Theo số liệu từ Cục Hải quan, chỉ trong quý I/2026, Việt Nam đã chi khoảng 2,93 tỷ USD để nhập khẩu xăng dầu các loại, tương ứng gần 3,37 triệu tấn, tăng tới 77,8% về giá trị và hơn 44% về lượng so với cùng kỳ năm trước.

Không chỉ xăng dầu thành phẩm, nhiều nhóm hàng năng lượng khác cũng ghi nhận mức tăng đột biến. Kim ngạch nhập khẩu than đạt gần 2,8 tỷ USD, tăng khoảng 76,4%; dầu thô đạt khoảng 2,4 tỷ USD, tăng tới 381%; khí hóa lỏng LPG đạt hơn 913 triệu USD. Diễn biến này cho thấy bức tranh năng lượng của Việt Nam đang chuyển mạnh sang xu hướng phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung bên ngoài.

Trong nửa đầu tháng 4/2026, đà tăng nhập khẩu tiếp tục duy trì. Số liệu sơ bộ cho thấy kim ngạch nhập khẩu dầu thô và xăng dầu đã tiến sát 1,25 tỷ USD. Riêng dầu thô đạt khoảng 481,5 triệu USD, còn xăng dầu thành phẩm đạt gần 765 triệu USD.

Chính sách thuế mới có hiệu lực, thị trường xăng dầu biến động trái chiều

Giới phân tích cho rằng có nhiều nguyên nhân khiến nhập khẩu năng lượng tăng mạnh trong năm nay. Trước hết là nhu cầu tiêu thụ nội địa tăng trở lại khi hoạt động sản xuất công nghiệp phục hồi rõ nét. Các ngành thép, xi măng, hóa chất, nhiệt điện và vận tải đều ghi nhận mức tiêu thụ nhiên liệu cao hơn cùng kỳ.

Bên cạnh đó, nguồn cung năng lượng trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Sản lượng khai thác dầu thô nội địa nhiều năm qua có xu hướng suy giảm do các mỏ lớn bước vào giai đoạn suy kiệt tự nhiên. Trong khi đó, hai nhà máy lọc dầu chủ lực là Dung Quất và Nghi Sơn dù duy trì vận hành nhưng vẫn chưa đủ đáp ứng hoàn toàn nhu cầu thị trường, đặc biệt trong các giai đoạn giá dầu thế giới biến động mạnh.

Một yếu tố khác là tác động từ bất ổn địa chính trị toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông trong quý I/2026 đã khiến giá dầu quốc tế nhiều thời điểm tăng vọt, kéo theo chi phí nhập khẩu năng lượng leo thang. Theo Bộ Công Thương, các doanh nghiệp đầu mối đã phải tăng mạnh nhập khẩu từ tháng 3 nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước và duy trì tồn kho an toàn.

Đáng chú ý, cơ cấu nhập khẩu năng lượng cũng đang thay đổi nhanh. Nếu trước đây than chủ yếu phục vụ nhiệt điện, thì hiện LPG và LNG ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn do nhu cầu chuyển dịch sang nhiên liệu sạch hơn trong công nghiệp và phát điện. Việt Nam cũng đang mở rộng thị trường nhập khẩu xăng dầu, LNG từ nhiều khu vực khác nhau nhằm giảm phụ thuộc vào một vài nguồn cung truyền thống.

Theo các chuyên gia, xu hướng nhập khẩu năng lượng tăng mạnh sẽ còn tiếp diễn trong vài năm tới khi nền kinh tế duy trì mục tiêu tăng trưởng cao, trong khi nhiều dự án điện khí, hóa dầu và công nghiệp nặng đi vào vận hành. Điều này đặt ra áp lực lớn đối với cán cân thương mại cũng như chiến lược an ninh năng lượng quốc gia.

Trong quý I/2026, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đã chuyển sang nhập siêu khoảng 3,64 tỷ USD, thay vì xuất siêu như cùng kỳ năm trước. Chi phí nhập khẩu năng lượng được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng tạo ra sự đảo chiều này.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, bài toán của Việt Nam hiện không chỉ là bảo đảm đủ nguồn cung năng lượng, mà còn phải đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, mở rộng kho dự trữ chiến lược và đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Trong bối cảnh giá năng lượng thế giới còn nhiều biến động, “cơn khát” nhập khẩu năng lượng của Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những điểm đáng chú ý của bức tranh kinh tế năm 2026.

Đức Nguyễn (thực hiện)