Mới đây, chia sẻ với giới doanh nghiệp (DN) ở Tp.HCM, ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), cho biết hàng năm có rất nhiều DN đăng ký thành lập mới, nhưng cũng có rất nhiều DN ngưng hoạt động, phá sản.

Lo sức mua giảm

Dẫn số liệu thống kê từ năm 2011 đến nay, ông Cẩm cho biết cả nước có 816.000 DN đăng ký thành lập mới, trong khi có 570.000 DN lại phá sản hoặc ngừng hoạt động.

“Đành rằng trong cơ chế thị trường thì có anh ra anh vào, nhưng đây là một tỷ lệ quá lớn, thậm chí làm cho lãng phí nguồn lực. Bản thân người lao động cũng bị ảnh hưởng khi một DN phá sản thì phải đi tìm công việc khác”, ông Cẩm lưu ý.

Nói ra vấn đề này, Phó chủ tịch Vitas muốn lưu ý về các chính sách ban hành nếu không đúng, không phù hợp thì có thể sẽ tạo ra rất nhiều hệ luỵ.

Có thể khẳng định, một trong các vấn đề tồn tại sống còn của mỗi DN, nhất là trong ngành sản xuất, chính là việc tìm kiếm các đơn hàng mới. Trong khi đó, chỉ số Nhà quản trị Mua hàng (Purchasing Managers’ Index – PMI) lĩnh vực ngành sản xuất của Việt Nam trong tháng 8/2019 mới công bố rất đáng lưu tâm.

Theo đó, PMI của Việt Nam đã đạt 51,4 điểm trong tháng 8, vẫn nằm trên ngưỡng không thay đổi 50 điểm, nhưng đã giảm từ mức 52,6 điểm của tháng 7. Giới phân tích cho rằng “sức khỏe” của lĩnh vực sản xuất đã tăng yếu nhất kể từ tháng 2. Tăng trưởng sản lượng chậm lại ở mức thấp nhất trong vòng 21 tháng gần đây; các đơn đặt hàng mới cũng tăng thấp.

Điều này có thể nhận thấy ở ngành sản xuất dệt may. Tính đến nay, lượng đơn hàng của nhiều DN không khả quan, khan hiếm đơn hàng khá phổ biến, chỉ bằng khoảng 70% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo chia sẻ của ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Vitas, cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung đã tạo nên tâm lý dây chuyền, ảnh hưởng đến sức mua của các nước nhập khẩu lớn trên toàn cầu sụt giảm 4 – 5%, ảnh hưởng đến ngành dệt may của Việt Nam.

“Bản thân khi sức mua toàn cầu giảm đi thì các Buyer (nhà thu mua) phải tính toán đến giá thành giảm nữa để rồi người ta mới bán được vào thị trường mà sức mua giảm. Trong khi đó, Việt Nam đang sản xuất các sản phẩm trung và cao cấp, ít còn sản xuất sản phẩm cấp thấp. Vì vậy, các Buyer sẽ chuyển sang đặt hàng ở Bangladesh hay Srilanca hoặc Myanmar”, ông Giang nói.

Kỳ vọng sức bền

Hoặc như ở ngành sản xuất chế biến thuỷ sản, kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản 7 tháng đầu năm nay đã sụt giảm 1% so với cùng kỳ năm ngoái. Hiện, các DN trong ngành này vẫn kỳ vọng vào các đơn hàng mới trong những tháng cuối năm để phục hồi sức tăng trưởng.

Thế nhưng việc tìm kiếm đơn hàng mới không phải dễ dàng gì, khi mà càng có nhiều đối thủ cạnh tranh ở các quốc gia khác. Riêng về xuất khẩu tôm, ở hội nghị toàn thể hội viên Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (Vasep) vừa tổ chức tại Tp.HCM, Ts. Hồ Quốc Lực, nguyên Chủ tịch Vasep, Chủ tịch HĐQT CTCP Thực phẩm Sao Ta (Fimex VN), cho rằng một trong những thách thức là sự cạnh tranh gay gắt tôm giá rẻ từ Ấn Độ, Ecuador. Hơn nữa, những hiệp định thương mại tự do (FTA) đôi khi có bất lợi trong phạm vi hẹp.

Ngay như trong thương chiến Mỹ – Trung leo thang căng thẳng, với thị trường Mỹ, ông Lực lưu ý là có thể tạo ra thời cơ cho tôm Việt nhưng đồng thời cũng tạo ra rủi ro. Thuế chống bán phá giá tôm còn kéo dài, trong khi đối thủ lớn là tôm Ấn Độ giá rẻ (36% thị phần) và tôm Indonesia không bị thuế chống bán phá giá (19% thị phần).

Trở lại chỉ số PMI của Việt Nam trong tháng 8 vừa qua, theo giới chuyên gia, thương chiến Mỹ – Trung và các FTA có thể sẽ giúp các DN Việt trong ngành sản xuất gia tăng đơn hàng. Thế nhưng, trong bối cảnh tâm lý dây chuyền làm sức mua toàn cầu sụt giảm và DN Việt gặp thách thức lớn về quy tắc xuất xứ, nếu như DN có được đơn hàng mới là cả một sự khích lệ lớn.

Điều quan trọng, theo ông Andrew Harker, Phó giám đốc tại IHS Markit (công ty thu thập kết quả khảo sát lĩnh vực sản xuất), Việt Nam không miễn nhiễm được ảnh hưởng của những vấn đề thương mại toàn cầu, nhưng sức bền của lĩnh vực sản xuất Việt Nam không thể bị đánh giá thấp.

Để có thể đạt được các mục tiêu về sản xuất của năm nay, với sản xuất công nghiệp trong những tháng cuối năm, Bộ Công Thương nhấn mạnh đến việc hỗ trợ các DN trong triển khai phương án sản xuất kinh doanh tối ưu, nâng khả năng cạnh tranh của DN, nhất là giảm chi phí đầu vào.

Về chi phí sản xuất, dự báo quý III/2019 so với quý II/2019, có 90,7% DN được thăm dò dự báo chi phí sản xuất cho một đơn vị sản phẩm chính tăng và giữ nguyên (có 20,6% DN dự báo tăng, 70,1% DN dự báo giữ ổn định), chỉ có 9,3% DN dự báo chi phí sản xuất giảm.

Mặc dù vậy, điều mong mỏi vẫn là chỉ số PMI toàn phần lĩnh vực sản xuất của Việt Nam cần tiếp tục cải thiện tích cực trong thời gian tới. Đặc biệt, một khi số lượng đơn hàng mới tăng (đơn hàng trong nước và quốc tế) thì mới có thể là nhân tố chính để tăng sản lượng hàng hóa sản xuất ở Việt Nam và lan tỏa tích cực đến xu hướng gia tăng việc làm, cũng như giúp DN trụ vững hơn.

Thế Vinh