Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) chính thức được hình thành vào ngày 31/12/2015. Bên cạnh tự do hóa thương mại, sự hình thành AEC cũng dẫn tới sự tự do di chuyển lao động của 8 ngành nghề, trong đó có ngành du lịch giữa các quốc gia ASEAN, trên cơ sở thỏa thuận thừa nhận văn bằng, chứng chỉ lẫn nhau.

Thách thức đào tạo

Xét trên nhiều khía cạnh, sự kiện này mang lại rất nhiều cơ hội, như người Việt Nam có thể làm việc cho các DN du lịch, khách sạn, nhà hàng... tại tất cả các quốc gia thành viên. Hơn nữa, các DN Việt Nam hoàn toàn có thể tuyển dụng nguồn nhân lực chất lượng cao là những nhân viên nước ngoài, từ đó nâng cao được năng lực cạnh tranh của mình. Tuy nhiên, đứng trên góc độ của các cơ sở đào tạo du lịch tại Việt Nam, dường như chúng ta đang phải đối mặt với nhiều thách thức hơn là cơ hội.

Theo PGs.Ts. Phạm Hồng Chương - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, bản thân những chương trình đào tạo của Việt Nam hiện nay chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu của các DN trong nước, bởi hầu hết DN đều phải đào tạo thêm, thậm chí đào tạo lại một thời gian, do trong quá trình học, sinh viên bị tách rời khỏi bối cảnh thực của thế giới việc làm. Như vậy, sinh viên du lịch của Việt Nam chắc chắn gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh với nguồn nhân lực tại các nước trong khu vực.

Tiếp đó, ngôn ngữ chính được ASEAN sử dụng trong các giao dịch là tiếng Anh. Trong khi đó, năng lực ngoại ngữ của lao động Việt Nam luôn là một điểm yếu cần cải thiện so với nhiều quốc gia khác trong khu vực như Singapore, Philippines, Thái Lan, Malaysia...

Ông Vũ Quốc Trí - Giám đốc Dự án EU-ESRT, cho rằng so với các nước ASEAN, lao động nghề du lịch của Việt Nam còn một số hạn chế nhất định, nên chưa thể đứng trong nhóm đầu. Trong đó, điều yếu nhất của lao động Việt Nam là ngoại ngữ và tính chuyên nghiệp. Cần cải thiện tốt những hạn chế nêu trên thì lao động nghề du lịch Việt Nam mới đủ sức cạnh tranh với lao động các nước bạn ASEAN.

Theo báo cáo “Năng lực cạnh tranh du lịch năm 2015”, Việt Nam có chỉ số về nguồn nhân lực và lao động du lịch rất thấp, chỉ đứng thứ 55/141 và có khoảng cách rất xa so với ba quốc gia du lịch trong khu vực như Thái Lan, Malaysia và Singapore.

Các chuyên gia cho rằng thực trạng các chương trình đào tạo du lịch và khoảng cách “năng lực” cần phải thu hẹp giữa các DN du lịch và cơ sở đào tạo tại Việt Nam.

Gia nhập AEC vừa là cơ hội vừa là thách thức với nghề du lịch

Cần thu hẹp khoảng cách

Theo báo cáo khảo sát thị trường lao động du lịch, được thực hiện bởi Khoa Du lịch và Khách sạn (Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2015), hầu hết các chương trình đào tạo đại học du lịch hiện nay chỉ bao gồm một kỳ thực tập cuối khóa (4 tháng trước khi tốt nghiệp). Qua đó, sinh viên được gửi xuống các DN du lịch và khách sạn và kết thúc bằng một báo cáo chuyên đề tốt nghiệp.

“Nói một cách khác, các chương trình đào tạo này đều thiếu vắng sự hợp tác hiệu quả và chặt chẽ giữa ba đối tác liên quan chính: sinh viên, nhà trường và cộng đồng DN. Điều này hạn chế khả năng phát triển năng lực nghề nghiệp, cũng như hiểu biết thực tiễn của sinh viên”, PGs.Ts. Phạm Hồng Chương dẫn chứng.

Hơn nữa, do không có sự tham gia, phối hợp cụ thể và hiệu quả giữa nhà trường và DN, hầu hết sinh viên được gửi đi thực tập tại DN đều không thực sự được hướng dẫn, làm việc và thực hành đúng nghiệp vụ được đào tạo.

Do vậy, đổi mới chương trình, phương pháp, hình thức cũng như cách tiếp cận về đào tạo du lịch là một yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở đào tạo du lịch Việt Nam, đặc biệt là hệ đào tạo bậc đại học, nhằm cung cấp nguồn nhân lực quản lý chất lượng cao và có khả năng cạnh tranh trong môi trường làm việc đa văn hóa và mang tính quốc tế.

Theo bà Trương Thị Minh Hương - Phó Giám đốc Saigontourist Hà Nội, việc gia nhập AEC vừa là cơ hội vừa là thách thức với nghề du lịch. Các DN sẽ có cơ hội hơn trong việc lựa chọn nhân sự nước ngoài, nhưng đồng thời lao động Việt Nam sẽ phải cạnh tranh khốc liệt hơn. Do đó, cơ quan chức năng phải sớm gấp rút có bộ tiêu chuẩn thuộc “Khung trình độ quốc gia” để các DN tham chiếu đào tạo nhân lực trong nước phù hợp tiêu chuẩn chung, trong đó đặc biệt lưu ý đến trình độ ngoại ngữ và kỹ năng làm việc theo nhóm.

Do vậy, mới đây, Dự án “Chương trình Phát triển năng lực du lịch có trách nhiệm với môi trường và xã hội” do Liên minh châu Âu tài trợ (Dự án EU-ESRT) đã chính thức bàn giao bộ tài liệu song ngữ “Tiêu chuẩn nghề du lịch Việt Nam - VTOS phiên bản 2013” cho Tổng cục Du lịch.

Ông Nguyễn Văn Tuấn - Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, khẳng định sẽ sớm nâng cấp VTOS thành bộ tiêu chuẩn nghề quốc gia để được ASEAN thừa nhận trong lĩnh vực du lịch. Khi đạt được các yêu cầu của bộ tiêu chuẩn này, lao động của Việt Nam hoàn toàn có thể tự do dịch chuyển sang các nước ASEAN để tìm kiếm cơ hội việc làm.

Thy Lê