Cần nói rõ là trước và sau khi ban hành vào ngày 17/10/2017, những quy định ngặt nghèo của Nghị định này đã vấp phải sự phản đối từ Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) và hàng loạt các DN NK khác.

Nội, ngoại cùng “than”

Theo VAMA, quy định DN NK phải cung cấp bản sao Giấy chứng nhận chất lượng, kiểu loại ô tô NK (được cấp bởi cơ quan, tổ chức có thẩm quyền của nước ngoài), có thể trở thành “rào cản” lớn, bởi loại giấy tờ này không tồn tại ở nhiều nước, còn một số nước cho nhà sản xuất… tự chứng nhận.

Mặt khác, tại nhiều quốc gia có cấp giấy chứng nhận này, hệ thống tiêu chuẩn và đăng kiểm cũng có khác biệt với quy định tại Việt Nam. Chẳng hạn như tiêu chuẩn khí thải, vị trí ghế lái, các đặc điểm kỹ thuật…. Điều này có thể gây lúng túng cho cơ quan Đăng kiểm, khiến thời gian kiểm tra kéo dài và từ đó gây khó cho DN NK. 

VAMA cũng lo ngại với quy định ô tô NK chưa qua sử dụng phải được cơ quan quản lý chất lượng kiểm tra, thử nghiệm với từng lô NK. Điều này không có ích về mặt chất lượng, chỉ kéo dài thời gian thông quan, tăng chi phí với DN NK.

“Với quy định này, DN sẽ phải đau đầu với “bài toán” giá xe cũng như thủ tục nhập và kiểm định xe. Bởi, mỗi lô xe NK phải lấy mẫu cho Cục Đăng kiểm thử nghiệm, kiểm tra trong 1-2 tháng, đồng nghĩa các xe còn lại cùng lô sẽ chịu cảnh nằm chờ tại kho hoặc ngoài cảng”, VAMA nhấn mạnh.

Theo đại diện hãng Volkswagen, nghị định 116/2017/NĐ-CP ban hành và áp dụng quá nhanh có thể khiến nhiều DN bị “sốc”. Nếu không muốn bị dừng hoạt động NK sau ngày 1/1/2018 (ngày Nghị định 116/2017/NĐ-CP có hiệu lực), DN chỉ có hai tháng để xoay đủ các loại giấy tờ đáp ứng quy định. 

Toyota Việt Nam cũng cho biết, những vướng mắc từ 116/2017/NĐ-CP có thể khiến hàng loạt mẫu xe chủ lực của hãng như Fortuner, Yaris hay Wigo “lỗi hẹn” với khách hàng vào đầu năm 2018. Điều này buộc hãng phải thay đổi chiến lược, chuyển hướng sang các dòng xe sản xuất lắp ráp trong nước.

Đại diện hãng Ford thì lo ngại nếu quy định lấy mẫu thử nghiệm cho từng lô trở thành hiện thực, các dòng xe được ưa chuộng của hãng như Chevrolet Colorado, Chevrolet Trax hay dòng SUV 7 chỗ Trailblazer có thể phải nằm chờ ngoài bãi 1 – 2 tháng trước khi về tới đại lý.

Ngay cả các cơ quan quản lý cũng bị bất ngờ. Cục Hải quan Tp.HCM vừa gửi văn bản lên Tổng cục Hải quan xin hướng dẫn vì không biết phải thực hiện như thế nào với một số quy định tại 116/2017/NĐ-CP. Chẳng hạn như hướng xử lý với các lô xe NK đã qua sử dụng được nhập trước thời điểm Nghị định có hiệu lực.

116/2017/NĐ-CP trở thành “rào cản” với xe NK, nhưng lại được đánh giá có thể giúp ô tô lắp ráp trong nước chống đỡ với “sóng” ô tô NK từ khu vực ASEAN, sau thời điểm thuế NK về 0% từ 1/1/2018.

Trong thực tế và trong tương lai gần, thị trường ô tô sản xuất trong nước cơ bản đã hình thành thế “chân vạc”, với ba doanh nghiệp lớn, gồm Thaco, Thành Công, và sắp sửa là VinFast. 

Ngươi tiêu dùng có được lợi?

Theo một chuyên gia, “hiện có khoảng 20 chủng loại xe được sản xuất, lắp ráp trong khu vực ASEAN. Nhưng những mẫu đạt tỉ lệ nội địa hóa nội khối (40%) và có đủ sản lượng để được hưởng thuế suất ưu đãi theo những điều kiện kinh doanh, nhập khẩu ô tô của Việt Nam không nhiều”.

Tuy nhiên, Nghị định 116/2017/NĐ-CP cũng có điều khoản quản chặt hơn các đơn vị sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước. Theo điều 7 của Nghị định này, DN muốn sản xuất lắp ráp ô tô phải đạt các điều kiện về cơ sở vật chất như nhà xưởng, các dây chuyền sản xuất, các cơ sở bảo hành, an toàn cháy nổ, an toàn về môi trường…

Thực tế, Nghị định 116/2017/NĐ-CP được đánh giá là giúp quyền lợi của người tiêu dùng được bảo đảm. Chẳng hạn như việc “siết” điều kiện NK sẽ buộc các nhà NK, lắp ráp phải chịu trách nhiệm nhiều hơn trong bảo hành, bảo dưỡng và cam kết chịu trách nhiệm triệu hồi xe khi có lỗi, giúp người tiêu dùng không bị “bỏ rơi” khi có sự cố.

Theo dự báo, khi Nghị định 116/2017/NĐ-CP có hiệu lực, các DN tham gia thị trường NK ô tô sẽ tiếp tục giảm mạnh, như đã giảm trong những năm trước, trong khi các DN NK mạnh có điều kiện tìm kiếm các đối tác uy tín tại nước ngoài để NK. Những điều này giúp chất lượng xe tăng lên, đảm bảo quyền lợi cho khách hàng.

Tuy nhiên, cạnh tranh trên thị trường giảm đồng thời các chi phí NK tăng lên do hàng rào thủ tục, về nguyên tắc cũng là điều kiện khiến giá xe sẽ phải định vị ở mức cao. 

Cũng không loại trừ quyền điều tiết thị trường sẽ rơi vào vài DN lớn, hoặc một “liên minh” các DN lớn, khi các đối thủ nhỏ hơn đã bị hàng rào thủ tục, điều kiện loại bỏ hết. 

Trong thực tế và trong tương lai gần, thị trường ô tô sản xuất trong nước cơ bản đã hình thành thế “chân vạc”, với 3 doanh nghiệp lớn, gồm Thaco, Thành Công, và sắp sửa là VinFast. 

Khi Nghị định Nghị định 116/2017/NĐ-CP tiếp tục ngăn các DN khác tham gia thị trường, thì về cơ bản cạnh tranh chỉ diễn ra giữa 3 DN lớn này.

Vấn đề chỉ là 3 DN này có “chịu” cạnh tranh với nhau hay không, hay thị trường xe nội sẽ hình thành một “liên minh” điều tiết giá xe ở mức cao. Đó là câu hỏi không dễ trả lời từ Nghị định 116/2017/NĐ-CP. 
 

Văn Nguyễn