Đây là quan điểm được Ts. Lê Đăng Doanh, Chuyên gia kinh tế nêu lên trước thực trạng hàng hóa tiêu dùng Trung Quốc đang tràn ngập thị trường Việt Nam hiện nay, kể cả những mặt hàng mà Việt Nam có thừa khả năng sản xuất như nông thủy sản…

Theo Tổng cục Thống kê, năm 2015, Trung Quốc vẫn là thị trường Việt Nam phụ thuộc nhiều nhất trong cán cân thương mại khi nhập siêu 32,3 tỷ USD trong cả năm, tăng 12,5% so với năm trước và lớn gấp nhiều lần mức nhập siêu chung của toàn nền kinh tế (3,2 tỷ USD).

Hàng Trung Quốc không chỉ đe dọa nền sản xuất trong nước mà một phần không nhỏ xuất khẩu của Việt Nam là đang… xuất hộ hàng Trung Quốc.

Nhập siêu tới…32,3 tỷ USD

Ước tính, cứ trong khoảng bốn đồng nhập khẩu có một đồng nhập hàng từ Trung Quốc. Chỉ trong vòng một thập kỷ, nhập siêu từ Trung Quốc đã tăng gần 200 lần và chưa có dấu hiệu dừng lại.

Đối với thương mại biên giới tuyến Việt Nam – Trung Quốc, theo Bộ Công Thương, xuất, nhập khẩu đạt 5.842,3 triệu USD, tăng 10,1%. Trong đó, xuất khẩu đạt 2.665,7 triệu USD, giảm 12,1%; nhập khẩu đạt 3.176,6 triệu USD, tăng 40%; Các phương thức tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, kho ngoại quan đạt 17.380,4 triệu USD, tăng 47,1% so với năm 2014. Trao đổi hàng cư dân biên giới đạt 227,1 triệu USD, tăng 188,4% so với năm 2014.

Qua số liệu cho thấy, nhập khẩu qua tuyến biên giới của Việt Nam – Trung Quốc trong năm 2015 tăng 40% so với năm 2014. Ngược lại, xuất khẩu giảm 12,1%. Hàng hóa của DN Việt Nam xuất khẩu qua Trung Quốc vẫn ít hơn rất nhiều hàng từ Trung Quốc được DN Việt nhập về.

Nguyên nhân được chỉ ra là do phía Trung Quốc ép giá, một số mặt hàng nông sản, trái cây tươi của Việt Nam như dưa hấu, thanh long… khi mua bán, trao đổi với Trung Quốc theo hình thức đi chợ, tức là DN bán không có hợp đồng mua bán sẵn với đối tác Trung Quốc, ồ ạt chở lên biên giới khi vào mùa vụ khiến khả năng thông quan cửa khẩu nhất thời không đáp ứng được, bị DN bên Trung Quốc lợi dụng ép giá, gây nên tình trạng ùn tắc cửa khẩu, làm thiêt hại về kinh tế, khiến dư luận bức xúc và áp lực cho cơ quan quản lý.

Điều này chứng tỏ thị trường Việt Nam đang phụ thuộc lớn vào hàng hóa Trung Quốc, ngay cả khi số liệu thống kê trên vẫn chưa kể tới một lượng lớn hàng nông sản Trung Quốc được đưa vào thị trường Việt Nam theo đường tiểu ngạch.

Đặc biệt, Việt Nam không chỉ nhập hàng hóa do chúng ta không sản xuất được trong nước mà chúng ta đã và đang nhập nhiều mặt hàng mà Việt Nam có thừa khả năng sản xuất, đe dọa tới nền sản xuất trong nước.

Theo Tổng cục Hải quan, trong 11 tháng đầu năm 2015, Việt Nam đã nhập khẩu 165 triệu USD các loại rau củ quả từ Trung Quốc, tăng 21,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Thống kê năm 2015 cũng cho thấy, Việt Nam đã nhập khẩu 40.000 chiếc ô tô từ trường Trung Quốc, kim ngạch nhập khẩu trên dưới 1 tỷ USD, khiến các DN ô tô trong nước gặp khó khăn. Hiện nay, ô tô Trung Quốc nhập khẩu chiếm tới trên 40% thị phần ô tô nhập khẩu tại Việt Nam.

Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng cho biết, nhập khẩu thủy sản từ Trung Quốc (gồm cả Hong Kong) trong năm 2015 khoảng 54,6 triệu USD, tăng 42,2% so với cùng kỳ 2014.

Đối với những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như da giày, dệt may, ông Diệp Thành Kiệt – Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày túi xách Việt Nam (Lefaso), cho biết, một số chủng loại Việt Nam hầu như phải nhập toàn bộ từ Trung Quốc như thuốc nhuộm, hóa chất, phụ liệu trang trí…

Tương tự với ngành dệt may, mỗi năm phải chi đến hàng tỷ USD nhập khẩu nguyên liệu từ Trung Quốc, tốc độ năm sau luôn cao hơn năm trước cũng không nằm ngoài nguyên nhân: Năng lực của khâu dệt nhuộm – hoàn tất vẫn còn rất yếu.

Vì vậy, hàng Trung Quốc không chỉ đe dọa tới nền sản xuất trong nước mà theo các chuyên gia, một phần không nhỏ xuất khẩu của Việt Nam là đang… xuất hộ hàng Trung Quốc. Việt Nam chủ yếu giữ lại chút tiền gia công ít ỏi, còn lại là nhập máy móc, nguyên vật liệu Trung Quốc rồi xuất khẩu sang Mỹ, EU…

Lỗ hổng chính sách?

Trước thực trạng trên, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh nhận định, Việt Nam đang đứng trước sự thâm nhập của các mặt hàng Trung Quốc, chúng ta đang nhập rất nhiều hàng hóa của Trung Quốc. Theo số liệu ghi nhận, Việt Nam đang nhập của Trung Quốc nhiều hơn con số thống kê công bố. Dù tính theo phương pháp nào, lượng hàng Trung Quốc qua biên giới Việt Nam cũng là quá lớn.

“Tôi khẳng định rằng hàng Trung Quốc vượt qua biên giới của nước ta ngày càng nhiều. Thực tế, hầu hết bà con ở vùng biên giới đều sử dụng hàng Trung Quốc, từ cái cuốc cho đến cái quạt. Vì vậy, Bộ Công Thương nên xem xét để có chính sách kiểm soát chặt chẽ, trong đó có chính sách người dân ở vùng biên giới có quyền đi qua biên giới được mua 2 triệu đồng hàng hóa Trung Quốc đem về mà không phải đánh thuế”, ông Doanh kiến nghị.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, những năm gần đây, kinh tế Việt Nam đã bị lệ thuộc ngày càng nhiều hơn vào kinh tế Trung Quốc, thể hiện rõ nhất ở chỗ hơn 90% tổng thầu các công trình lớn rơi vào tay các nhà thầu Trung Quốc, mức nhập siêu liên tục tăng cao và ngày càng nặng nền.

Bà Phạm Chi Lan cho rằng vấn đề là thiết bị, công nghệ của nhiều công trình Trung Quốc làm ở ta không có chất lượng cao, lại hay đội giá và kéo dài thời gian thực hiện, gây thiệt hại kép cho ta. Không ít sản phẩm trung gian và tiêu dùng nhập khẩu từ Trung Quốc vừa chèn ép các ngành hàng và DN trong nước, kể cả nông nghiệp, vừa gây hiểm họa cho người tiêu dùng và môi trường do không kiểm soát được chất lượng và các nhân tố độc hại chứa đựng trong đó.

Lê Thúy