Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), các sản phẩm thép là mặt hàng dính kiện chống bán phá giá nhiều nhất trong những năm gần đây, khi nhiều thị trường đã tìm cách bảo hộ sản phẩm thép nội địa thông qua các biện pháp phòng vệ thương mại.

Bị kiện nhiều nhất

VSA cho biết, giai đoạn 1994-2014, thép là mặt hàng bị điều tra chống bán phá giá nhiều nhất, chiếm 29% tổng số vụ.

Tiếp đến năm 2015, các doanh nghiệp xuất khẩu thép cũng “điêu đứng” vì bị khởi xướng điều tra bán phá giá theo đơn kiện của một số doanh nghiệp nước ngoài tại nhiều quốc gia như Indonesia, Thái Lan, Malaysia… Trong khi đó, sản phẩm ống thép dẫn dầu của Việt Nam bị Cơ quan biên mậu Canada quyết định gia hạn thời gian đưa ra kết luận cuối cùng.

Thị trường Mỹ cũng không phải là ngoại lệ khi thép Việt Nam bị kiện bán phá giá tới 6 lần trong năm 2015.

Đặc biệt, liên tiếp trong thời gian gần đây, các sản phẩm thép của Việt Nam tại thị trường nước ngoài bị điều tra chống bán phá giá nhiều. Sau Thái Lan, Malaysia, Mỹ thì mới đây là Úc.

Ủy ban chống bán phá giá của Úc vừa ra quyết định điều tra đối với sản phẩm thép mạ hợp kim nhập khẩu Việt Nam, Ấn Độ và Malaysia.

Trước đó, tại thị trường Mỹ, một số DN Mỹ đã nộp đơn yêu cầu Bộ Thương mại Mỹ tiến hành điều tra đối với các sản phẩm tôn mạ và CRC nhập khẩu từ Việt Nam do nghi xuất xứ từ Trung Quốc, và những sản phẩm này phải được áp thuế bằng với mức thuế chống bán phá giá cho các sản phẩm cùng loại của Trung Quốc.

Hay Cục Ngoại thương thuộc Bộ Thương mại Thái Lan cũng đã có kết luận điều tra chống bán phá giá đối với các sản phẩm tôn lạnh nhập khẩu từ Việt Nam với mức thuế dự kiến từ 7,94% – 40,49%. Theo VSA, 9 tháng 2016, xuất khẩu các sản phẩm thép của Việt Nam, gồm: thép xây dựng, ống thép, tôn mạ kim loại & tôn phủ màu, thép cán nguội… đạt hơn 2 triệu tấn, tăng 49,3% so với cùng kỳ 2015.

Tuy nhiên, VSA cũng khẳng định, các sản phẩm thép là mặt hàng dính kiện chống bán phá giá nhiều nhất trong những năm gần đây, khi nhiều thị trường đã tìm cách bảo hộ sản phẩm thép nội địa thông qua các biện pháp phòng vệ thương mại.

Các sản phẩm thép là mặt hàng dính kiện chống bán phá giá nhiều nhất trong những năm gần đây

Trong một báo cáo gần đây do công ty Chứng khoán Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBS) cho biết, một số “ông lớn” ngành thép mặc dù khẳng định sẽ không bị ảnh hưởng từ những vụ kiện chống bán giá.

Tuy nhiên, theo VPBS, trong dài hạn hai doanh nghiệp này có thể bị ảnh hưởng do những nước nhập khẩu thép từ Việt Nam sẽ lợi dụng lý do “chống tránh thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp” để áp thuế lên các sản phẩm nhập khẩu từ Việt Nam.

Điều này cho thấy, các DN xuất khẩu cần phải chuẩn bị tốt để đối phó với các vụ kiện chống bán phá giá và trợ cấp tiếp theo.

Thép nhập “sống khoẻ”

Câu hỏi đặt ra là trong khi ở thị trường xuất khẩu, DN Việt liên tiếp bị kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp thì tại thị trường trong nước hiện chúng ta đã sử dụng hiệu quả công cụ này để bảo vệ nền sản xuất trong nước chưa?

Việt Nam cũng đã và đang áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với mặt hàng thép nhưng theo báo cáo của VSA, 8 tháng vừa qua, Việt Nam đã nhập khẩu lượng thép cuộn và thép thanh lên đến 394.322 tấn, tăng 99,53% so với cùng kỳ năm 2015.

Đánh giá về tình hình nhập khẩu tăng cao trong thời gian gần đây, Phó Chủ tịch VSA, ông Nguyễn Văn Sưa, cho rằng với thép dẹt, thép cuộn cán nóng, hầu như Việt Nam chưa sản xuất được nên cần nhập khẩu. Thép xây dựng, tôn mạ, ống thép, thép cuộn cán nguội… nhập khẩu tăng cao là do thị trường tiêu thụ tăng trưởng tốt. Điều này cho thấy thép nhập khẩu vẫn đang “sống khoẻ” ở thị trường Việt.

Đặc biệt, ngành thép Trung Quốc đang dư thừa một lượng lớn sản phẩm, tới cả trăm triệu tấn. Thậm chí, một vài nhà máy càng sản xuất càng lỗ nên phải tìm cách xuất khẩu. Điều này cộng với việc Trung Quốc phá giá đồng Nhân dân tệ đã khiến thép Trung Quốc giá rẻ tràn sang Việt Nam, gây áp lực lớn lên ngành thép nội địa. Nếu kéo dài tình trạng này, ngành thép trong nước có nguy cơ mất toàn bộ thị trường, hàng vạn lao động sẽ mất việc làm.

Do đó, theo các chuyên gia, các biện pháp tự vệ trên cơ sở các quy định quốc tế mà Bộ Công Thương áp dụng là cần thiết, để giúp thị trường thép nói riêng và thị trường nội địa nói chung phát triển lành mạnh.

Tuy nhiên, thực tế nếu như ở các nước trên thế giới, phòng vệ thương mại được coi là biện pháp hữu hiệu để bảo vệ hàng hóa trong nước, tránh sự cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa nước ngoài thì ở Việt Nam, doanh nghiệp vẫn còn xa lạ với công cụ này.

Kết quả điều tra năm 2015 của Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, trong số 1.000 DN, có đến 15% số DN không biết đến công cụ phòng vệ thương mại, hơn 63% số doanh nghiệp có nghe nói nhưng không hiểu sâu và chỉ có gần 2% số doanh nghiệp đã tìm hiểu tương đối kĩ.

Ông Vũ Văn Thanh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hoa Sen (DN thép), từng cho rằng có nhiều nguyên nhân khiến DN e ngại sử dụng những biện pháp phòng vệ thương mại để tự bảo vệ mình, trong đó, nguyên nhân chủ yếu là thời gian và chi phí để theo đuổi vụ kiện phòng vệ thương mại rất tốn kém.

Lê Thuý