Tại hội thảo ngày 12/1 tại Hà Nội, ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch, Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA) cho biết công nghệ số đã lan tỏa sâu rộng tới hầu hết các nhóm dân cư trên phạm vi toàn cầu.

Với Việt Nam, mức độ ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI, gia tăng nhanh, đạt thứ hạng 6/40 quốc gia trong Bảng xếp hạng Chỉ số AI toàn cầu năm 2025. Công nghệ mới này đặc biệt phổ biến trong nhóm người trẻ ở đô thị, đồng thời cũng được doanh nghiệp tích hợp trực tiếp vào chiến lược tổ chức chung với tỷ lệ cao hơn mặt bằng khu vực. 

Đáng chú ý, công nghệ số cũng đang tái định hình thị trường lao động. Tại Việt Nam. Nhu cầu nhân lực công nghệ thông tin có thể đạt tới 2 triệu người vào năm 2030, tập trung vào AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng và internet vạn vật.

Tuy mở ra các cơ hội mới nhưng công nghệ số, nổi bật là AI, cũng đặt ra những thách thức làm gia tăng bất bình đẳng và tác động bất lợi đến các nhóm lao động dễ bị tổn thương.

Ông Hồng dẫn nghiên cứu của Carnegie China cho thấy lao động trong nền kinh tế nền tảng, như tài xế công nghệ, là nhóm dễ bị tổn thương khi thu nhập và điều kiện làm việc phụ thuộc trực tiếp vào thuật toán phân bổ đơn hàng và mức chiết khấu. Do thiếu bảo trợ xã hội và hạn chế cơ hội chuyển đổi nghề nghiệp, họ thường rơi vào vị thế bất lợi khi các cơ chế này thay đổi. 

“Đây chính là vấn đề về quyền lao động trên môi trường số mà chúng ta cần giải quyết bằng các chính sách quốc gia mang tính nhân văn”, ông Nguyễn Minh Hồng nhìn nhận.

Trong phần trình bày về tác động của công nghệ số đối với thị trường lao động và việc làm, ông Nguyễn Hải Đạt, Cán bộ Chương trình An sinh Xã hội, ILO Việt Nam cho biết, số hóa và AI có thể dẫn đến việc tạo ra việc làm mới những cũng làm những việc khác lỗi thời, thay đổi cấu trúc nghề và nhu cầu về kỹ năng. Điều này dẫn đến nhu cầu nâng cao kỹ năng và đào tạo lại cho người lao động để thích ứng với năng lực kỹ thuật số hoặc chuyển sang vai trò mới.

Với một số doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME), những hạn chế trong việc tiếp cận cơ sở hạ tầng, kỹ năng kỹ thuật số và tài chính đang ảnh hưởng đến khả năng tích hợp AI và các công nghệ mới.

Trên toàn cầu, cứ 4 người lao động làm nghề thì có 1 người có mức độ tiếp xúc nhất định với GenAI (AI tạo sinh). 3,3% việc làm toàn cầu thuộc nhóm Gradient 4 - nhóm phơi nhiễm cao nhất, khả năng thay đổi công việc thấp. Đặc biệt, các công việc hành chính - văn phòng có mức độ phơi nhiễm cao nhất. Điều này khiến phụ nữ dễ bị tác động do họ chiếm tỷ lệ cao trong các nhóm nghề này. 

Theo nghiên cứu của ILO về tác động của Gen AI đến việc làm ở ASEAN, so với các nước trong khu vực, việc làm ở Việt Nam có tiềm năng tiếp xúc với AI tương tự như Thái Lan và Indonesia. Việt Nam có tỷ lệ người lao động có nguy cơ Gradient 4 thấp hơn so với Indonesia, Philippines và Thái Lan.

Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực, từ quản trị công, cung cấp dịch vụ công, phát triển kinh tế số, đến truyền thông và đời sống xã hội, tạo ra những động lực phát triển mới và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ cho người dân. 

Nhiều nghị quyết, chương trình và đạo luật quan trọng đã được ban hành nhằm thúc đẩy phát triển công nghệ số và quản trị các hoạt động trên không gian số.

Năm 2024, Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành nhấn mạnh vai trò then chốt của công nghệ là ưu tiên chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cùng với đó, Quốc hội Việt Nam đã thông qua nhiều đạo luật quan trọng như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Chuyển đổi số, Luật AI..., từng bước hình thành khuôn khổ pháp lý tương đối đồng bộ và toàn diện cho sự phát triển của công nghệ số và các hoạt động trên môi trường số. 

Tuy nhiên, các chuyên gia tại hội thảo nhấn mạnh, thực tiễn luôn vận động nhanh hơn chính sách, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nhận diện những tác động đa chiều của công nghệ số.

Bên cạnh đó, cần nâng cao hiểu biết về tác động của chuyển đổi số đối với doanh nghiệp, thị trường và cạnh tranh; hỗ trợ MSME phát triển và triển khai chuyển đổi số nhằm thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm bền vững, thông qua việc tăng cường năng lực chuyển đổi số, cũng như xây dựng các hệ sinh thái, chính sách và quy định, hạ tầng số, dịch vụ phát triển doanh nghiệp, đào tạo và tài chính, tạo điều kiện cho việc áp dụng chuyển đổi số một cách có trách nhiệm.

Đỗ Kiều