuế lẫn thị trường quốc tế. Những gì không thể thay đổi thì DN cần “vui vẻ chấp nhận” và thích nghi, thay vì mong muốn quay lại cách làm cũ.

Không chỉ vậy, việc tuân thủ thuế mới cũng được kỳ vọng mang lại lợi thế cho các DN. Đơn cử như trong ngành bán lẻ, theo Bộ phận phân tích thuộc Công ty chứng khoán VnDirect, việc đẩy nhanh tuân thủ thuế tại Việt Nam — đặc biệt là triển khai bắt buộc hóa đơn điện tử, tăng cường giám sát hộ kinh doanh và siết chặt quản lý kênh bán lẻ phi chính thức — có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, được kỳ vọng sẽ tái định hình một cách mang tính cấu trúc bức tranh cạnh tranh của ngành bán lẻ.

“Các biện pháp này giúp nâng cao tính minh bạch, giảm thất thu thuế và làm gia tăng chi phí tuân thủ đối với kênh truyền thống, vốn trước đây hưởng lợi từ việc kê khai doanh thu thấp và né tránh nghĩa vụ thuế GTGT hoặc thuế Thu nhập DN”, phía VnDirect nhận định.

Với quy định tuân thủ thuế mới, giới chuyên gia đánh giá những DN theo mô hình bán lẻ hiện đại sẽ có vị thế thuận lợi hơn để đáp ứng các quy định này nhờ hệ thống công nghệ thông tin đã được chuẩn hóa, kế toán đồng bộ, mua hàng tập trung và lợi thế quy mô. 

Theo đó, các nhà bán lẻ phi chính thức sẽ phải chịu áp lực biên lợi nhuận hoặc buộc phải chính thức hóa hoạt động, khoảng cách giá giữa kênh truyền thống và bán lẻ hiện đại nhiều khả năng sẽ thu hẹp. Điều này sẽ làm giảm cạnh tranh giá không lành mạnh.

Còn với kinh nghiệm tư vấn cho nhiều DN, bà Nguyễn Thị Cẩm Chi đã chỉ ra hai vấn đề phổ biến. Thứ nhất, nhiều DN chưa sẵn sàng cho việc tuân thủ, vẫn mang tâm lý “đối phó”, hy vọng có thể trì hoãn và sẽ minh bạch “từ năm sau”. Nhưng thực tế, cơ hội trì hoãn gần như không còn. DN buộc phải thay đổi ngay.

Thứ hai là sự thay đổi căn bản trong hệ thống quản lý hiện nay, với ba trụ cột chính: Quản lý bằng dữ liệu, quản lý theo dòng tiền và liên thông quản lý.

Bà Cẩm Chi cho biết dữ liệu thuế không còn phụ thuộc vào cán bộ chuyên quản, mà được hệ thống và Trí tuệ nhân tạo (AI) phân tích để phát hiện các bất thường. Dòng tiền ngày càng được kiểm soát chặt chẽ thông qua ngân hàng, VNeID, Etax Mobile. Việc kết nối giữa cơ quan thuế, ngân hàng, bảo hiểm xã hội tạo thành một hệ thống thống nhất, khiến những cách làm “linh hoạt” trước đây trở nên khó khả thi.

Chính vì vậy, muốn mang lại lợi thế thì các DN không gì khác hơn là nên “làm đúng ngay từ đầu” dựa trên những chính sách thuế mới và quy định tuân thủ mới. Và họ cũng cần thay đổi tư duy, thay vì đối phó thì hãy thích nghi cho tốt.

                                                                                                                                                              Thế Vinh